Sanat insanların iletişim kurmasına destek olan son derece önemli ve etkileyici bir araçtır. İnsanların, kişiliklerinin farklı yanlarını keşfetmesine ve stresle baş etmeye yardımcı olur. Psikolojide sanat, bireyin zihinsel sağlığını geliştirmek ve psikolojik bozuklukların tedavisinde kullanılan bir araçtır. Buna sanat terapisi adı verilir.
Sanat için gerekli olan yaratıcı süreçlerin psikoterapi entegre edilmesi ile ortaya çıkan sanat terapisi bireye sorunların çözümü, günlük yaşamın stresinin azaltılması, davranışlarını düzenlemesi, ilişki becerilerini geliştirmesi, öz farkındalık ve öz denetim yeteneğini güçlendirmesi gibi konularda yardımcı olmaktadır.
Sanat terapisi ilk olarak 1940’ta psikiyatristlerin zihinsel rahatsızlığı olan bireylerin yaptığı resimlere ilgi duymaya başlaması ile başlamıştır. Böylece farklı bir terapi yöntemi olarak ortaya çıkmıştır.
Sanat terapisinin oldukça olumlu yanıtlar verdiği gruplar vardır. Bunlar:
● Stresle mücadele eden yetişkinler
● Öğrenme güçlüğü çeken çocuklar
● Beyin hasarı ile mücadele eden kişiler
● Travmatik bir deneyim yaşamış kişiler
● Zihin sağlığı ile ilgili sorunlar yaşayan kişiler
● Sosyal ya da davranışsal sorunlar yaşayan çocuklar
● Depresyon, anksiyete sorunu olan ya da aile içi istismara maruz kalan kişiler
Sanat terapisi bir eğlence aktivitesi ya da sanat eğitimi değildir. Bu tür bir terapiye katılmak için herhangi bir sanat ilgisine ihtiyaç yoktur. En önemlisi de sanat terapisinde hastanın ortaya çıkardığı çalışma, terapist tarafından yorumlanmaz. Sanat terapisinin amacı bireye, kendini sanatla nasıl iyileştireceğini öğretmektir.
Sanat terapisi hayal dünyasının bir araç olarak kullanıldığı psikolojik tedavi ve destek yöntemidir. Bireylerin günlük stres, endişe ve travmalarını atlatmalarında yardımcı olmak üzere geliştirilmiştir. Bireylerin bilinçli bir şekilde sorunlarını sözel olarak ifade etmesinin zor olduğu durumlarda sanat ile ifade edilmesi daha verimli sonuç verebilir.
Sanat terapisinde boyama, resim yapma, kolaj ve heykel yapımı gibi yöntemler kullanılır. Bunların yanı sıra müzik, dans, yazı, drama (yaratıcı sanat terapis) ve hatta sahne sanatları (dılşa vurumcu terapi) gibi türleri de mevcuttur. Öncelikle hastanın kendisini güvende hissedeceği bir ortam oluşturulur ve sanat terapisti çalışılacak konuyu belirler ya da hastaya herhangi bir yönlendirme yapmaksızın serbest bırakır.
Hasta, yaşadığı bir deneyimi ya da olayla ilgili bir çalışma yapmaya başladığında, bu sanat süreci hastaya yaşadığı deneyim hakkında daha derin düşünme ve zihnindekileri sembol ve metaforlar halinde sanatına yansıtma imkanı verir. Bu eşsiz sembol ve metaforlar hasta tarafından oluşturulur ve bunlar iyileşme ve kendini tanıma sürecinin önemli bir parçasıdır. Hasta, bu sembollerin ve metaforların anlamını bilen ve neyi sembolize ettiklerini açıklayabilecek tek kişidir. Bireyin iç dünyasından bir deneyimi alıp onu fiziksel bir obje halinde ortaya koyma süreci, bireyin yaşadığı deneyime uzaktan bakıp onunla ilgili konuşabilme konusunda kendini güvende hissetmesine yardımcı olur. Böylece sorunları hakkında direkt konuşmak yerine, ki bu onlar için çok zor olabilir, terapistle yaptıkları sanat çalışması üzerine konuşabilirler. Bu süreç, zaman geçtikçe bireyin kendini anlama, kendini kabul etme ve kendi farkındalığını artırma gibi kazanımlar sağlar. Bununla birlikte sanat terapisinde edinilebilecek bir çok fayda bulunmaktadır. Bunlar:
● Sürece aktif olarak katılım sağlanmasından dolayı sıkıntı, yabancılaşma, hissizlik ve duyumsamazlık gibi duygularla başa çıkmada yardımcı olur.
● Karar verme ve seçim yapma konusunda özgüven sağlar.
● Yaratıcılığı geliştirir. Böylece bireyin zorlu durumlar karşısında farklı yaklaşımlar geliştirmesini sağlar.
● Olumsuz duygulardan arınma meydana gelebilir.
● Sosyal öğrenme konusunda gelişim yaşanır.
Sanat terapisinin en özel yanı bireyin terapötik süreçte aktif rol almasına imkan vermesidir.
Birey, düşüncelerini sanat çalışmaları ve sembollerle ifade ederken hem iyileşme hem farkındalık hem de kendini kendi ifadeleriyle tanıma fırsatı bulur.
Sanat terapisini sadece psikolojik rahatsızlık yaşayan kişiler değil, duygularını açığa çıkarmak, günlük hayatta kendini daha iyi ifade etmek isteyen herkes için yardımcı olacak bir araçtır. Sanat terapisi ile kişinin içinde hapsettiği gürültülü sessizlikleri dışa vurarak azaltmaya çalıştığı bireysel bir yöntemdir.
Yazar: Gizem ŞIDIM