Mühendislikte Tolerans Nedir?

Sayfayı Yazdır
>Bir resim üzerine konulan ölçülerin, yapım anında işçi tarafından elde edilen ölçülerdeki en büyük ve en küçük değerleri belirtmesi parçanın sıhhatli çalışması bakımından önemlidir. Bilhassa birbirine takılarak beraber çatışacak parçalara konulacak ölçüler, takılış ve görev yapma özelliklerini de belirtmelidir. Bu özellikler TOLERANS VE ALIŞTIRMA İŞARETLERİ ile belirtilir.

Resim Özerinde verilen ana ölçülerin özel aletler, iş kalıpları, otomatik makineler, mastarlar ve çok hünerli işçiler kullanmak suretiyle dahi tam olarak elde edilmesine imkân yoktur. Elde edilen ölçü, resim üzerindeki değerden ya biraz büyük veya biraz küçük olacaktır. Aynı bir parçadan birkaç tanesi aynı tezgâh aynı Ölçü aletleri ve yay m işçi tarafından yapıldığı halde, hepsi aynı ölçü aleti ile ayrı ayrı ölçüldüğü zaman dahi, her birinin ölçüsü arasında milimetrenin askatları ile ölçülebilen farkların varlığı görülmektedir. Yani resim üzerinde verilen ölçüler iş üzerinde tam olarak elde edilemez. Elde etmeye çalışmak ise gereksiz bir çok masraflara yol açar. Bu sebeple her bir ölçü, parçanın çalışmasında hiçbir sakınca meydana getirmeyecek hata miktarını belirten toleransları taşımalıdır. Böylece parçanın yapımında müsade edilen hata miktarlarını seçmek görevi de Mühendis, Teknisyen ve Konstrüktörlerin omuzlarına yüklenmektedir. Ölçülerdeki çok büyük tanrılıklar yani çok küçük hata payları fazla masrafları gerektirdiğine göre Konstrüktör çok yakın hata paylarından kaçınacaktır, fakat parçanın görevini göz önüne alarak fazla toleransa da müsade etmeyecektir.

Birbirleriyle değiştirilebilen yedek parça yapımının zarureti, ölçüler üzerinde toleransların belirtilmesinin en önemli sebebini teşkil eder. Çünkü, bir makinanın bozulan bir parçası sökülüp yerine aynı özellikleri taşıyan ve piyasadan hazır olarak kolayca temin edilebilen yenisini takıp, makineyi hemen çalışır hale getirme imkanları ancak bu sayede sağlanmış olur. Yedek parça yapımı olmayınca modern bir endüstri mevcut olamaz. To-leranslı ölçülendirme olmayınca da yedek parça yapımı yar olamaz. Çünkü başka başka yerlerde, başka başka şahıslar tarafından aynı tamlıktaki parçalar ancak toleranslı ölçülerle elde edilebilir.