Avrupa Ekonomik Alanı Nedir?

Okuma Süresi: 3 Dakika  | Yazdır

Avrupa Ekonomik Alanı, Avrupa Birliği’ne üye bütün ülkeler ile Birliğe resmi olarak üye olmayan bir gurup ülkenin bir araya gelerek oluşturduğu bir ekonomik pazardır. Bu anlaşma sayesinde Avrupa Birliği’nin temel hakları arasında yer alan ”tek pazar” ayrıcalığına, Avrupa Birliği’ne üye olmayan devletlerin tıpkı Avrupa Birliği üyesi gibi yararlanmaları amaçlanmıştır. Resmi olarak 1 Ocak 1994 tarihinde yürürlüğe girmiş olan bu anlaşmayla beraber, Avrupa Serbest Ticaret Birliği ile Avrupa Birliği üyesi ülkeleri arasında bir hukuki münasebet kurulmuştur. Bu yeni ortak alana ise Avrupa Ekonomik Alanı adı verilmiştir. Bu anlaşma sayesinde Avrupa Birliği’ne üye olmayan Liechtenstein, Norveç ve İzlanda da tıpkı Avrupa Birliği üyesi gibi çeşitli imtiyazlardan faydalanmaya başlamıştır. Ancak bu imtiyazlar sonucunda Norveç, Liechtenstein ve İzlanda kendi ulusal mevzuatlarının bir kısmını Avrupa Birliği ile uyumlu hale getirmiştir. Bu da Avrupa Birliği üyesi ülkelerin vatandaşlarının Norveç, İzlanda ve Liechtenstein gibi ülkelerde de tıpkı Avrupa Birliği sınırları dahilindeymiş gibi hareket etme imkanına sahip olmuştur. Burada İsviçre durumu da vardır ve İsviçre özel olarak ayrı bir hükümle EEA dışında bırakılmış ve daha kısıtlı şartlarla tek pazara dahil edilmiştir.

EFTA üyesi ülkeleri olarak da anılan Norveç, İzlanda, İsviçre ve Liechtenstein böylelikle Avrupa Birliği ile anlaşma akdederek Birlik üyesi olmadıkları halde serbest dolaşıma taraf olmuşlardır. Bu da ekonomik olarak her iki tarafa da başka bir ifadeyle EFTA ve Avrupa Birliği’ne karşılıklı olarak imtiyazlar tanımıştır. Avrupa Ekonomik Alanı’na ilişkin sözleşme 2 Mayıs 1992 tarihinde imzaya açılmıştır. Bu tarih itibariyle taraflar söz konusu Avrupa Ekonomik Alanı’nı aktif hale getirecek hükümlere imza atmışlardır. Ancak sözleşmeye her ne kadar 2 Mayıs’ta imza atılsa da sözleşmenin yürürlüğe girmesi 1 Ocak 1994 tarihini bulmuştur. Avrupa Ekonomik Alanı, sahip olduğu ekonomik güç ile Amerika Birleşik Devletleri’nin de önünde olup en büyük ekonomik güç durumundadır. Avrupa Ekonomik Alanı 3 EFTA ülkesi olan Norveç, İzlanda, Liechtenstein ve 28 Avrupa Birliği üyesi ülkeyi sınırları dahiline almış durumdadır. Bu 31 ülkenin toplam ekonomik gücü 18 trilyon Dolar olarak belirlenmiştir. Bunun yanında Avrupa Ekonomik Alanı oluşturan ülkelerde kişi başına düşen ortalama milli gelir ise 34 bin Dolar olarak tespit edilmiştir.

Söz konusu Avrupa Ekonomik Alanı, Avrupa Birliği’ne çeşitli kaygılar nedeniyle tam olarak üye olmak istemeyen ancak yine de buna karşın Avrupa Birliği’nin sağladığı imkanlardan istifade etmek arzusunda olan ülkelere adeta can simidi niteliğinde olmuştur. Özellikle Norveç, Avrupa Birliği üyeliğine karşı çıksa da Avrupa Ekonomik Alanı üyeliği ile aslında Birliğe kısmen de olsa üye olmuş olmaktadır. Tabi buradaki en önemli husus, Avrupa Birliği’ne üye olmayan ancak Avrupa Ekonomik Alanı üye olan devletlerin serbest dolaşım ile ilgili olan karar mekanizmasına katılamaması hadisesidir.

Yazar: Emir Karasu