İsmet İnönü Kimdir?

4133_ismet_inonu

Türkiye Cumhuriyeti’’nin ikinci Cumhurbaşkanı, 24 Eylül 1884 tarihinde İzmir’’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini Sivas’ta tamamlamıştır. Orta öğreniminin ardından, bir yıl Sivas’ta Mülkiye İdadesi’nde okudu. Ardından İstanbul’da, Mühendishane İdadesi’ne gitti. 1901 tarihinde, Mühendishane-i Berri-i Hümayun’’a girip burayı topçu teğmeni olarak bitirdi. Daha sonra 1906 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebini bitirerek, kurmay yüzbaşı rütbesiyle ilk görevine başlamıştır. Bu ilk görevi sırasında İttihat ve Terakki Cemiyetine üye olmuştur. 13 Nisan 1909 tarihindeki 31 Mart olayını Selanik’ten gelerek bastırdı. 1910 ile 1913 yıllarındaki Yemen İsyanı’nı bastıran birlikte görev aldı. 1. Dünya Savaşı sırasında, Kafkas Cephesi’’nde Kolordu Komutanı olarak Mustafa Kemal Atatürk ile birlikte yan yana görev aldı. Daha sonra Suriye Cephesi’nde görev aldı. Çerkes Ethem ayaklanmasının ve bazı iç isyanların bastırılmasında görev aldı.

4133_ismet-inonu

Siyasete girişi de, 23 Nisan 1920 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’’nin açılması ile birlikte Edirne Milletvekili olarak göreve başlaması ile olmuştur. 3 Mayıs 1920 tarihinde İcra Vekilleri Heyeti’nde Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili oldu. 1. ve 2. İnönü Savaşlarında Yunan ordusunun ilerlemesini durdurdu. Lozan Barış Konferansı’na Dışişleri Bakanı ve Türk Heyetinin Başkanı sıfatıyla gitti. Cumhuriyetin ilanının ardından kurulan ilk hükümette 1923 ve 1924 yıllarında başbakan olarak görev aldı. Soyadı Kanunun çıkması ile birlikte Mustafa Kemal Atatürk’ün verdiği İnönü soyadını kullanmaya başladı. Başbakanlık görevini 1937 yılına kadar devam ettirdi.

4133_smet__inonu

Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünden sonra 11 Kasım 1938 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından cumhurbaşkanı seçilerek göreve başlamıştır. Göreve devralmasından kısa süre sonra başlayan 2. Dünya Savaşı’ndan mümkün olduğu kadar ülkesini uzak tutmaya çalıştı ve başarılı da oldu. Varlık Vergisini hayat geçirdi, Köy Enstitülerinin kurulmasını sağladı. Devlet Araştırma Kütüphanesi, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırmalar Kurumu, 5 Yıllık Kalkınma Planları, sendikalar, toplu sözleşme yasaları, Ankara Antlaşması, Ortak Pazar üyeliği, Milli İstihbarat Teşkilatı, Milli Güvenlik Kurulu, Türk Ordusunun modernizasyonu, Devlet İstatistik Enstitüsü, Turizm Bakanlığı gibi pek çok oluşumun imzaları bu dönemde atılmıştır.

25 Aralık 1973 tarihinde saat 16:05’te, hayata gözlerini yuman İsmet İnönü; 28 Aralık 1973 tarihinde düzenlenen devlet töreni ile Mustafa Kemal Atatürk’ün yatmakta olduğu, Anıtkabir’de toprağa verilmiştir.

Yazar: Hikmet Akyol