Bibliyografya Nedir?

Bibliyografya’nın tarihi 15. Yüzyıl’da başlamaktadır. Basma eserlerde o tarihlerde ortaya çıkmıştır. Bibliyografya, belli konuda yazılmış eserleri inceleyen bilim dalıdır.

Yunanca “biblion” kitap ve “graphein” yazmak ve tarif etmek kelimelerinden gelen bu deyim iki anlama gelmektedir. Kitaplar hakkında yazı anlamında kullanılmıştır. Bibliyografya kısaca bir konu hakkındaki yayınların tamamı anlamına gelmektedir.

Bibliyoloji: Yazınbilim6336_rz_27a

Bibliyoloji yani yazınbilim dört kısımdan oluşur. Müze, kütüphane, foto teknik, resterasyon.

Bibliyografi, kitap bilimi anlamında kütüphaneciliğe de girmektedir. Bibliyografya bilgisinin gelişmesi ile kütüphaneciliğin gelişmesi de gerekli kılınmıştır. Bu sayede de bibliyografya çeşitleri ortaya çıkmıştır.

Bibliyolojinin bir diğer anlamı “İncil bilimi” dir. Günümüzde “Semioloji, Sembolizm, Sembol bilimi, Göstergebilim, ” gibi diğer uğraşlar da iletişimde kullanılan sembolleri almaya yöneliktir.

Bibliyoloji Türleri

Yapılış biçimlerine, amaçlarına veya yöntemlerine göre çeşitlenirler. Bibliyografyalar özellik tertip ediliş zaman kapsam bakımından çeşitli kollarda olabilir. Öncelikle iki türe ayrılan yani özel ve genel bibliyografya türleri:

-Tertip yöntemlerine göre; alfabetik, kronolojik ve konularına göre.

-Amaçlarına göre; kitap ya da yazar adına göre, eleştirel bibliyografya ve bibliyografyalar bibliyografyası.

Bibliyografyalar Çeşitli Açılardan Ele Alınmaktadırlar

Mahiyetleri bakımından bibliyografyalar tahlili, basit ve tenkidi olarak üçe ayrılırlar. Tahlili bibliyografyalar, eserlerin künyelerinin yanında ayrıca muhtevaları hakkında da bilgi vermektedirler. Basit bibliyografyalar, eserlerin belirli kaidelere göre yalnızca künyelerini verirler. Tenkidi bibliyografyalar, eserlerin münderecatı ve tertipleri tenkit edilir.

Mahiyetleri bakımından bibliyografyalar ayrıca esas yani pirmaire ve kopya yani secondaire olarak ikiye ayrılırlar. Esas bibliyografyalar, eserler bizzat görülerek, tetkik edilerek hazırlanırlar. Kopya bibliyografyalar, eserlerin münderecatı ile tertipleri tenkit edilerek hazırlanırlar.

Zaman bakımından bibliyografyalar tamamlanmış ve periyodik olmak üzere iki çeşittir. Tamamlanmış bibliyografyalar, belirli iki tarih arasında ya da belli bir tarihe kadar çıkmış olan eserleri ele alırlar. Periyodik bibliyografyalar, belirlenmiş bir konu ya da konulara dair yayımlanan eserleri muntazam ya da gayri muntazam bildirirler.

Tertip edilişleri bakımından bibliyografyalar, Alfabetik, kronolojik, sistematik, vurgu ile başlık kelimelerine göre düzenlenmektedirler. Alfabetik bibliyografyalar, eserleri müelliflerin adına göre eğer müellifi yok ise ya da anonim eserse kitap adlarına göre düzenlenen bibliyografyalardır. Sistematik bibliyografyalarda ise eserler konularına göre tanzim edilmişlerdir. Kronolojik bibliyografyalar, ele alınan eserler yayın tarihlerine ya da bahis konusu ve olayların vuku buluş tarihlerine göre sıralanırlar. Vurgu ve başlık kelimelerine göre tertip edici bibliyografyalar, tanzim işi, eserlerden çıkarılan başlık ve vurgu kelimelerine göre alfabetik yapılır.

6336_drenek-raf-img_4005-520x245

Şümulleri bakımından bibliyografyalar, milli ve milletlerarası olarak ikiye ayrılır. Milli bibliyografyalar, bir memleketin sınırları içerisinde ya da aynı dilde yayımlanış tüm eserleri ele alır. Milletlerarası bibliyografyalar, her konuya ya da muhtelif konulara dair muhtelif dillerde ve muhtelif memleketlerde yapılmış yayımları ele alırlar.

Şümulleri bakımından bibliyografyalar ayrıca özel ve genel olarak da ikiye ayrılır. Genel bibliyografyalar, muhtelif ya da bütün konuları ait eserleri ele alırlar. Özel bibliyografyalar, tek bir konuda ya da birbiriyle yakın ilgisi olan konularda yayımlanmış eserleri ele alırlar.

Özel bibliyografyalar grubunda mütalaa edilen 2 çeşit bibliyografya daha vardır. Şahıs bibliyografyaları, bir ya da birkaç şahsa dair bibliyografyadır. Bu bibliyografyalarda o şahsın eserleri ya da o şahsa dair yazılan makaleler ve kitaplar yer alır. Yer bibliyografyaları, muayyen bir yerin ya da mıntıkanın tarihine, kültürüne, coğrafyasına vs. dair yazılan eserlerdir.

Bibliyografyaların hemen hemen her konuda yapılması ve çeşitli olması son zamanlarda bibliyografyaların hazırlanması ihtiyacını doğurmuş ve bu tip bibliyografyalara bibliyografyaların bibliyografyası denilir.

Yazar: Ensar Türkoğlu