Iklim » Bilgiustam

14 Haziran 2009

Türkiye’nin Ekonomik Coğrafyası

ekonomik_cografya İnsanlar hayatlarını devam ettirebilmek için çeşitli faaliyetlerde bulunurlar. Bunların başında tarım, hayvancılık, maden çıkarma, sanayi ürünleri üretimi ve hizmet gelir. Bu işlerin tamamına ekonomik faaliyet denir.

Bir ülkenin ekonomik yapısı ve üretimi üzerinde o ülkenin fiziki ve beşeri şartları etkilidir. Bu şartlar ülkeden ülkeye farklılık gösterdiği gibi ülke içerisinde de bölgeden bölgeye farklılık gösterir.

Türkiye ekonomisi üzerinde etkili olan başlıca faktörler şunlardır:

1. Coğrafi Konum
Türkiye Kuzey Yarımküre’de orta kuşakta yer alır. Bu durumun sonucu olarak mevsimlerin belirgin olarak yaşanması ve iklim şartlarının elverişli olması bir çok tarım ürününün yetişmesine imkan sağlamıştır. Ülkemizin üç tarafının denizlerle çevrili olması ve dünyadaki önemli su yollarından İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması deniz ulaşım ve ticaretinde önemli avantajlar sağlamaktadır.

Ülkemizin Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine çok yakın olduğu yerde bulunması önemli ticaret yollarının ülkemizden geçmesini sağlamıştır. Ülkemizin ekonomik ve kültürel yapıları farklı ülkelerle komşu olması ve petrol bakımından zengin ama ekonomileri fazla gelişmemiş Orta Doğu ülkeleri ile sanayileri gelişmiş Avrupa ülkeleri arasında yer alması, Türkiye’nin ekonomik ve stratejik önemini daha da artırmaktadır.

2. Yerşekilleri
Türkiye ortalama yükseltisi ve engebeliliği fazla bir arazi yapısına sahiptir. Yurdumuzun kuzey ve güneyinde uzanan sıradağlar ile Doğu Anadolu’daki dağlık alanlar, ulaşımı sınırlandırmakta, tarım alanlarının genellikle parçalı ve dağınık olmasına yol açmakta ve tarımda makine kullanımını zorlaştırmaktadır. Aynı zamanda bu dağlık ve engebeli alanlar akarsuların enerji potansiyelinin fazla olmasını, kış sporları, yayla turizmi, dağcılık gibi alanlarda önemli imkanlar oluşturmaktadır.

Yerşekillerinin engebe ve yükseltisinin az olduğu Marmara, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Kıyı Ege ve diğer kıyılarımızdaki delta ovaları ile iç kesimlerdeki diğer ova ve platolar önemli tarım alanlarını oluşturmaktadır. Ova ve platolardaki tarım ve hayvancılık faaliyetleri de hem halkın önemli bir geçim kaynağını oluşturmakta hem de bir çok sanayinin hammaddesini sağlamaktadır.

3. İklim
Matematik konum bakımından ülkemiz ılıman iklim kuşağında yer alır. Ancak denize göre konum, yükselti, dağların denize göre uzanışı, bakı gibi faktörlerin etkisiyle ülkemizde farklı iklim özellikleri görülmektedir. Bu da tarım ürünlerinin çeşitliliği üzerinde etkilidir. Ilıman iklim özelliklerinin etkili olduğu Karadeniz kıyılarında fındık, çay, kivi, Akdeniz iklim şartlarının etkili olduğu Akdeniz, Ege ve Güney Marmara’da zeytin, turunçgil, pamuk gibi ürünler, iç kesimlerde karasal i iklimin etkili olduğu yerlerde ise tahıl, şekerpancarı gibi I ürünler yaygın olarak yetiştirilir. Bu tarım ürünlerine bağlı olarak kurulan fabrikalar ülkemiz ekonomisine önemli katkı sağlamaktadır.

İklim koşullarının elverişli olduğu Akdeniz ve Ege kıyılarında gelişen deniz turizmi ekonomimize önemli gelir sağlamaktadır. Başta Doğu Anadolu Bölgesi olmak üzere kışların çok soğuk, kar yağışlı ve uzun sürdüğü yerlerde tarım, ulaşım ve sanayinin gelişmesi olumsuz etkilenmektedir. Yazının Devamı »

12 Haziran 2009

Nüfus ve Yerleşmeyi Etkileyen Faktörler

nufus Dünya üzerinde nüfusun dağılışı son derece düzensizdir. Şehirlerde bir km2 lik alanda birkaç bin nüfus barınırken çöller, kutuplar ve tundra alanlarında birkaç bin km2 lik alana birkaç İnsan düşmektedir. Nüfus dağılışı kıtalara ve ülkelere göre farklılık göstermektedir.

Nüfusun dağılışını etkileyen faktörler;

Doğal Faktörler

İklim
Sıcaklık ve yağış nüfusun dağılışını etkileyen en önemli iklim elemanlarıdır. Ilıman iklim bölgelerinde yeterli yağış alan yerler sık nüfusludur. Yağışın çok az ve sıcaklığın yüksek olduğu çöl bölgeleri ve sıcaklığın yıl boyunca sıfır derecenin altında olduğu kutup bölgeleri ile dağlık alanlar nüfuslanmayan yerlerdir. Ülkemizde genel olarak iklim şartlarının elverişli olduğu kıyı bölgelerimiz yoğun nüfusludur.

Buna karşılık, iklimin soğuk olduğu Doğu Anadolu ve diğer bölgelerimizdeki yüksek sahalar seyrek nüfusludur. Ayrıca Tuz Gölü çevresi ve Konya havzası gibi kurak sahalar da seyrek nüfuslu alanlardır.

Yerşekilleri
Nüfusun dağılışı üzerinde yükselti, eğim, bakı ve dağların denize göre uzanışı etkilidir. Yükseltinin fazla olduğu dağlık alanlar yerleşme için elverişli alanlar değildir. Dünya nüfusunun büyük bir kısmı ova ve benzeri düzlük alanlarda yaşamaktadır. Çünkü yüksek dağlık alanlarda iklim şartlarının elverişsiz olması, tarım alanlarının sınırlı olması ve ulaşımın zor olması nedeniyle yerleşme için tercih edilmemektedir (Himalayalar gibi). Sadece Ekvatoral Bölgede alçak yerlerde nemlilik ve yağış fazla, bitki örtüsü gür olduğu için yüksek yerler (yaklaşık 2000 m civarı) yerleşme için alçak yerlere göre daha elverişlidir.

Ülkemizde nüfusun dağılışı yüksek ve engebeli sahalar ile ovalar arasında büyük farklılık oluşturur. Türkiye ortalama yükseltisi fazla olan bir ülkedir. Bu nedenle belli bir yükseltiden sonra sürekli yerleşim yerlerine rastlanmaz. Ülkemizde düz veya az eğimli arazilerde özellikle verimli ovalarda yoğun yerleşme görülür.

Kuzey Yarımküre’de yer alan ülkemizde dağların güney yamaçları bakı etkisiyle daha fazla ısındığı için diğer yamaçlara göre daha sık nüfusludur.
Ülkemizde dağ sıraları genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanır. Karadeniz ve Akdeniz’de kıyıya paralel uzanan dağlar denizel etkinin iç kesimlere girmesini engellediği için iç kesimler daha az yağış alır ve iç kesimlerle kıyı arasındaki ulaşım zor şartlarda gerçekleşir. Bundan dolayı kıyı bölgeler iç kesimlere göre daha yoğun nüfusludur.

Yazının Devamı »

5 Haziran 2009

Toprak Nedir? Nasıl Oluşur?

1. KAYALARIN ÇÖZÜLMESİ ve TOPRAK OLUŞUMU
toprak Kayalar dış kuvvetlerin etkisiyle zamanla ufalanıp dağılırlar. Bu olaya kayaların çözülmesi denir.

Taşların çözülmesinde,
Taşların cinsi, havadaki gazlar, su, sıcaklık farkı ve organizmalar başlıca etkenlerdir. Taşların çözülmesi iki şekilde meydana gelir.

a) Fiziksel veya Mekanik Çözülme
Kayaların kimyasal bileşimine herhangi bir değişme olmadan fiziksel olarak parçalanması olayıdır. Mekanik parçalanmada en büyük etki günlük sıcaklık farkıdır. Gündüz ısınıp genleşen kayalar gece sıcaklığın düşmesiyle sıkışık daralırlar. Böylece taşlarda çatlamalar ve parçalanmalar oluşur. Fiziksel çözülme günlük sıcaklık farkının fazla olduğu çöl, karasal, step, tundra iklimlerinin etki alanlarında yaygın olarak görülür. Ayrıca yüksek dağlık alanlarda gündüz eriyen kar ve buz suları taşların çatlaklarına sızarak gece donar, hacim genişlemesi sonucu taşlar parçalanır. Bunun dışında taşların boşluklarına giren bitki kökleri zamanla kalınlaşarak taşları mekanik yolla parçalar.

b) Kimyasal Çözünme
Taşların, kimyasal yapılarının nem ve sıcaklığın etkisi ile değişmesidir. Sıcaklığın yüksek olması kimyasal çözünmeyi kolaylaştırır. Kimyasal çözünme, sıcaklığın ve yağışın fazla olduğu, Ekvatoral iklim, muson iklimi, savan iklimi ve ılıman okyanus ikliminin etkili olduğu yerlerde yaygındır.

Toprak Oluşumu ve Türkiye’deki Toprak Çeşitleri

Toprağın ana kaynağı taşlardır. Taşların fiziksel ve kimyasal çözülmesi sonucu oluşan parçaların arasına bitki ve hayvan kalıntılarının karışmasıyla toprak oluşur. Toprak, içerisinde çeşitli mineraller, canlı organizmalar, organik maddeler, hava ve su bulunduran bir örtüdür. Aşağıdaki grafikte de oranları belirtildiği gibi bir toprak kütlesinin yaklaşık % 45′i mineral, % 25′i hava, % 25′i su ve % 5′i organik maddelerden oluşmaktadır.

Yazının Devamı »

2 Haziran 2009

Türkiye’nin Bitki Örtüsü

Bitki örtüsü denildiği zaman, bir yerde doğal olarak yetişen bitkilerin oluşturduğu topluluklar akla gelir. Orman, bozkır, çayır, maki gibi. Bitkiler yetişebilmek için besin maddesi, su ve sıcaklığa ihtiyaç duyar. Bu özellikler bakımından yeryüzündeki ortam şartları, büyük farklılıklar gösterir. Bazı yerlerde çok uygun özellikler bulunurken bazı yerler son derece olumsuz şartlara sahiptir. Onun için yeryüzünde, bitki örtüsü yönünden çok fakir alanlar olduğu gibi son derece zengin bölgeler de bulunmaktadır.

bitki_ortusu Bitki örtüsünün gelişmesine etki eden faktörler şunlardır:
-    İklim
-    Toprak özellikleri
-    Yerşekilleri

İklim
Bitkilerin yeryüzünde dağılışını etkileyen en önemli faktör iklimdir. Çünkü bitkilerin yetişmesinde sıcaklık önemli rol oynar. Her bitkinin yetişebilmesi için belirli ölçüde sıcaklığa ihtiyaç vardır. Onun için yeryüzünde bitki örtüsü kuşakları, sıcaklık kuşaklarına uyum gösterir. Yağış da bitkilerin yetişmesini etkileyen önemli bir iklim elemanıdır. Çünkü sıcaklıkla birlikte su da bitkilerin yetişmesi için çok gereklidir. Onun için aldıkları yağış miktarına göre, yeryüzünün çeşitli yerlerinde farklı bitki örtüleri gelişmiştir.
Sıcak ve nemli yerlerde yetişen bitki örtüsü gür ve zengin türlere sahiptir. Ancak kurak ve soğuk yerlerde yetişen bitki türleri az sayıdadır. Böyle yerlerde yetişen bitkiler seyrek ve cılızdır.

Toprak Özellikleri
Toprakların suyu tutma özellikleri, kalınlıkları, içlerindeki mineralleri birbirinden farklıdır. Değişik oranda besin maddelerine sahiptirler. Bunlardan dolayı her bitki türü ancak kendisi için uygun olan toprak üzerinde yetişebilir. Bazı bitkiler geçirimli toprakları severken bazıları bol humuslu toprakları sever.

Yerşekilleri
Bitki örtüsünün yetişmesinde yükseklik ve bakı özellikleri de etkili olmaktadır. Yükselti arttıkça sıcaklık azalmakta, belli bir yükseltiden sonra yağış miktarı da düşmektedir. Bu yüzden bir dağ yamacı boyunca farklı özellikte olan ormanlar kuşaklar halinde yükselir.
Doğal olarak ülkemizin % 70′inin ormanlarla kaplı olması gerekirdi.Ancak insanların çeşitli amaçlarla ormanları tahrip etmeleri sonucu, ormanlarımız günümüzde ülkenin ancak % 25′ini kaplamaktadır.

Ülkemiz, bitki türü bakımından Dünya’nın en zengin ülkeleri arasındadır. Ancak bitki örtüsü bakımından zengin sayılmaz. Çünkü ülkemizin doğal bitki örtüsü uzun zamandan beri tahrip edilmektedir. Bitkilerin toprak, su ve sıcaklık ihtiyaçları birbirinden farklıdır. Onun için yetişme şartları aynı olan bitkiler, belirli yerlerde toplanmışlardır. Böylece bitki toplulukları ortaya çıkmıştır. Yazının Devamı »

1 Haziran 2009

Türkiye’nin İklimini Etkileyen Faktörler ve İklim Tipleri

turkey_topo-640x480

Türkiye, Dünya üzerinde yapılan iklim sınıflandırmasına göre, Akdeniz ikliminin yayılış sahasına girer.
Ancak Türkiye’de;
-    Yerşekillerinin engebeli olması
-    Dağların uzanış yönü
-    Üç tarafının denizlerle çevrili olması
-    Yükseltinin batıdan doğuya doğru artması
gibi etmenlerin etkisiyle sıcaklık ve yağış bölgelere göre değişir. Bu durum Türkiye’de birbirinden farklı iklim tiplerinin görülmesine neden olur.
Örneğin; iç ve Güneydoğu Anadolu’da, kıtaların iç kısımlarında görülen yarı kurak step iklimi etkili olurken, Karadeniz Bölgesi‘nde Kuzeybatı Avrupa’nın Ilıman okyanus iklimi, Doğu Anadolu’da ise yüksek enlemlerin soğuk karasal iklimi etkili olmaktadır.

TÜRKİYE’NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Türkiye’nin matematik konumu ile özel konumu çeşitli iklim tiplerinin görülmesinde birlikte etkili olmuştur.

1. Matematik Konum (Enlem Etkisi)
Türkiye 36°-42° Kuzey paralelleri arasında, ılıman iklim kuşağının Ekvator’a yakın bölümünde bulunmaktadır.
Türkiye’nin matematik konumu ılıman iklim şartlarının etkili olmasına ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmuştur. Türkiye yazın daha çok güneyden gelen sıcak hava kütlelerinin kışın ise kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin etkisi altına girer.
- Türkiye orta kuşakta yer aldığı için dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
- Türkiye Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer aldığı için yıl içerisinde güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almaz.
Ayrıca enlemin etkisine bağlı olarak Akdeniz kıyılarındaki sıcaklık ortalamaları Karadeniz ve Marmara kıyılarındaki sıcaklık ortalamalarından daha fazladır.

2. Özel Konum
Türkiye’nin iklimi üzerinde yalnızca matematik konum etkili değildir. Eğer böyle olsaydı güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıklar düzenli bir biçimde azalır, yaklaşık aynı en-I lemler arasında yer alan Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde aynı iklim şartlan görülürdü. Halbuki Türkiye’de kısa mesafelerde büyük iklim değişiklikleri ortaya çıkar. Bu duruma yol açan başlıca etmenler:
-    Kara ve deniz dağılışı
-    Yükselti
-    Dağların uzanış biçimi ve bakı durumu
-    Basınç merkezlerinin etkisi ve rüzgarlardır.

Yazının Devamı »