Günlük yaşamda bazen bulunduğumuz ortama yabancılaştığımızı, çevremizi sanki bir film sahnesi ya da rüya izliyormuşuz gibi algıladığımızı hissedebiliriz. Bu durum, psikolojide “derealizasyon” olarak tanımlanır. Derealizasyon, çevrenin gerçek dışı, sisli, yapay veya donmuş gibi algılanmasıyla karakterizedir.
Bu his, çoğu zaman birkaç saniye veya dakika sürer ve kendiliğinden geçer. Ancak bazı kişilerde sıklaşarak yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.
Belirtileri Nelerdir?
Derealizasyon yaşayan kişiler, durumlarını genellikle şu şekilde tarif eder:
- Gerçeklik Algısının Bozulması
Çevredeki nesneler, insanlar ve mekanlar tanıdık olsa bile yabancı veya tuhaf görünür. - Çevrenin Donmuş ya da Sisli Görünmesi
Sanki etrafta ince bir perde varmış gibi hissedilir, renkler soluklaşabilir. - Seslerin Boğuk veya Uzaktan Gelmesi
Çevreden gelen sesler yankılı, boğuk ya da mesafeli algılanır. - Zaman Algısının Değişmesi
O an çok yavaş ya da çok hızlı geçiyormuş gibi gelir. - Film İzliyormuş Hissi
Bulunduğu ortamda kendini bir izleyici gibi hisseder, sanki olaylar kendisi dışında gelişiyormuş gibidir. - Bedenden Uzaklaşma Hissi (Bazı durumlarda depersonalizasyon eşlik eder)
Kendi bedenine veya hareketlerine yabancılaşma hissi görülebilir.
Olası Nedenleri Nelerdir?
-Yoğun Stres ve Kaygı Bozuklukları
Panik atak veya genel anksiyete bozukluğu yaşayanlarda sık görülür.
-Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Kötü bir olay sonrası savunma mekanizması olarak ortaya çıkabilir.
-Yorgunluk ve Uykusuzluk
Beynin algı mekanizmaları geçici olarak yavaşlayabilir.
-Migren Atakları
Bazı migren türleri öncesinde derealizasyon yaşanabilir.
-Epilepsi ve Nörolojik Rahatsızlıklar
Özellikle temporal lob epilepsisi olanlarda görülebilir.
-Madde Kullanımı
Alkol, uyuşturucu veya bazı ilaçlar bu hissi tetikleyebilir.
Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
- Psikoterapi
-Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), algı bozukluğunu anlamaya ve yönetmeye yardımcı olur.
Travma odaklı terapiler, geçmiş olayların etkisini azaltabilir.
- Stres Yönetimi Teknikleri
-Düzenli nefes egzersizleri
-Meditasyon ve mindfulness uygulamaları
-Yoga
- Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
-Yeterli uyku (günde 7–8 saat)
-Düzenli egzersiz
-Kafein ve alkol tüketimini sınırlama
- İlaç Tedavisi
Bazı antidepresanlar ve anksiyolitikler, eşlik eden kaygı bozukluğu veya depresyon tedavisinde kullanılabilir.İlaç tedavisi mutlaka psikiyatri uzmanı kontrolünde olmalıdır.
- Kendi Kendine Yardım Yöntemleri
-Gerçeklik kontrolü yapmak: Bulunduğunuz ortamı ses, koku, dokunma ile fark etmek.
-Soğuk su ile yüz yıkamak veya çevredeki nesnelere odaklanmak.
-Günlük tutarak yaşanan hisleri kaydetmek.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Eğer derealizasyon hissi sık sık tekrar ediyor, günlük yaşamı etkiliyor veya panik atak, depresyon gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Kaynakça:
https://www.psikiyatri.org.tr
https://www.acibadem.com.tr
Yazar: Eda ŞAHAN