Üç Boyutlu Hayat Dengesi; İşim, Ailem ve Ben

İşin ve ailenin kişiye yüklemiş olduğu sorumlulukların yanında, kişi kendisiyle ilgili de bir şeyler yapmak istemektedir. Mesela, düzenli spor yapmak, sağlık kontrollerine gitmek, hobileriyle ilgilenebilmek, kitap okumak, sanatsal veya spor faaliyetlerini izlemek, arkadaşları ile bir araya gelmek gibi. Fakat yoğun hayat temposunda “ben” hep arka planda kalmaktadır. İş sorumlulukları, aile sorumluluklarının devreye girmesi fazladan bir şeyler yapılmasına fırsat bırakmamaktadır. Yalnız aile ve iş sorumlulukları azaldıkça “ben” duygusu bağımsız olarak ortaya çıkmaktadır. Bu duygu genellikle 45 yaşlarında ortaya çıkmakta; kişi kendisine “kendim için bu zamana kadar ne yaptım “ diye sormaya başlıyor. Bu yaşlar kaçınılmaz olarak bazı kronik rahatsızlıkların da sinyallerini vermeye başladığı yıllar olduğundan kişi kalan ömrünü değerli kılmak için özel bir istek duyabilmektedir.

Bu bakış açısı çerçevesinde ortaya üç boyutlu hayat dengesi modeli çıkmaktadır. Kişinin sahip olduğu beceriler ve kişilik özellikleri de dengeyi sağlamakta büyük önem taşımaktadır. Hayat dengesini sağlamak için gerekli olan beceriler şu şekildedir (Aycan, 2010;20-23):

• Zaman yönetimi,
• Öncelikli yönetim,
• İş yükü yönetimi,
• İletişim becerileri,
• Sorun çözme becerileridir.

Bu becerilerden kültürel olarak geliştirmemiz gereken iş yükü yönetimi ve iletişim becerileridir. İş yükünü azaltmak için takım çalışması yapılması ve delege etmekle başarılı olunduğu söylenememektedir.

Kişilik özelliklerinin arasında hayat dengesini kurmayı zorlaştıran iki özellik ön plana çıkmaktadır. A tipi kişilik ve mükemmeliyetçilik, A ve B tipi dediğimiz iki tür kişilik bulunmaktadır. A tipi kişiliğine sahip olan şahıslar, aceleci, telaşlı ve işkolik olmaktadırlar. Kendisi gibi olmayan şahıslara karşı olumsuz duygular beslemektedirler. B tipi kişilik özelliklerinde olan şahıslar ise rahat, sakinler ve tasasızdırlar. İşlerini ertelemek onları mutsuz etmemektedir. A tipi kişiliktekiler hayat dengesinde sorun yaşamaya meyillidirler. Mükemmelliyetçi olmaları her şeyin eksiksiz ve mükemmel olması için uğraşmaktadırlar ve bu onlarda talep baskısını daha fazla hissetmelerine neden olmaktadır. Kişilik özellikleri her ne kadar değişmez olsa bile A tipi şahısların davranış döngülerini değiştirmek ve mükemmelliyetçi kişilerin kaygı durumlarını azaltmak eğitimleri mümkün olmaktadır.

Kaynakça:
Aycan, Z.& Eskin, M.& Yavuz, S.(2007). Hayat Dengesi, 1. Baskı, Sistem Yayıncılık İstanbul.

Yazar: Yeliz Başara