Thomas Woodrow WİLSON Kimdir?

5501_indirABD’’nin 28.başkanıdır.1856 yılında Virginia/Staunton’da dünyaya gelmiştir. New Jersey College’da (bugünkü Princeton Üniversitesi) hukuk öğrenimi gördü (1875-1879), Virginia Üniversitesindeki doktorasını, rahatsızlanınca yarıda bırakmak zorunda kaldı (1880). 1882’’de, Atalanta’da açtığı hukuk bürosunu yürütemeyince 1883 sonbaharıda, Baltimore John Hopkins Üniversitesine doktora çalışmasına döndü.

Congressional Goven-ment (Kongre Hükümeti) 1885, adlı teziyle doktorasını tamamladı ve aynı yıl,Georgia’da, Bayan Ellen Louise Axson ile evlendi (Wilson çiftinin evlilikten üç kız çocukları oldu). Bryn Mawr College’de (Philadelphia) yardımcı profesör (1886), Wesleyan Üniversitesi’nde (Connecticut) profesörlüğe (1888) yükseldi.1889’’da, en önemli çalışmalarından biri olan, karşılaştırmalı hükümet modelini inceleyen “State” (Devlet) yayımladı. Bu arada, Üniversite rugby takımının, Wesleyen tarihindeki en başarılı koçlarından biri oldu. Princeton Üniversite’nin daveti üzerine, bu üniversiteye geçti (1890).12 yıl boyunca, hukuk ve iktisat siyaseti okuttu; bilimsel çalışmalarının olgunluk dönemi olan bu evrede, iki büyük eser daha kaleme aldı: Amerikan İç Savaşı ile ilgili öncü bir çalışma olan Division and Reunion (Bölünme ve Yeniden Birleşme) 1893, Historyo of the American People (Amerikan Halkının Tarihi) 1902.1902’de seçildiği ve 8 yıl sürdürdüğü rektörlük görevi sırasında, öğretim sistemine getirmek istediği demokratik uygulamalar, öğrenci yandaşı tutumu, tutucu çevrelerin tepkisine yol açtı. 1910’da görevinden ayrılarak Demokrat Parti’den siyasete atıldı. Ocak 1911 ’de, New Jersey valisi seçildi. Bir yıl gibi kısa bir sürede, başarılı uygulamalarıyla dikkat çekti. Hızlı yükselişini, Demokrat Parti’den başkan adaylığı için yapılan ön seçimi kazanarak sürdürdü (Haziran 1912). Kasım 1912’de yapılan başkanlık seçimini, Cumhuriyetçi Parti’’nin güçlü iki adı, o sırada başkan olan William Tafhte bir önceki başkan Theodore Roosevelt yandaşlarının çekişmelerinden yararlanarak kazanmayı başardı.

1913’te resmen göreve başladı.New Freedom (Yeni özgürlük) adını verdiği hükümet programında yer alan ekonomik, sosyal, siyasal reformların büyük bölümünü uygulamaya geçirmeyi başardı: Gümrük tarifelerinin düşürülmesi; kazancın yüksekliğine bağlı olarak gelir vergisinin artırılması;lüks tüketim maddelerinin vergilerinin yükseltilmesi; tekellerin gücünü kırmayı,serbest rekabeti amaçlayan Federal Ticaret Komisyonu’nun kurulması; işçi haklarında iyileştirme; girişimcilere kolay kredi sağlanabilmesi için devlet bankalarının kurulması;, senatörlerin, tek dereceli genel seçimle seçilmeleri. İçteki bu ilerici uygulamalarına karşın, dış siyasette, ABD’nin ekonomik, siyasal çıkarlarına ters düşen her türlü girişime, katı bir tutumla yaklaştı: Haiti’nin işgali, 1915; Santa Domingo’ya (bugünkü Dominik Cumhuriyeti)askeri çıkarma,1916; Meksika’da, Huerta yönetiminin tanınmaması,1914; halk önderi Panço Villa ayaklanmasına karşı, ABD çıkarlarını koruma amacıyla Pershing Kolordusu’nun Meksika’yı işgali,Avrupa’da barışı sağlamak amacıyla silah indirimi önerisinde bulundu; bu amaçla, özel danışmanı Albay Edward M.House’ı Avrupa’ya gönderdiyse de, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Ve-liahti Arşidük Franz Ferdinand’ın Saraybosna’da öldürülmesi (28 Haziran 1914) üzerine bir sonuç alamadı.

Savaşın başlaması karşısında, ABD’nin yansız kalacağını duyurdu. 1915 Şubatı’nda, Almanya’nın Büyük Britanya ve Fransa’ya karşı başlattığı yoğun denizaltı savaşı; Manş ve İrlanda Denizi sularında seyreden İtilaf Devletleri ticaret gemilerinin batırılacağının açıklanması, ABD Kongresi ve kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. İngiliz yolcu gemisi Lusitania’nın batırılması (7 Mayıs 1915), bunu Arabic yolcu gemisinin batırılışının (19 Ağustos 1915) izlemesine karşın, Wilson, kararlı tutumunu sürdürdü ve 4 Mayıs 1916’’da Almanya ile antlaşma yaparak denizaltı savaşının sona erdirilmesini sağladı.Kasım 1916’da, ikinci kez başkan seçildi.Bunda, savaş karşıtı tutumu önemli rol oynadı.Savaşın sona erdirilmesi yönünde yoğun çaba harcamayı sürdürdü. Ancak, Almanya’’nın yeniden denizaltı savaşına başlaması (31 Ocak 1917), tüm umutları boşa çıkarınca, 3 Şubat 1917’’de Almanya ile diplomatik ilişkilerin kesildiğini açıkladı. 2 Nisan 1917’de, Kongre’den ABD’nin savaşa girmesi için yetki verilmesini istedi.Böylece, ABD, 6 Nisan 1917’de resmen İtilaf Devletleri’nin yanında savaşa girmiş oldu. Avrupa’ya asker gönderdi; bu arada kalıcı, dengeli bir barışa zemin oluşturacak, dünya siyaset tarihine “Wilson İlkeleri” olarak geçen ünlü “Ondört İlke” planını, Kongre’ye sundu (8 Ocak 1918). Ateşkes ilanını (Kasım 1918) izleyen Paris Barış Konferansı’nda (Ocak 1919), ileri sürdüğü “Ondört İlke’’nin benimsenmemesi durumunda Almanya ile ayrı bir barış antlaşması imzalayacağını açıkladı.28 Hizaran 1919 Versailles Barış Antlaşması’nın imzalanmasının hemen ardından ABD’’ye döndü. 10 Temuz 1919’da Kongre’ye sunulan antlaşma büyük tartışmalara yol açtı. Özellikle, Diş İlişkiler Komisyonu Başkanı Cumhuriyetçi Senatör H.Cabot Lodge öncülüğünde yürütülen muhalefetin odak noktasını, Milletler Cemiyeti’ne üyelik oluşturuyordu.

Wilson, ülkesinde çıktığı 21.000 km’lik gezide,40 ayrı yerde yaptığı toplantı ve konuşmalarda kamuoyundan destek sağlamaya çalıştı.Bu yorucu gezi, sağlığının iyice bozulmasına yol açtı. 25 Eylül’de ciğerlerinde baş gösteren rahatsızlık, 2 Ekim’de sol yanının felç olması, Kongre’de, Demokratların şansını büyük ölçüde azalttı. 19 Kasım 1919 ve 19 Mart 1920’de toplanan Senato Versailles Antlaşması’nı onaylamadı ve ABD, Milletler Cemiyeti’ne katılmadı.20 Kasım 1920’de, başkanlık seçimini kazanan Cumhuriyetçi aday Warren G. Harding, Almanya ile ayrı bir barış antlaşmasına karşı olduğunu, ABD’’nin kesinlikle Milletler Cemiyeti’ne girmeyeceğini açıkladı. Dünya’barışı için gösterdiği çabalardan dolayı, 1919 Nobel Barış Ödülü’nü kazanan Wilson; ilk eşinin ölümü (1914) üzerine, 1915’te evlendiği ikinci eşi Edith Bolling Galt ile, yaşamının son üç yılını inzivada geçirdi.3 Şubat 1924’te Washington DC’de öldü;Washington Katedralindeki Bethlehem Şapeli’ne defnedildi.

Kaynakça:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson

Yazar: Doğan Bülbül