Adnan Menderes Kimdir?

3581_menderes_7

1899 yılında Aydın da doğan Adnan Menderes, babası İbrahim Edhem, annesi Tevfika hanımın iki çocuğundan biri olarak dünyaya gelir. Kız kardeşi Melike küçük yaşta hayatını kaybeder.

Varlıklı ve zengin bir çiftçi ailenin çocuğu olan Menderes, İzmir İttihat ve Terakki Mektebinde okul hayatına başlayarak, İzmir Amerikan Kolejinde devam ettirir. Daha sonra askere giden Menderes, I. Dünya Savaşı döneminde yedek subay olarak askerlik yapmıştır, fakat sıtma hastalığına tutulması nedeni ile cepheye gidememiştir. Kurtuluş Savaşında da İstiklal Madalyasını almıştır.

Askerlik döneminin ardından siyasete atılan Menderes, CHP den milletvekili olarak aday gösterildi. 1931 yılında CHP’den Aydın milletvekili olarak göreve başladıktan sonra, Ankara Hukuk Fakültesine girdi ve üniversiteyi 1935 yılında bitirdi. 16 Mayıs 1945 yılında CHP’nin düzenlediği “ Toprak Kanunu” yasa tasarısına tepki göstererek protesto eden Menderes ve iki arkadaşı partiden ihraç edildiler. Partiden atılan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, bu olay sonrasında, 7 Ocak 1946 yılında Demokrat partiyi kurdular. Menderes arkadaşları ile kurduğu Demokrat Parti sayesinde tekrar meclise girme imkanını elde ederek, Kütahya milletvekili olarak meclise girmeyi başardı.

3581_adnanmenderes (1)

1950 yılında yapılan genel seçimlerde Demokrat Parti genel başkanlığına seçilen Menderes Başbakan oldu ve bu döneme de “Beyaz Devrim”adı verildi. Demokrat Partiye 10 yıl başkanlık eden Menderes, bu on yıl içerisinde Türkiyenin en önemli olaylarının gerçekleştiği yıllar olarak da tarihe geçmiştir.

1960 yıllarında, öğrenci ayaklanmasının çoğalması ve yönetimden hoşnut olmayan grupların memleketi devamlı kışkırtarak iç karışıklıklara sürüklemesi sonucu, TSK’nın ihtilal yapmasına neden oldu. TSK’nın 27 Mayıs 1960 tarihinde yönetime el koyduğunu açıklaması üzerine, verilen emir ile o tarihte Eskişehir de bulunan Menderes ve yanında bulunan arkadaşları ile Ankara ya getirildiler. İç karışıklıkların dindirilmesi adına Ankara da bir süre bekletilen Menderes ve arkadaşları, daha sonra Yassıada’ya yargılanmak üzere getirildiler.

Yassıada da MBK’ce kurulan Yüksek Adalet Divanın da Demokrat Parti kurucuları ve parti kuruluş usul ve kararları tartışılarak mahkemece verilen karar sonucu Menderes hakkında idam kararı çıkarıldı. Mahkemede verilen kararı Milli Birlik Komitesi de onaylaması sonucu Menderes ve arkadaşları, 17 Eylül 1961 tarihinde İmralı Adasında idam edildi.

Bir devre adını yazdıran Menderes, idamından 29 yıl sonra 17 Eylül 1990 yılında Cumhurbaşkanının da katıldığı bir tören ile naaşı, İmralı Adasından alınarak, Adnan Menderes Bulvarında anıt mezara nakledilmiştir.

Yazar: Züleyha Günay