Ergenlik, çocukluk ile yetişkinlik arasında yer alan ve bireyin hem bedensel hem de ruhsal olarak hızlı değişimler yaşadığı özel bir süreçtir. bu dönemde hormon seviyelerinde artış ve beyin gelişiminde önemli ilerlemeler meydana gelmektedir. özellikle beynin duygu kontrolünden sorumlu bölgeleri henüz tam olgunlaşmadığı için gençler yoğun ve değişken duygular yaşamaktadır. bu nedenle ergenlik döneminde ruh hali bir anda neşeliyken kısa süre sonra öfkeli veya üzgün olabilmektedir. bu durum, ergenlik sürecinin doğal bir parçasıdır.
Ergenlikte görülen duygu dalgalanmaları arasında ani öfke patlamaları, sebepsiz gibi görünen üzüntü, aşırı sevinç, huzursuzluk, kaygı ve kısa süreli depresif hisler yer almaktadır. Bu dalgalanmalar hem gencin hem de ailesinin yaşamını doğrudan etkilemektedir. Bu duyguların yaşanması normaldir ve biyolojik süreçlerin bir sonucudur ancak bu sürecin sağlıklı bir şekilde yönetilmesi, gencin ileriki yaşamında daha dengeli bir birey olmasına katkı sağlamaktadır.
Bu dönemde başa çıkma yöntemleri oldukça önemlidir. Öncelikle açık iletişim kurmak temel bir ihtiyaçtır. gencin duygularını ifade etmesi, ailesi tarafından yargılanmadan dinlenmesi ve kendini anlaşılmış hissetmesi güven ortamı oluşturmaktadır. Fiziksel aktivite de ruh halini düzenleyen etkili araçlardan biridir. Düzenli spor yapmak, yürüyüşe çıkmak veya enerjiyi sağlıklı şekilde
harcayacak etkinlikler, stresi azaltan doğal yöntemlerdendir.
Ergenlik döneminde yaşanan duygu dalgalanmaları çoğu zaman zorlayıcı olabilir. Ancak doğru yöntemler kullanılarak bu dalgalanmalarla başa çıkmak mümkündür. İşte gençlerin ve ailelerin uygulayabileceği bazı etkili başa çıkma yolları:
- Açık ve Empatik İletişim Kurmak: Gençlerin duygularını ifade etmelerine izin vermek ve onları yargılamadan dinlemek çok önemlidir. Örneğin, bir genç öfkeli veya üzgün olduğunda, “Neler hissediyorsun?” diye sorarak hislerini paylaşması teşvik edilir. Bu, gencin kendini anlaşılmış hissetmesini sağlar.
- Fiziksel Aktiviteyi Teşvik Etmek: Spor yapmak veya dışarıda yürüyüşe çıkmak, stres hormonlarını azaltır ve mutluluk hormonlarının salgılanmasını artırır. Örneğin, haftada birkaç kez bisiklete binmek ya da yüzme gibi aktiviteler duygu durumunu dengeleyebilir.
- Hobiler ve Yaratıcı Faaliyetlerle İlgilenmek: Müzik dinlemek, resim yapmak, yazı yazmak veya tiyatro gibi yaratıcı uğraşlar, gençlerin duygularını dışa vurmasına yardımcı olur. Örneğin, duygularını kelimelere dökmek için günlük tutmak etkili bir yöntemdir.
- Nefes Egzersizleri ve Meditasyon: Derin nefes almak veya kısa süreli meditasyon yapmak, anlık kaygı ve stresin azalmasına yardımcı olur. Gençlere, öfke veya kaygı hissettiklerinde derin nefes alarak sakinleşmeyi öğrenmeleri önerilir.
- Sağlıklı Uyku Düzeni Oluşturmak: Yeterli ve kaliteli uyku, beyin fonksiyonlarını destekler ve duygusal dengeyi sağlar. Ergenlerin günde ortalama 8-10 saat uyuması gerekir. Örneğin, yatmadan önce elektronik cihazları kapatmak uyku kalitesini artırır.
- Düzenli Sosyal Etkileşim: Arkadaşlarla vakit geçirmek, sosyal destek sağlamak açısından önemlidir. Ancak bu süreçte olumlu ve destekleyici ilişkiler kurmak gerekir. Örneğin, ortak ilgi alanlarına sahip arkadaş gruplarına katılmak, aidiyet duygusunu güçlendirir.
- Profesyonel Destek Almak: Duygu dalgalanmaları günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa, psikolog veya danışman yardımı almak gereklidir. Örneğin, sürekli mutsuzluk, uyku bozuklukları veya okul başarısında düşüş gibi durumlarda uzman desteği gereklidir.
- Rutin ve Planlama Yapmak: Günlük aktivitelerin planlanması, belirsizliği azaltır ve kontrol duygusunu artırır. Örneğin, ders çalışma saatleri, spor ve hobiler için belirli zamanlar ayırmak, ergenin kendini daha güvende hissetmesini sağlar.
- Olumlu Düşünce Teknikleri Öğretmek: Olumsuz düşünceleri fark edip yerine olumlu ve gerçekçi düşünceler koymak, duygu durumunu iyileştirir. Örneğin, başarısızlık hissedildiğinde “Her şeyin daha iyi olma ihtimali vardır” gibi telkinler yapılabilir.
Bu yöntemler, ergenlerin duygusal iniş çıkışlarını daha kolay yönetmelerine yardımcı olur. Ailelerin de bu süreçte sabırlı, anlayışlı ve destekleyici olmaları çok önemlidir. Hobi edinmek de duyguların yönetiminde önemli bir yer tutmaktadır. Müzikle uğraşmak, resim yapmak, yazı yazmak, el sanatlarıyla ilgilenmek veya herhangi bir yaratıcı faaliyete yönelmek; gencin hem kendini ifade etmesini hem de duygularını sağlıklı bir şekilde dönüştürmesini sağlamaktadır.
Ergenlik dönemindeki duygu dalgalanmaları gelişim sürecinin doğal bir sonucudur. Bu dönemde gence destek olmak, anlayış göstermek ve sağlıklı iletişim kurmak; onun hem bugünkü hem de gelecekteki psikolojik sağlamlığı açısından büyük önem taşımaktadır.
Kaynakça:
gelişim psikolojisi. nobel akademik yayıncılık 2019.
yörükoğlu, a.gençlik çağı: ruh sağlığı ve sorunları. özgür yayınları.2020.
Türk psikologlar derneği ergenlik dönemi ve duygusal gelişim raporu.2023.
Yazar: Eda ŞAHAN