Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Nutrigenomik ve Kanser

0 38

Kanser, gen ekspresyonunun, protein ve metabolit fonksiyonunun anormal bir şekilde çalışmaya başladığı çok aşamalı bir süreçtir. Günümüzün genomik çağında, diyet faktörlerinin modülasyonu üzerine karsinogenezin aktivasyonuna müdahale eden hücresel olaylar, bu hastalığın anlaşılmasına yardımcı olan önemli bilgilerin akışına yol açmıştır. Genlerdeki kalıtsal mutasyonlar nedeniyle kansere yatkınlık artabilirken, gen diyet etkileşimi kanser geliştirme riskini artırabilir. Oksidasyonlar veya eksojen ajanlardan kaynaklanan endojen reaksiyonlar, güneş ışığına maruz kalma (cilt kanseri), örneğin tütün dumanı (akciğer kanseri), aflatoksin (karaciğer kanseri) ve nispeten yüksek dozlarda iyonlaştırıcı radyasyon (birçok kanser türü) indüklemektedir.
Vücut homeostazını korumak için beslenme, metabolizma ve gen ekspresyonu arasında iletişim olması zorunludur. İnsan genomu ve beslenme, aynı şeyi yapmak için ortaklaşa etkileşime girer. Bireyin sağlık durumu ve hastalığa yatkınlığı bundan dolayı etkilenebilir. Besin, moleküler düzeyde transkripsiyon faktörlerini düzenler ve bu daha sonra gen ekspresyonunu (yukarı veya aşağı) değiştirir ve sonuç olarak metabolik tepkileri ayarlar.
Diyet, koruyucu, kanserojen ve mutajenik ajanların bir arada karışımıdır ve biyotransformasyon sürecinin enzimleri tarafından metabolize edilir. Protein ekspresyonunu veya bu enzimlerin işlevini değiştiren genetik polimorfizmler yoluyla kansere yakalanma riski değiştirilebilir. İnsanlar tarafından alınan gıdaların 25.000’den fazla içerdiği ileri sürülmektedir. Farklı biyoaktif gıda bileşenlerinin kanser patogenezindeki rolü araştırılmış ve bunlar arasında 500’den fazla biyoaktif gıda bileşeni türünün olası predispozan ajanlar olduğu kanıtlanmıştır.
Kanserojenler için diyet, belirli gıdalarda veya koruyucu bir şekilde hareket eden bileşenlerde (vitaminler, antioksidanlar, detoksifiye edici enzim aktive edici maddeler, vb.) bulunan bir kaynak (içsel veya pişirme kaynaklı) olarak kabul edilir. Polimorfizmleri etkileyen karsinojen metabolizması, karsinojenler ve hedef hücreler arasındaki temas olasılığını değiştirebilir, böylece kanserin başlangıç aşamasında hareket edebilir.
Meme, prostat, yumurtalık ve endometriyal kanserler gibi hormona bağımlı tümörlerde, hormonal regülasyonda yer alan gen kodlama faktörlerinin polimorfizmlerinin etkileri en güçlü şekilde kendini gösterir. Östrojen reseptörlerini, progesteron reseptörünü ve androjen reseptörünü kodlayanları içeren seks hormonu reseptör genlerindeki polimorfizmlerin, kanser risk modülasyonu ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Hormonal düzenleme, diyet faktörleriyle etkileşimden etkilenebilir. Obezite hormonal durum üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Görünüşe göre fitoöstrojenler gibi bazı gıda bileşenlerinin seks hormonlarına benzer yollarla işlendiği bilinmektedir.
Diyetin kanser riski üzerindeki etkilerinin çeşitli örnekleri vardır. Yüksek kırmızı et tüketimi kolorektal kanser riskini artırır. N-Asetil transferaz (NAT) iki formda bulunur: NAT1 ve NAT2, bir faz II metabolizma enzimidir. NAT1 ve NAT2’de birkaç polimorfizm mevcuttur, bazıları yavaş, orta veya hızlı asetilasyon yeteneğine sahiptir. Pişmiş kırmızı et gibi ısıtılmış ürünlerde bulunan heterosiklik Aromatik aminler, NAT ile asetilasyondan geçer. Kas etinin yüksek sıcaklıkta pişirilmesinde, bazı amino asitler kreatinin ile reaksiyona girerek heterosiklik aromatik aminler (HAA) oluşturabilir. Asetilasyon, HAA’yı DNA’ya bağlanan ve kansere neden olan reaktif metabolitlere aktive eder. Bu asetilasyon sadece NAT2 hızlı asetilatörler tarafından gerçekleştirilebilir. NAT hızlı asetilatör genotipli nispeten büyük miktarlarda kırmızı et tüketen kişilerde kolon kanseri gelişme riski daha yüksektir. Nutrigenomik ve Kanser
Tuzlar ve koruyucular gibi özel diyet tahriş edicilerin mide kanseri için kanserojen olduğu öne sürülmüştür. MTHFR genindeki enzimatik aktiviteyi azaltan C667T polimorfizmi, kolorektal kanser oluşumu ile ters ilişkilidir. Diyette daha az folat, vitamin B12, vitamin B6 veya metiyonin tüketimi, MTHFR geninin CC veya TT fenotipinde kanser riskinin artmasıyla ilişkilidir. Ayrıca süperoksit anyonları, hidrojen peroksit ve hidroksil radikalleri gibi reaktif oksijen türlerinin (ROS) DNA bazlarına saldırdığı ve DNA dizisinin olası yanlış transkripsiyonu ile sonuçlandığı bulunmuştur. Bu tür bozulmalar DNA replikasyonuna müdahale edebilir ve böylece onkogenlerde ve tümör baskılayıcı genlerde mutasyonlar üretebilir. ROS ayrıca DNA zincirinin kırılmasıyla da sonuçlanabilir, bu da genetik materyalin mutasyonlarına veya silinmesine neden olabilir.Nutrigenomik ve Kanser
Diyet liflerinin bağırsak kanserine karşı koruyucu bir etkisi vardır. Her ikisinde de kolon tümörlerinin büyümesilaboratuvar ortamında ve canlıdaOmega-3 yağ asitleri açısından zengin balık yağı tüketiminde sistemler engellenir. Biyoaktif bileşenler açısından zengin meyve ve sebzeler, artan detoksifikasyon yoluyla metabolik aktivasyonu bloke etmek gibi çeşitli mekanizmalarla karsinojenezi önleyebilir. Flavonoidler, fenoller, izotiyosiyanatlar, alil sülfür bileşikleri, indoller ve selenyum gibi detoksifikasyon enzimleri, bitki gıdalarının tüketilmesinde modüle edilebilir.
Kanserojen metabolizmasını, hücre sinyalini, hücre döngüsü kontrolünü, apoptozu, hormonal dengeyi ve anjiyogenezi etkileyebilecek bu biyoaktif bileşenlerden bazıları kalsiyum, çinko, selenyum, folat, C, D ve E vitaminleri, karotenoidler, flavonoidler, indoller, alil kükürt bileşikleri, konjuge linoleik asit ve N-3 yağ asitleridir. Kanser gelişiminde koruyucu rol oynayan biyoaktif maddeler, domateslerden likopen, üzüm ve meyvelerden resveratrol, tarçınlardan numerik asit, turunçgillerden hesperidin, kırmızı sebze ve meyvelerden karotenoidler, askorbik asit, kahveden kahve asidi, çözünür lif türleridir ve bunlar, deniz hayvanlarından elde edilen çoklu doymamış ve yağ asitleridir.
Düzenleyici ve enzimatik süreçlerde yer alan yeterli mineral ve vitaminlerle uygun diyetin alınması kanser riskini azaltır. Bu mikro besinlerin eksikliği anormalliklere yol açabilir. Örneğin çinko ve folat DNA onarım sürecinde yer alır. Apigenin (kereviz, maydanoz), kurkumin (zerdeçal), epigallocatechin-3-gallate (yeşil çay), resveratrol (kırmızı üzüm, yer fıstığı ve çilek), genistein (soya fasulyesi) ve allil kükürt (sarımsak) gibi bitki kaynaklı diğer doğal bileşikler ) farklı mekanizmalarla hücre döngüsünü etkilediği bildirilmiştir. Bu değişikliklerin bazıları, hücre bölünmesinin ana düzenleyici faktörlerinin fosforilasyon sürecindeki kaymalar gibi translasyon sonrası seviyede sentezlenen proteinlerin işlenmesiyle ilişkili olabilir.
Tümör davranışı, hızlandırılmış hücre ölümü ve gelişmiş apoptoz yoluyla diğer gıda bileşenleri tarafından da değiştirilebilir. Apoptoz bilinen iki yoldan meydana gelir: içsel, mitokondriyal aracılı yol ve dışsal, ölüm reseptörünün aracılık ettiği yoldur. Amerikan Kanser Derneği tarafından yapılan çalışmaların çoğu meyve ve sebzeler gibi C vitamini açısından zengin gıdaların tüketimiyle ilişkili kanser riskinin azaldığını göstermiştir. Aksine kanıtlar, C vitamini takviyelerinin kanser riskini azaltmadığını göstermektedir. Yukarıdaki bulgudan, meyve ve sebzelerin kanseri önlemedeki etkinliğinin, tek başına C vitamininden değil, birçok vitamin ve diğer fitokimyasalların bir arada tüketilmesinden kaynaklandığı söylenebilir.

Kaynakça:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3558114/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23407612/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1044579X17301712

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Bunları da beğenebilirsin

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku