Manuel yani düz vites kullanan otomobillerde vites deÄŸiÅŸtirirken debriyaj kavraması ile motorun boÅŸa alınması gerekir. Otomatik vitesli araçlarda ise, motor ile baÄŸlantıyı kesecek bir debriyaj kavraması bulunmadığından tork konverteri kullanılır. Türbin, stator, pompa ve ÅŸanzıman sıvısı(transmission fluid) kısımlarından oluÅŸan tork konverteri, iki vantilatör pervanesine benzer dairesel kapaklar ve onların ortasında stator denilen küçük bir pervane ile konumlandırılmıştır. Dairesel kapaklar içerisine doldurulmuÅŸ ÅŸanzıman sıvısı hareket halinde iken ÅŸanzıman diÅŸlilerine baÄŸlı olan türbine çarpar. Bu sayede güç ÅŸanzıman diÅŸlilerine tork olarak iletilmiÅŸ olur. Araç kırmızı ışıkta durduÄŸunda tork konverteri torkun bir miktarını ÅŸanzımana iletir ve frene dokunmadan tam olarak duramazsınız. Bu aracın stop etmemesi içi zorunludur. Bu nedenle “D” yani viteste olan araç, duruyorken gazdan ayak çekildiÄŸinde yavaşça ilerlemeye baÅŸlar. Bunu saÄŸlayan tork konverterinin gücün bir kısmını iletiyor olmasıdır. EÄŸer vites “N” konumuna yani boÅŸa alınırsa, pompa ve türbin tamamen boÅŸta döner ve ÅŸanzımana hiç güç iletilmez. Motor çalıştığı sürece tork konverteri dönme hareketini her durumda sürdürür. Otomatik vitesli araçların sıklıkla dur-kalk yapılan kullanımlarda daha fazla yakıt harcamasının nedeni budur. Yazının Devamı…

Döner haldeki bir parçanın hareketini aynı eksen üzerinde bulunan diğer bir parçaya iletmek veya iletilmekte olan bu hareketi istendiği zaman durdurmak amacıyla kullanılan tertibata kavrama adı verilir. Konumuz olan ve motorlu taşıtlarda kullanılan kavramalar krank mili ekseninde olmak üzere motorla vites kutusu arasına bağlanmış olup, motordan vites kutusuna hareket iletimini sağlar ve istendiği zaman, motor çalışmasına devam ettiği halde, bu hareket iletimini durdurur.

Kavramanın Görevleri
Motor çalışır durumda iken kavrama kavranmış olursa hareket motordan vites kutusuna iletilir. Aynı anda, vites kutusu vites durumunda ise motorun hareketi tekerleklere kadar iletilir ve taşıt harekete geçer. Kavrama ayrılmış durumda ( hareket iletmez durumda ) olduğu zaman motorun hareketi vites kutusuna geçemez ve vites kutusu boş durumda olmasa dahi motorun hareketi vites kutusuna iletilmediğinden taşıtın hareketi mümkün olmaz. O halde, vites kutusu vites durumunda olmasına rağmen, taşıt durur halde iken kavrama motorun çalışmasına imkan verir.

Kavramanın geçici olarak motorla vites kutusu arasındaki bağlantıyı kesmesinin, vites kutusunda hız durumlarının değiştirilmesindeki önemi büyüktür. Güç iletimi durdurulmadan vites kutusu bir hız durumundan diğer bir hız durumuna geçirilmek istenseydi, güç iletmekte olan iki dişli basınç altında olacağından bunların ayrılması oldukça güç olurdu. Vites kutusu boş duruma geldikten sonra, güç iletimi devam ederken istenen hız durumuna ait iki dişliyi kavrattırmaya çalışmak da dişlilerinde hasara uğramasına sebep olurdu. Çünkü büyük bir ihtimalle döndüren ve döndürülen dişlilerin çevre hızları birbirinden farklıdır. Bu durumdaki dişlilerin kavrattırılmaya teşebbüs edilmesiyle, dişlerin birbirine çarparak kırılmalarına sebep olunur.

Kavrama hareket iletmez duruma getirilirse diÅŸler üzerisindeki basınç kalkacağından diÅŸlerin birbirinden ayrılması kolay olur ve vites boÅŸ duruma gelince döndüren diÅŸli serbest hale geleceÄŸinden diÄŸer bir hız durumu için kavrattırılacak diÅŸlilerin çevre hızlarının denkleÅŸtirilmesi mümkün olur. Bunun sonucu olarak diÅŸliler kolayca kavrattırılır.(*) Bundan sonra kavrama tekrar kavramış duruma getirilerek motorun hareketi vites kutusu aracılığıyla bir baÅŸka oranda tekerleklere iletilir. Yazının Devamı…