Bilim » Bilgiustam

8 July 2009

Yıldırım Nedir ? Yıldırımdan Korunma Yolları Nelerdir ?

Yıldırım, bulutların üst katmanlarında oluşan pozitif yükler ile alt katmanlarda oluşan negatif yükler arasındaki enerji transferi olarak tanımlanabilir. Yıldırım konusunda kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, bulutlardaki buz kristallerinin sürtünerek elektrik yüklerini meydana getirdiği ve etkileşim sonucunda yıldırım oluştuğu söylenmektedir. Yıldırım ile şimşek birbirinden farklı kavramlardır. Şimşek bulutlar arasında gerçekleşirken, yıldırım bulutlar ile toprak arasında ve yaklaşık 1000 km hızla gerçekleşmektedir. Yıldırımın düştüğü bölgede ani ısı değişimleri olur ve sonucunda hortumlar meydana gelebilir.

Yıldırımdan Korunma Yolları

Yıldırımın bir insanın üzerine düşme ihtimali çok azdır ancak imkansız değildir. Bu nedenle yağışlı havalarda çok dikkatli olunmalıdır. Yapılan incelemeler sonucunda bir bölgeye yıldırım düşmeden önce vızıltıya benzer bir ses duyulduğu, deride karıncalanmalar olduğu ve saçların dikleştiği tespit edilmiştir. Eğer böyle bir durum söz konusu ise muhtemel bölgeden derhal uzaklaşılmalıdır.

Alınabilecek başlıca önlemler şunlardır;

Yıldırımdan korunmak için evlerin ve binaların çatılarına yıldırımsavar (paratoner) olarak adlandırılan ve elektriği toprağa ileten aletler kullanılabilir.
Bireysel olarak alınabilecek önlem ise yağışlı havaya maruz kaldığınızda üstü kapalı bir alan bulup yağış kesilene kadar beklemektir.
Kesinlikle ağaçlardan, elektrik direklerinden, sivri yerlerden ve su birikintilerinden uzak durmanız gerekir.
Eğer kapalı bir alan bulamıyorsanız yapmanız gereken diğer insanlardan yeterince uzaklaşarak yere çömelmeniz ayaklarınızı birleştirmeniz ve kafanızı olabildiğince öne doğru eğmeniz gerekir.
Eğer bir şemsiye, sivri veya metal cisimler taşıyorsanız tehlikeyi de beraberinde taşıyorsunuz demektir. Bu nedenle şemsiyeniz olsa bile eve yetişmeye çalışmak yerine şemsiyeyi kapatarak üstü kapalı bir alan bulmanız en doğru tercihtir.
Yıldırım ihtimaline karşı en güvenli yerler ise otomobiller ve binalardır. Özellikle otomobiller ıslak lastiklerden elektriği toprağa iletebilirler. Kesinlikle “aynı yere yıldırım iki defa düşmez” kanısına kapılmamalısınız. Çünkü New york’ta bulunan Empire State binasına onbeş dakika içerisinde onbeş defa yıldırım düştüğü görülmüştür.

17 June 2009

Çakmağın İcadı, Fermuarın İcadı, Dolma Kalemin İcadı, Kilidin İcadı, Yangın Tüpünün İcadı

KISA KISA İCADLAR: Bölüm 6

Fermuar: 1891 yılında Whitcomb Judson bulmuştur. Ancak ilk kullanışlı model, 1913’te Gideon Sundback (1880–1954) tarafından yapılmıştır. Daha önce, XIII. Yüzyılda ortaya çıkmış olan düğmeler kullanılıyordu. Fermuar, giysilerin kapatılıp açılabilmesi için geliştirilmiş bir araçtır. Sağlam kumaştan yapılmış iki şeride iki sıra diş tutturulmuştur. Ayrıca bir sürgü bir alt-uç parçası üst-uç parçası bulunur. Sürgü yukarıya çekildiğinde, dişler küçük şekilde görüldüğü gibi birbirine kenetlenir. Sürgü aşağı çekildiğinde içindeki ayırıcı dişleri birbirinden ayırır.

Dolma Kalem: Modern dolma kalemi 1884 yılında L.E. Waterman (1837–1901) icat etmiştir. Savaş sonrası yıllarında, tükenmez ve keçe kalem günlük yaşantıda daha fazla kullanılır olmuştur. Mürekkepli kalemler, başlıca üç türe ayrılır: tükenmez kalemde bir tüp vardı. Bu tüpün içinde özel bir mürekkep ucunda da bilye bulunur. Dolmakalemlerin bazıları kartuşludur. Ama çoğunda bir kovan bir uç bir besleme yeri, bir depo ve bir dolma mekanizması bulunur. Keçeli kalemde, liflerden yapılmış bir uç bir emme-taşıma ve bir mürekkep deposu bulunur.

Kilit: Kilitlerin geçmişi 4000 yıl öncesine dayanır. İlk kez, eski Mısırlılar tarafından kullanılmışlardır. Bugün en çok kullanılan kilit, bulucusu küçük linos yale’nin (1821–1868) adını taşıyan Yale kilitleridir. 1848’de Linus Yale tarafından icat edilen silindir kilidin çalışma ilkesi, eski kilitlerinkine benzer. Yale kilitle, değişik boyda birkaç iki bölmeli pimler, sürgüler önerilen bir tapa ya da silindir üzerindeki deliklere yaylarla itilir. Doğru anahtar kilide sokulduğunda pimler gövdeyle tapa arasında düz bir çizgi oluşturur ve böylece tapanın dönmesi sağlanır. Kollu mandallı kilitlerin geçmişi XVIII. Yüzyıla dayanır. Bugün çoğunlukla iç kapılarda kullanılan bu kilitlerin en önemli parçası bir yayla kilit diline sıkıcı takılı basit bir kol olan mandalıdır. Mandalın çıkıntılı kısmı, kilit dilinin geri kaymasını önler, anahtar mandalı gerektiği miktarda yukarı itecek biçimdedir. Dili bir noktaya kadar iter ve sonra kilidin içine çeker. Kapı kolu çevrildiğinde, kam kapı mandalına hareket ettirilir, daha fazla güvenlik için anahtarla sırayla açılan, bir dizi değişik mandal kullanılabilir.

Çakmak: Sigara çakmakları, ilk kez 1909 yılında Auermetal çakmak taşlarının kullanılmaya başlamasıyla ortaya ç. Demir magnezyumun bir alaşımı olan Auermetal, baron Auer von Welabeck (1858–1929) tarafından bulunmuştur. Modern çakmakla (taşlı/benzinli) bir kol çakmak taşı çarkını döndürür. Benzin fitil yoluyla yukarı çakar ve çakmak taşının çıkardığı kıvılcımla ateşlenir. Taşlı / gazlı çakmaklar da taşlı benzinli çakmaklara benzerler yalnız bunlarda benzin ve fitil yerine sıvı gaz ve bir supap bulunur. Elektrikli çakmaklar iki tiptir. Pille çalışanlar ve plezoelektirle çalışanlar. Pille çalışan tiplerde düşük gerilimli bir pil kondansatörü şarj eder düğmeye basıldığında kondansatör bir yükseltici transformatöre boşalır ve gazın çıktığı süpapın üstünde bir kıvılcım oluşur. Plezoelektrik çakmakta kıvılcım oluşturacak elektrik akımı bir kristalin sıkıştırılmasıyla sağlanır, böylece gaz ateşlenir.

Yangın Tüpü: Modern yangın söndürme araçlarının organik sıv, soda asitli, sıv karbondioksitli (CO 2) ve sodyum bikarbonatlı olmak üzere dört ana türü vardır. Organik sıvılı söndürücüler sıvılaştırılmış CO 2 den sağlanan gaz basıncı ile çalışır. Soda asitli olanları sodyum bikarbonat çözeltisiyle doldurulmuştur ve içine küçük bir cam şişe sülfirit asitle yerleştirilmiştir. Söndürücünün tabanı yere vurulduğunda şişe kırılır ve kimyasal tepkime sonucunda oluşan CO 2 gazı söndürücü içindeki çözeltiyi memeden dışarı püskürtür. Katı sodyum bikarbonatlı olanı sıvılaştırılmış CO 2 ile çalışır. Ateşin içinde bikarbonat, soda (ateşin hava ile temasını kesen bir kabuk oluşturur). Subuharı ve CO2 olarak ayrışır. Karbondioksitli söndürücülerde 5–6 litre yüksek basınçlı CO2 bulunur. Açıldığında katı CO 2 köpüğü ateşin üzerine püskürür.

17 June 2009

Kanal Yapımı ve Gelişimi

panamacanalgatunlocksyw2 Modern kanallar Avrupa’nın hemen her yerinde ve bir dereceye kadar da kuzey amerika’da, ulaşım ağının önemli bir bölümünü oluşturur. Almanya’daki ren ve mosetlle nehirlerinin beslediği yaygın kanal sisteminin, aynı zamanda Hollanda. Belçika ve Fransa’da ki kanal şebekeleriyle de bağlantısı vardır. Ayrıca, main ve tuna nehirleri aracılığıyla Ren’i, karadeniz’e bağlayacak büyük bir su yolunun yapımına başlanmıştır. SSCB’de ise Volga, Ob., yenisey ve lena nehirlerini içeren geniş bir şebeke tamamlanmıştır.

Eski Kanallar, Modern Kanallar;
Kanal mühendisliğinin dört büyük başarısı, 1868’de açılan Süveyş kanalı 1914’te tamamlanan panama kanalı 1959’da açılan St.Lawrence denizyolu bağlantı kanalları 1975’te açılan ve Beyaz Deniz’i Baltık Denizi’ne bağlayan 320km.lik kanaldır.

Kayıtlara göre ilk insan-yapısı kanal, Mısır’da Ptolemaios II (ölümü M.Ö. 247) tarafından Nil nehri ile kızıldenizi birleştirmek üzere yaptırılmıştır. Büyük nehirler gibi, doğal karaiçi sulardından da ilk zamanlardan beri ulaşımda yararlanılmıştır, ve ilkel tek-kapaklı yapay havuzların, M.Ö. 500’den beri Çin’de kullanıldığı bilinmektedir. Bunlar, suyun akışının setlerle denetlenmesi sonucu oluşturulmuş havuzlardı. Gemiler nehir aşağı akan suyla birlikte iniyor. Yada nehir yukarı akıntıya karşı vinçlerle çekiliyordu. 1373 yılında Hollanda’da Vreeswijk’te yapılan havuz, bilinen ilk kapalı havuzdur. Kapakların indirilip kaldırmasıyla denetlenir. İlk şey gönyeli, sallanır kapaklı havuz, Leonardo da vinci (1452-1519) tarafından Milano dükünün mühendisi olduğu sırada tasarımlanıp yapılmıştır. Şev gönyeli havuz kapakları kapatıldıklarında, akıntı yönünde bir açı oluşturduklarından, su basıncıyla kapalı tutulurlar.

1681’de Fransız mühendisleri Atlantik okyanusunu akdenize bağlayan insan yapısı suyolunu, 250 km.lik midi kanalını tamamlayarak, tarihi bir olayı gerçekleştirdiler. Bu kana, çeşitli havuzlarla Toulouse yakınındaki Garon nehrini, sete yakınındaki Entang’ı da Thau nehrine bağlar, ayrıca üç su kemeri ve bir tüneli vardır.

XVIII, yüzyılda avrupa’nın ve ABD.lerinin endüstriyel gelişmesine tek ve en büyük engel, iç haberleşmenin yetersizliğiydi. İşte atlantik’in her iki yakasında kanal çağını başlatan, endüstrinin bu gereksinimi oldu.

Birleşik devletlerde kanallar, Ohio ve Mississippi havzalarını doğudaki limanlara bağlamak, böylece iç bölgelerden, gemilerin işleyebileceği nehirlere suyolu bağlantıları kurmak, nehirlerdeki doğal engelleri ortadan kaldırmak için açıldı. Amerikalıların görülmeye değer ilk başarılarından biri de, 1825’de tamamlanan New York’u Erie gölüne bağlayan 580 km. uzunluğundaki Erie kanalıdır. Kanalın yapımı sekiz yıl sürmüştür. Göl, bir başka kanalla Ohio nehrine, böylece Mississippi’ye ve New Orleans limanlarına bağlanır. Yazının Devamı »

17 June 2009

Tünel Yapımı ve Gelişimi

tunel33930 Tünel kazma belki de insanlığın inşaat mühendisliği alanındaki ilk uygulamasıdır. Eski mısırlıların mezar yapımında kullanılacak su için tüneller kazdıkları bilinmektedir. Mısırlılar aynı zamanda bakır cevheri çıkarmak için madencilik yapmışlar ve bu nedenle derin tüneller kazmışlardır. Günümüzde tüneller genellikle yol, demiryolu ve yaya ulaşımı için kullanılmaktadır.

İlk sualtı tüneli büyük bir olasılıkla M.Ö. 2160 yıllarında babil kraliçesi semiramis’in mühendisleri tarafından yapılmıştır. Tüneller savaşlarda düşmanın savunma hatlarına sızmak için sık sık kullanılmıştır. Tarihçiler, Filistin’deki Eriha kentinin sur duvarlarının yıkılması olayını, savaş sırasında bunların altından tünel kazılmasına ve sonradan bu tünelle yerleştirilen patlayıcı maddeler yüzünden duvarların tahta kısımlarının yanmasına bağlamaktadır.

Bazen sert kayaların oyulmasını da gerektiren tüneller Romalılar tarafından ünlü su kemerlerinin yapımında geniş ölçüde kullanılmıştır. M.Ö.312’lerde yapılan Appian su kemerinin yaklaşık 25 km’lik bölümü tünel biçimindedir. Romalılar zamanından sonra, 1000 yıl kadar büyük tüneller yapılmadı. XVII. Yüzyılda kanal çağı ile birlikte yeni bir tünel yapımcıları kuşağı ortaya çıktı.

İnsanlığın ulaşım amacıyla yaptığı ilk büyük tünel, Fransa’daki Midi Kanalı’nın bir bölümüdür. 1681’de tamamlanan bu tünel, Biskay körfezinden Akdeniz’e kadar uzanmaktaydı. Kanalı Beziers yakınlarında Malpus’taki kayalık bölgeden geçirebilmek için 158 m’lik bir tünel yapılmıştı. Bu aynı zamanda yapımında patlayıcı madde kullanılan ilk tüneldi.

Demiryolu ve Sualtı Tünelleri;
Xvıı. Yüzyıl boyunca kanal tünelleri Avrupa ve amerika’da büyük ölçüde kullanıldı, ancakxıx. Yüzyılın başlarında demiryollarının ortaya çıkmasıyla birlikte kanal ulaşımı eski kullanışlığını yitirdi. Öte yandan, demiryolu yapımına bağlı olarak, bu ulaşım sistemi içinde tünel gereksinimini artırdı. Bunlar arasında yapımı en zor ve en dikkate değer olanı, 1906’da tamamlanan ve Alp dağları arasından geçti sağlayan Simpson tünelidir. 20 km uzunluğundaki bu tünel İtalya ile isviçre’yi birbirine bağlar. İngiltere’ye yerleşmiş olan Fransız mühendisi Marc Brunel (1769-1849), 1825 ve 1841 yılları arasında, günümüzde hala Londra metrosu tarafından kullanılan ve Rotherhithe’de Thames nehrinin altında geçen ilk sualtı tünelini yaptı. Brunel, bu tünelin yapımında özel bir tünel kazıcı araç kullandı. Bu araç, yatay olarak yerleştirilmiş kerestelerden oluşuyordu. Kirişler, toprağın kazılabilmesi ve her biri daha ileri yerleşmekte ve her biri daha ileri yerleşmekte ve her biri draha ileri derinleştirilerek kazıya devam edilmekteydi. Brunel’in tünel kazma aracı, bugünün yuvarlak tünel kazıcılarının başlangıcı olmuştur.

Brunel’in bu başarısından kısa bir süre sonra, manş denizinin altından geçecek bir tünelin planları hazırlandı. 1882’de bir askeri mühendis olan albay Frederick Beaumont, kireçli arazide 2.3 m çapında delik açabilecek bir makine geliştirdi. Basınçlı havayla ileriye itilen bu araç, 24 saatte 12 m uzunluğunda bir delik açabiliyordu ve proje politik nedenlerle durdurulduğunda, Dover’den doğuya doğru 1.6 km.lik bir delik açılmış bulunuyordu. İkinci bir tünel açma girişimine 1973 yılında başlandı. Ancak maliyetin çok yükselmesi nedeniyle 1975’te bu da durduruldu. Yazının Devamı »

16 June 2009

İngiltere

ingiltere

Komşuları
•    Atlas Okyanusu üzerinde bir ada ülkesidir.
•    İngiltere dört ülkeyi kapsayan meşruti bir krallıktır. Bunlar; İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey irlanda’dır.
•    Kuzey denizi, Atlas okyanusu, Manş denizi ile komşudur. Ülke topraklarının çoğu Büyük Britanya adası ve Kuzey irlanda üzerinde yer alır.

Yeryüzü Şekilleri
•    Ülkenin kuzey, orta ve güneybatısı dağlıktır.
•    Doğu ve güney kesimleri alçak ovalardan ve engebeli alanlardan oluşur.
•    Ülkenin ırmaklarının boyları kısa, rejimleri düzenlidir.
•    Kıyıları falezler, haliçler, fiyort benzeri dar körfezler ve çakıllı plajlardan oluşur.

İklimi ve Bitki Örtüsü
•    Ilıman okyanus iklimi görülür.
•    Batı rüzgarlarının etkisiyle batı kesimlerinde yağış daha fazladır.
•    Bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlar ve alpin çayırlardan oluşur.
•    Orman oranı günümüzde azalmıştır. Bu alanlar tarım alanı ve meraya dönüştürülmüştür.

Nüfus ve Yerleşme
•    Nüfus oldukça yoğundur.
•    Nüfus dengesiz dağılmıştır.
•    Nüfus artış oranı çok düşüktür.
•    Nüfusun %92′si şehirlerde yaşar.

Tarım ve Hayvancılık
•    Ülke topraklarının büyük bölümü tarıma elverişlidir.
•    Tarımla uğraşan nüfus azdır (%4).
•    Modern metotlar kullanıldığı için verim yüksektir.
•    Şeker pancarı, patates, tahıl, sebze ve meyve önemli tarım ürünleridir.
•    Hayvancılıkta modern metotlar uygulanır. Koyun, domuz, kümes hayvanı yetiştirilir.
•    Balıkçılıkta dünyada önemli bir yere sahiptir.

Yeraltı Kaynakları
•    En önemli yeraltı kaynakları petrol ve doğal gazdır.
•    Enerji üretimini termik, nükleer ve hidroelektrik santrallerden gerçekleştirir.
•    20. yy başlarına kadar dünyanın en büyük sanayi ülkesiyken hammadde yetersizliği ve ABD, Japonya gibi ülkelerle rekabetten dolayı gerilemiştir.

Ticaret
•    Ticarette dünyanın en önemi ülkelerinden biridir.
•    Demir çelik ve otomotiv ihracatında azalmalar nedeniyle son yıllarda dış ticarette açık verir.
•    Bu açığı bankacılık, sigortacılık, turizm gibi sektörlerden gidermeye çalışır.

Türkiye ile İlişkileri
• İngiltere Türkiye’nin en çok ticaret yaptığı ülkelerdendir.
• İngiltere Türkiye’ye elektronik alet, makine, demir-çelik ürünleri, ilaç, otomotiv, plastik madde ve kimyasal madde satar. Türkiye’den sebze meyve, madensel hammadde, fındık, pamuk ve konfeksiyon ürünleri alır.

Yazının Devamı »