Bilgiustam

Katalitik Konverter Nedir? Nasıl Çalışır?

katalitik_konverter.jpgDünyada ve ülkemizdeki milyonlarca araç hava kirliliğinin kaynaklarından birini oluşturuyor. Özellikle kalabalık şehirlerde, egsoz gazlarının yaşam kalitesini düşürdüğü aşikar. Bu problemi azaltmak için araçlarda 1975 yılından itibaren katalitik konverterler kullanılmaya başlanmıştır. Katalitik konverterotomobilin egsoz çıkış borusuna bağlanan ve zararlı gaz emisyonunu azaltan bir çelik kutu şeklindeki elemandır. Son derece basit bir yapısı olan cihaz, çok önemli bir görev üstlenmekte ve havaya salınan zararlı gazları büyük ölçüde engellemektedir.

Günümüz araçlarda yanma odasına giren hava-gaz karışım oranları mümkün olduğnca optimum seviyede tutularak, emisyonlar azaltılır. Bu aracın motor devri göz önüne alınarak yanma odasına alınan hava ve yanabilecek yakıt miktarı hesaplanarak, bilgisayar kontrollü olarak işletilir. Bu sayede zararlı olan yanmamış gaz miktarı azaltılmış olur.Daha sonra katalitik konterverde bu gazlar çeşitli reksiyonlara girerek neredeyse tamamen zararsız hale getirilerek atmosfere salınırlar.

Bir otomobilden çıkan gaz emisyonları şunlardır:

  • Nitrojen Gazı(N2) – Atmosferdeki havanın %78′ini oluÅŸturan bu gaz, direkt olarak dışarı atılır. Zararsızdır.
  • Karbondioksit Gazı(CO2) – Yanma sonrası oluÅŸan ürünlerden birisidir. Karbon atomları havadaki oksijenle birleÅŸerek oluÅŸur. Havada %0,03 oranında bulunur. Fazlası zararlıdır. Oksijeni tutucu özelliÄŸi olduÄŸundan(oksijen atmosferde %21 oranında bulunur) fazlası oksijenin yayılmasını ve havada hissedilmesini engeller.
  • Su Buharı(H2O) – Yine yanma sonrası oluÅŸan ürünlerden birisidir.Hidrojenin oksijenle kimyasal baÄŸ yaparak su buharı oluÅŸturması ÅŸeklinde gerçekleÅŸir. Zararsızdır.

Yukarıdakiler temel gazlar olup doğrudan dışarı atılırlar. Katalitik konverterin devreye girdiği ve engellediği gazla ise şunlardır:

  • Karbonmonoksit(CO) – Renksiz ve kokusuz çok zararlı zehirli bir gazdır.
  • Hidrokarbonlar ve Uçucu Organik BileÅŸikler(VOCs) – Yanmamış yakıt ve dumanı oluÅŸturan buharlaÅŸmış gaz parçacıklarından oluÅŸurlar. Zehirleyici etkileri vardır.
  • Nitrojenoksit(ler)(NO ve NO2 ÅŸeklinde iki tip olup NOx olarak gösterilirler) – Havadaki kirli sis bulutu ve asit yaÄŸmurlarının kaynağıdır. İnsanların sinir sistemi ve mukus zarları üzerinde etkili ve zararlıdır.

 

katalitik_konverter2.jpg

 

katalitik_konverter3.jpg

Katalitik konverter içerisinde iki tür katalik görev yapar; bunlar redüksiyon kataliti ve oksidasyon katalitidir. Konverter içerisinde alüminyumoksit, platinyum ve rodyum bulunur. Bu kimyasallar reaksiyona girerek artık gaz içerisindeki karbonmonoksit, hidrokarbon ve NOx’leri su buharı ve karbondioksite çevirirler.

Redüksiyon Kataliti: Platinyum ve rodyumu kullanarak NOx emisyonunu düşürmeye yardımcı olurlar. NO ve NO2 molekülleri katalite girdiğinde, katalit nitrojeni tutar ve oksiyen serbest kalır. Serbest kalan oksijen O2, nitrojen ise başka bir nitrojen atomuyla birleşip N2 oluştururlar.

Reaksiyon şöyledir: r1.JPG

Oksidasyon Kataliti: Katalitik konverterdeki ikinci basamaktır. Yanmamış karbon ve karbonmonoksiti platinyum ve alüminyuoksitlerle reaksiyona girerek birleştirirler.

Reaksiyon şöyledir: r2.JPG

katalitik_konverter4.jpg
Katalitik konverterin kesit görünüşü

16.04.2008
Bilgiustam

10 comments
Celalkoc7
Celalkoc7

Değerli BilgiUstam İlgilileri, Öncelikle emeğinize elinize sağlık. Bilim ve teknolojiye katkılarınız, bilgi paylaşımlarınız artı araştırmalarınız için sizi kutluyorum. Teşekkür ediyorum... Oksidasyon Kataliti:   Bu reaksiyon torik olarak doğru fakat: bizim amacımız dışarı (atmosfere) atılan CO ve CO2 'yi engellemek değil mi?  "Yanmamış karbon ve karbonmonoksiti platinyum ve alüminyuoksitlerle reaksiyona girerek birleştirirler." Bu cümle ile 2CO2 atılması bana çelişkili geldi. CO ve CO2 bileşimlerini artırmak değil engellemek asıl amaçtır...

halil özdemir
halil özdemir

Önce emeğiniz ve aklınızı iyiye kullandığınız için teşekkürler. Siber dünyayı çöplüğe çevirenler, kopyala-yapıştırcılar vs. den, ikna edici temiz bilgi bulmak zor. Temiz kalmanız dileğimle, başarılar ! Yorum bahanem; yazınızın ''Bir otomobilden çıkan gaz emisyonları şunlardır'' başlığı altında, atmosferde bulunması gereken CO2 miktarının %21 olduğu, fazlasının zararlı olduğunun belirtilmiş olmasındandır. [%78 Azot, %21 Oksijen, %1 CO2  ve diğerleri olması gerekmez mi? ]

Bisusbea61
Bisusbea61

çesitli reaksiyonlara girerek durdurur  dediğiniz yeri keşke daha açıklayıcı yazsaydınız daha bilimsel ve işe yarar olabilirdi. acaba ne tip reaksiyonlara girer? reaksiyonlara girmesi kullanım ömrünü düşürmez mi? bir de    ortalama fiyatı nedir acaba?

sedat
sedat

slm üstad bi sorunum var yardımcı olursanız sevinirim..ben 2000 tipo 1.6 ie aldım ve zavoli tüp taktırdım..araç tüpte çalışırken aracı sabit devirde tutdugum zaman seyir halinde iken araç takliyo yani gazı bi kesip bi veriyo ..benzinde ve konvaktörü iptal ettiğimde bu sorunu yaşamıyorum..konvaktöre giden kaployu çıkarsam araca bi sorun veriri mi..şimdiden tşk ederim..cevabı maille bildirimisin..

ahmet19
ahmet19

açıklama için teşekkürler...en iyi şekilde bilgilendirdiniz bizi..

bora
bora

üstadımm bu katalitik konvertör denilen şeyle katalizör aynı şeymi. mesela sürekli duydugum bişey "katalizör iptali" bunu iptal etmek yazıdan anladıgım kadarıyla zararlı gazların süzülmeden dışarı atılmasını sağlıyor. peki motora ekstra bir güçmü sağlıyorki bunun iptali söz konusu. şimdiden teşekkürler iyi çalışmalar...

misafir
misafir

bora bey,biraz geç olacak ama ben sorularınıza bildiğim kadarıyla cevap veriyim.katalitik konvertör ile katalizör aynı şeydir. katalizörün sökülmesi ekstra güç sağlamaz,ama sağlamış gibi gözükür.çünkü tıkanmış katalizör motor performansını düşürür,siz katalizörü söküp iptal ettiğinizde motorun eski performansı yerine gelir. buda motora ekstra güç kazandırmış gibi gözükür.umarım yardımcı olmuşumdur.

MaTaDoR
MaTaDoR

@Bora; Katalitik konverterin iptali ile egsozdan dışarı atılacak gazlar ayrıştırılıp emisyonlara uygun hale getirilemediğinden çevreye daha fazla zararlı gaz salınımı gerçekleşecektir. Egsoz ölçümlerinde sorun çıkması kuvvetle muhtemeldir. Fakat egsozdan çıkışta aradaki yavaşlatıcı konverter parçası olmadığında motor daha rahat nefes verecektir. Bu da kesinlikle ekstra güç anlamına gelir. Bilgiustam.com Editörü

hodolomax
hodolomax

Eklenti değil. .htaccess isimli dosyaya bazı kodlar giriyorsunuz. bu sayede başka sitelerden resimleri açmıyor. google dan aratırsanız bulabilirsiniz. İyi günler Bilgustam.com Editörü

MetalciL
MetalciL

Merhaba sitenizde olan bir eklenti dikkatimi çekti. Başka biri sitenizden resim çaldığında sizin belirlediğiniz resim görünüyor. kişisel sitemde böyle bir şey arıyorum. eklentinin ismini paylaşabilirseniz çok sevinirim. şimdiden teşekkür ederim...

  • Bir şeyi basitçe açıklayamıyorsan yeterince iyi anlamamışsın demektir. - Albert Einstein