Daha önce hiç 100 amerikan doları -100$- gördünüz mü bilmem.  Görmeyenler için söyleyeyim çoÄŸu para biriminde olduÄŸu gibi 100$ ın bir yüzünde de bir portre vardır. Portre Amerikalılar için çok deÄŸerli biri olan Benjamin Franklin’e aittir.  Franklin  yayımcı, yazar, kaÅŸif, bilim adamı ve diplomat gibi birçok sıfata sahiptir.  Bu yazıda onun hakkında deÄŸil, onun nasıl araç keÅŸfettiÄŸinden ve keÅŸfettiÄŸi  araçtan bahsedeceÄŸim.  Franklin 1746’da Boston, Massachusetts’de ilk olarak diÄŸer bilim adamlarının elektrik üzerine yaptığı deneylerle karşılaÅŸtı.  Hızlıca evindeki küçük laboratuvara dönen Franklin evinin etrafında bulduÄŸu objelerden yaptığı makineleri kullanmaya baÅŸlar.  Bir deney esnasında Ben’e kazara elektrik çarpar.  Franklin 1747 yazını elektrikle alakalı birkaç deney yaparak geçirir.  Elde ettiÄŸi tüm sonuçları ve ilerki deneyler hakkındaki fikirlerini Londra’daki arkadaşı bilimadamı Peter Collinson’a mektupla iletir.  Ben o temmuzdan itibaren elektriÄŸi camlı ve sakızlı “vitreous, resinous” diye ifade etmek yerine pozitif ve negatif diye ifade etmeye baÅŸlamıştır.  Franklin 1749 baharında elektrik pili kavramını mektupla Collinson’a bildirmiÅŸtir.  Daha sonra yıldırım ve  elektrik arasında benzerlikler olduÄŸunu ileri süren Franklin yıldırımın elektrik olduÄŸuna inanan bilimadamlarına bu durumun kanıtlanması gerektiÄŸini söylüyordu.  1750’de yıldırımın elektrik olduÄŸunu kanıtlama isteÄŸine ek olarak Franklin insanları, binaları ve diÄŸer yapıları yıldırımdan koruma fikrine kapılıverdi.  Bu fikir geliÅŸerek onun paratoneri icat etmesine vesile oldu.  1752 Haziran’ında  Philadelphia’ya da uçurtma ile yaptığı deneyde yıldırımın elektrik olduÄŸunu ispatlayan Franklin yaptığı deneylerin birikimiyle paratoneri icat etmiÅŸ daha sonra devlet binasına paratoneri  yerleÅŸtirmÅŸtir.  Ayrıca bu dönemde Philadelphia kentinde kullanılan paratoner sayısı yaklaşık 400 adet idi.

Paratoner nedir?
Paratoner  havadaki elektrik yükünü toprağa aktarmayı amaçlayan araçtır.  Yıldırımlar çevredeki en yüksek objeye düşerler ,bu yüzden paratonerler binaların en yüksek noktasına konurlar.  Genelde bakırdan yapılan bir çubuk düşük gerilimli kablolarla toprağa aktarılır. Binalarda toprağa aktarılan elektrik gemilerde ise denize aktarılır. Paratoner ve toprağa ulaşan iletkenler yıldırımın oluşturduğu akımı saptırarak binaya dağılmasını önler, akımın güvenli bir şekilde çubuk ve kablolarla toprağa ulaşmasını sağlar.

Yazının Devamı…