Osmanlı’nın Son Dönemlerinin Canlı Şahidi; Yıldız Sarayı

Yıldız Sarayı, Türk-Osmanlı saray mimarisinin son örneği olarak Sultan III. Selim’in (1789–1807) annesi Mihrişah Sultan için yaptırılmıştır. İstanbul’un Beşiktaş ilçesinde bulunan saray, yaklaşık 500.000 metrekarelik alana sahiptir.

6518_yildiz_sarayi_ozellikleri

Tek bir yapı halinde olmayan Yıldız Sarayı, bir yamacı kaplayan yeşil alan içine yerleşmiş saraylar, köşkler, idare, emniyet, servis yapıları ve parklardan oluşan bir yerleşke olarak düzenlenmiştir. Yıldız Saray’ı özellikle Osmanlı padişahı II. Abdülhamit’in 33 yıllık saltanatında Osmanlı Devleti’nin Eski Saray, Topkapı Sarayı ve Dolmabahçe Sarayı’ndan sonra dördüncü yönetim merkezi olarak kullanılmıştır. Bu dönemde sarayda, padişahın özel hayatına ait mekânlarla birlikte, bürokratik işlere tahsis edilen binalar, tamirhane, marangozhane gibi atölyeler ve tiyatro, müze, kütüphane gibi kültür ve sanat yapıları da bulunmaktaydı. Saray, Hasbahçe adı verilen içinde ırmak görünümünde bir de havuzu bulunan iç bahçeye sahiptir. Bu bahçenin muhtelif yerlerinde inşa edilmiş küçük dinlenme köşkleri de bulunmaktadır. Bu bahçede bulunan kuşhaneler padişahın kuşlara olan sevgisini gösterir niteliktedir. Yıldız Sarayı demişken “Şale Köşkü’nü ayrı bir parantez içinde belirtmek gerekmektedir.

6518_yildiz_sarayi_mimarisi

Şale Köşkü

Yıldız Sarayı’nın en bilinen ve ziyaret edilmesi gereken yapısı Şale Köşkü’dür. Bu köşk adını Fransızca “Dağ Evi” anlamına gelen “chalet” kelimesinden almıştır. Osmanlı mimarisinin en ilgi çekici yapılarından birisi olan köşk, etrafı yüksek duvarlarla çevrili bahçe içerisinde yan yana olan üç binadan oluşmaktadır.1880 yılında yapılan Şale Köşk’nün ilk bölümüne, 1889 yılında oda ve salonlar eklenmiştir. Son olarak da 1898 yıllında “Merasim Köşkü” adı verilen üçüncü bölüm İtalyan Mimar D’Aranco’nun imzasını taşımaktadır. Alman İmparatoru II. Wilhelm’in İstanbul’a gelişlerinde konaklaması için yaptırılan köşkün bu son iki bölümü “Devlet Konukevi” özelliği taşımaktadır. Şale köşkünün en dikkat çekici mekânı, zemini duvardan duvara yaklaşık 406 m2lik tek parça Hereke halısıyla kaplı, tavanı altın yaldızlı panolarla süslenmiş, görkemli Merasim Salonu’dur.

Yıldız Sarayının Bölümleri

Büyük Mabeyn Köşkü

Sarayın en ihtişamlı köşkü olan Büyük Mabeyn Köşkü, Sultan Abdülaziz tarafindan 1866 yılında yaptırılmıştır. Bu köşkü ihtişamlı yapan en önemli tarafı alt katta bulunan havuzlu Divanhanesi ve ikinci kata çıkışta kullanılan kristal tabzanlı merdivenleridir. Padişah bu köşkün üst katını kullanmakta iken sarayın üst düzey yetkilileri köşkün diğer bölümlerini kullanmıştır. Sultan II. Abdülhamid döneminde (1876-1909) devletin merkezi yönetim binası olan köşk, Osmanlı döneminde olduğu kadar Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra da önemli davetler ve ziyafetler için kullanılmıştır.

6518_yildiz_sarayi (1)

Küçük Mabeyn Köşkü

Sultan II. Abdülhamid tarafından 1901 yılında çalışma ve dinlenme amaçlı olarak inşa ettirilen bu köşk, Sultanın bazı resmi görüşmelerine şahitlik etmiştir. Bu köşkün bir diğer tarihsel önemi de Sultan II. Abdülhamid’e tahttan indirildiği haberinin bu köşkte verilmesidir. Mustafa Kemal Atatürk 15 Mayıs 1919 tarihinde 3. Ordu Müfettişi sıfatıyla Samsun’a gitmeden önce Sultan Vahidettin ile son görüşmesini yine bu köşkün bir odasında yapmıştır.

Ada Köşkü

Yıldız Sarayı’nın içinde bulunan Hasbahçe’de inşa ettirilen bu köşk,Sultan II. Abdülhamid tarafından dinlenmek amacıyla mimar Raimondo D’Aronco’ya yaptırılmıştır.

Cihannüma Köşkü

Boğaz, Haliç ve Marmara’yı gören bir mevkide inşa edilen bu köşke bu nedenle Cihannüma adı verilmiştir. Cihannüma Köşkü dinlenme ve seyir köşkü olup, tamamen Ahşap bir yapı oluşu ve kullanılan süsleme sanatı bakımından sarayın en önemli yapılarındandır. Sultan II. Abdülhamid’in köşkün üst katından dürbünü ile İstanbul’u ve boğaz’ı sık sık izlediği bilinmektedir.

Yıldız Sarayı Tiyatrosu

Günümüze ulaşan tek saray tiyatrosu özelliği taşıyan bu tiyatro Sultan II. Abdülhamid tarafından 1889 yılında yaptırılmıştır. Alman İmparatoru Kayzer II. Wilhelm’in ziyareti için yaptırılan Yıldız Sarayı Tiyatrosu, dikdörtgen olarak tasarlanmış olup, salonunun üç tarafı localarla çevrilidir. Sahnenin tam karşısında bulunan loca ise sultana aittir. Bu tiyatroda yerli oyunların yanı sıra yabancı tiyatro grupları da sahne almışlardır.

Yıldız Sarayı’nın diğer önemli bölümleri ise aşağıda belirtilmiştir;

Yıldız Sarayı Müzesi
Art Nouveau Seksiyonu
Sultan II. Abdülhamid’in Özel Hamamı
Küçük Mabeyn Hamamı
Sahne Sanatları Müzesi.

Yazar: Ensar Türkoğlu