Ürün inovasyonu, süreç inovasyonu, alt pazar inovasyonu, radikal inovasyon, pazarlama inovasyonu, deneyim inovasyonu ve uygulama inovasyonu “inovasyon”un türleri olarak öne çıkar.
Bir ürününe farklılık (farklı bir özellik) katarak piyasaya sunmak ve bundan kâr elde etmek “ürün inovasyonu”dur. En bilindik örnek akıllı cep telefonlarının bir üst modelle piyasaya sunulmasıdır. Burada hemen bir konuya açıklık kazandırmakta fayda vardır. Bir ürüne sadece farklılık katarak “inovasyon”a gidilebilir mi? Hayır. Çünkü bu tek başına yeterli değildir; inovasyonun doğasına aykırıdır. Bunun nedenine gelince, bu üründen kâr sağlamak da gerekir. Kısacası hem farklılaşma hem kârlılık söz konusu olmalıdır.
“Süreç inovasyonu”nda ise, maliyetleri sistemin dışına çıkaran yenilikler söz konusudur; yani maliyetlerden kurtulmamızı sağlayan yenilikler, süreç inovasyonu olmaktadır. Lojistikten örnek verirsek aynı güzergahtaki tırların dönüş yolunda tekrar değerlendirilmesi, maliyetlerden kurtularak kârımızı arttırmamıza neden olur. Burada da hem yenilik hem de kârdan bahsetmek mümkündür.
“Alt pazar inovasyonu”nda da hem yeniliğe gidilir hem de kâr hedeflenir. Nasıl mı? Hemen konuya açıklık kazandırayım. Kitlelerin satın alamayacağı bir ürün piyasada varsa burada herkesin satın alabileceği tarzda bir ürün olarak yeniliğe gitmek ve kâr hedeflemek “alt pazar inovasyonu”na işaret eder. “Teyp”in piyasaya ilk çıktığı anlarda herkes bunu alamıyordu ve sonrasında “walkman” ortaya çıktı.
Radikal inovasyon ise, yepyeni pazarlar yaratan yeniliklere gidilmesini ifade eder. Örnekle açıklamakta fayda var. İlk kez piyasaya televizyonun sunulması, bunun güzel bir örneğini teşkil eder. Burada teknoloji yoğun bir operasyon, hatırı sayılır bir sermaye ve epey zaman gerektiğinden her ülke böyle bir operasyona gidemez. Konuyu dağıtmadan kısaca şunu da belirtmekte fayda var. “Akıllı fabrika ve dijital dönüşüm” yani “inovasyon ekonomisi” olgusu çağımızın operasyonlarını oluşturmakta ve hâttâ gelecekteki yatırımların ana eksenini belirlemektedir.
“Pazarlama inovasyonu”nda yeni pazarlama taktikleri söz konusudur. Bir otomobilin makyajlanarak piyasaya yeni model olarak sunulması “pazarlama inovasyonu”dur. “Deneyim inovasyonu”nda ise, deneyimden yola çıkarak yeniliklere gidilir. Kısacası her ikisinde de öncekilerde olduğu gibi “yenilik” ve “kârlılık” olguları ön plandadır.
“Uygulama inovasyonu”nda ise, bir alandaki yenilik başka bir alana uygulanır. Burada da hem yenilik hem de kârlılık söz konusudur. Örneğin bilgisayarın bankacılıkta uygulanmasıyla “ATM”ler ortaya çıkmıştır.
Şimdi “inovasyon”un tanımına değinmekte fayda var. Yapılmayanı yapmak, uygulanmayanı uygulamak yoluyla hem yeniliğe gitmek hem de kâr elde etmektir. Başka bir deyişle inovasyon, kârlılığı beraberinde getiren yeniliklere gitmektir.
Şirketler açısından konuyu değerlendirmek de gerekir. Daha somut bir anlatımla işletmenizde kârınızı arttıracak ticari iyileştirmeler yapıyorsanız (yeniliklere gidiyorsanız) “inovasyon” söz konusudur. Çünkü bu “yeniliklerden kâr elde ediyorsunuz” demektir.
Bu bağlamda “inovasyon” sadece farklılaşma, sadece yenilik, sadece icat anlamlarında tanımlanamaz. Bunların yanında inovasyon “kârlılık” olgusunu da içermek zorundadır. Bu, bir işletme ya da şirket için “anlamlı büyümenin” söz konusu olduğunun göstergesidir, de. İnovasyona gidenlerde (şirketlerde) kârlı olarak büyümek eşittir anlamlı büyümek, en sağlıklı büyüme modelidir. Kısacası şirketlerde pür büyümek için yeniliklere gidiliyorsa bu, inovasyon değildir; bir şirkette “anlamlı büyüme” söz konusu olursa, yani kârlılık ve yeniliğin birlikte olduğu büyüme modeli söz konusuysa buna “inovasyon” denir.
Aksi taktirde pür büyüme bir işe yaramaz, ancak şirkete hantal bir yapı hüviyeti kazandırır. Ve sonunda da -karlılık olmadığından- iflas bayrağı çekilir. İşte iflasa sürüklenmeden kârınızı koruyarak ve hâttâ kârınızı arttırarak yaptığınız yenilikler, inovasyon olmaktadır.
Yazar: Yaşar KARAÇENGEL