Passiflora (Çarkıfelek) Bitkisi Nedir, Yan Etkileri Nelerdir?

Özellikle Amerika yerli halkının bitkisel tedavilerde kullandığı en önemli bitkilerin başında passiflore çiçeği gelir. Passiflore, çarkıfelek, tutku çiçeği veya aşk çiçeği olarak anılan bu bitkinin çarpıcı çiçekleri, lezzetli meyveleri ve sakinleştirici etkisi bulunmaktadır. Bu yazıda çarkıfelek diğer adıyla tutku çiçeğinin ne olduğu, bileşenleri, çeşitleri, sınırlamaları ve yan etkileri üzerine bilgiler bulunmaktadır.

Çarkıfelek Çiçeği Nedir?

500’den fazla farklı passionflower türü (Passiflora), Passifloraceae bitki ailesine aittir. En yaygın olanları aşağıdaki gibidir:
• Passiflora incarnata – mor çarkıfelek
• Passiflora caerulea – mavi çarkıfelek
• Passiflora edulis – aşk meyvesi veya maraçya
• Passiflora foetida – kokuşmuş çarkıfelek
Bazıları sarmaşık, bazıları ise çalı veya küçük ağaçlar olarak büyümektedir. Baharın sonlarında, sadece bir gün boyunca açık kalan, büyük ve güzel çiçekler açmaktadırlar. İspanyol fetheden savaşçılar bu eşsiz çiçeğe İsa’nın tutku adını vermişlerdir. Çiçek parçalarının sayısı ve İsa’nın hayatının son günlerinden belirli olaylar arasında karmaşık bir sembolizm bulmuşlardır. Çiçek aynı zamanda bir saate benzer ve birçok ülke ona saat çiçeği de demektedir. Çarkıfelek çiçekleri Latin Amerika’ya özgüdür, ancak herhangi bir tropik alanda iyi büyümektedirler. Ve bu çiçekler göz alıcı güzelliğe sahip çiçekler ve lezzetli meyveler için yetiştirilmektedir. Dünyanın dört bir yanındaki kişiler Passiflora edulis’in meyvesini, meşhur aşk meyvesi veya maraçya’nın tadı adını vermektedir. Ayrıca Yerli Amerika halkı sigara gibi içmek için kurutulmuş tutku çiçeğini kullanmaktadırlar.
Passiflora çiçeğinin avantaj ve dezavantajları olduğunu iddia eden iki grup bulunmaktadır. Bu gruplardan avantajları olduğunu iddia eden grubun fikirleri şu şekildedir:
• Kaygıyı hafifletir
• Uyku kalitesini artırır
• Menopoz semptomlarını azaltır
• Madde bağımlılığını hafifletir
• Dikkat bozukluklarına yardımcı olur
Passiflora çiçeğinin avantaj ve dezavantajları olduğunu iddia eden iki grup bulunmaktadır. Bu gruplardan dezavantajları olduğunu iddia eden grubun fikirleri şu şekildedir:
• Klinik çalışmalarda dikkat çeken uyarılar bulunmaktadır
• Zayıflama ve sindirim sorunlarına neden olmaktadır
• Psikoaktif ilaçlar ile etkileşime girmektedir
• Hamileler için tehlikelidir

Tıp Alanında Kullanımı

Mor aşk çiçeği veya maypop (Passiflora incarnata), geleneksel tıpta uzun bir kullanım geçmişine sahiptir. Yaprak dökmeyen bu asma 6 metreye kadar uzamaktadır, yol kenarları ve atık alanlar dahil olmak üzere kentsel koşullarda da yetişmektedir. Yerli Amerikalılar uykusuzluk, endişe, nöbet, ağrı ve daha fazlası için aşk çiçeği kullanmışlardır. Sömürgeciler bu sakinleştirici otu benimsemiş ve onu Avrupa bitki dünyasında önemli bir çözüm haline getirmiştir. Diğer geleneklerde kas krampları, astım ve hatta kanserle mücadele için aşk çiçeğini kullanmışlardır. Rahatlatıcı özellikleri günümüzde daha da popülerdir, stresli bir yaşam ve zihinsel rahatsızlıklar için umut verici bir çözümdür.

Bileşenleri

Aşk çiçeği denmesine rağmen, bütün bitkilerin tıbbi değeri bulunmaktadır. Toprak üstü kısımlar, biyoaktif gibi çok çeşitli bileşenler içermektedir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Flavonoidler: Vitexin, isovitexin, apigenin, chrysin, orientin
• İndol alkaloidler: Harman, harmin, harmalin, harmol
• Fenolik asitler: Formik asit, butirik asit, GABA
• Yağ asitleri: Linoleik, palmitik, oleik
• Siyanojenik glikozitler
• Maltol
• Uçucu yağlar
Standardize edilmiş aşk çiçeği (P. incarnata) ekstreleri, vitexin veya isovitexin olarak ifade edilen toplam flavonoidlerin % 3,5 veya % 7’sini içermektedir. Bileşenler ve tıbbi özellikleri türler arasında değişmektedir. Passiflora edulis, yaygın olarak aşk meyvesi olarak adlandırılan tatlı meyvesiyle ünlüdür, ancak zayıf terapötik değeri bulunmaktadır.

Hareket Mekanizması

Aşk çiçeğinden gelen flavonoidler iltihaplanma ve serbest radikal hasarlarıyla mücadele etmektedir, hücre mutasyonlarını önlemektedir, ağrı sinyallerini engellemektedir ve daha fazlasını yapmaktadır. Ayrıca beyindeki GABA reseptörlerini aktive etmeyi, gevşemeyi ve onarımı desteklemektedir ve Passionflower’da GABA’nın varlığı bu etkileri arttırmaktadır. İndol alkaloitler beyindeki çok önemli nörotransmiterleri dopamin, noradrenalin, serotonin bunları dönüştüren enzimi bloke ederek (MAO) artırmaktadır. Bu etki, depresyona ve diğer zihinsel hastalıklara karşı koruma sağlamaktadır. Bu bileşenlerin benzersiz bir karışımı sayesinde, aşk çiçeği bazı rahatsızlıklara iyi gelmektedir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Rahatlatır ve beyni korur
• Akciğerleri yatıştırır
• Metabolizmayı ve kalp sağlığını artırır
• Ağrı ve iltihabı hafifletir

Sınırlamalar ve Uyarılar

Passiflora bir bitkisel ilaç olarak büyük bir potansiyele sahiptir, ancak sağlık yararlarının çoğunda daha güçlü klinik kanıtlar bulunmamaktadır. Klinik çalışmalarda sınırlamalar ve uyarılar güvenilir sonuçlar çıkarmayı engellemektedir. Bu sınırlama ve uyarılar aşağıdaki gibidir:
• Küçük örneklem büyüklüğü
• Geçersiz plasebo
• Ekstrakt ile ilgili detayların eksikliği
• Bilinmeyen randomizasyon tekniği
Ek olarak, birçok hayvan deneylerinde aşk çiçeği özü değil, saf flavonoidler kullanılmıştır. Bu bitkinin umut verici sağlık yararlarını doğrulamak için iyi tasarlanmış klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Çarkıfelek Çiçeği Yan Etkileri ve Önlemleri

Passiflora çoğu klinik çalışması güvenlidir. Kişilerde bazı semptomlara neden olmaktadır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Uyuklama
• Baş dönmesi
• Karışıklık
• Mide bulantısı
Bununla birlikte FDA, gıda katkı maddesi olarak kullanıldığında insan tüketimi için güvenli olduğunu resmen bildirmiştir.
Bir kadın birkaç gün düzenli doz aşk çiçeği aldıktan sonra şiddetli kusma, anormal kalp ritmi ve halsizlik yaşamıştır. Bu raporda durumu ya da aldığı diğer ilaçlar ve takviyeler hakkındaki ayrıntılar açıklanmamıştır. Doktorlar, aşk çiçeği tarafından tetiklenen yoğun bir alerjik reaksiyon vakası bildirmiştir. Klinik çalışmalarda, farklı yaştaki çocuklar aşk çiçeği almış ve hiçbir önemli yan etki yaşanmamıştır. Bununla birlikte, uzmanlar 3-12 yaş arası çocuklar için tıbbi gözetim olmadan önermemektedir. Hamileler, aşk çiçeklerden kesinlikle kaçınmalıdır, çünkü kasılmaları uyarabilir ve yeni doğanlara ciddi hasar verebilmektedir.

İlaç Etkileşimleri

Bitki ve ilaç etkileşimleri tehlikeli ve nadir durumlarda bile hayatı tehdit edici olmaktadır. Takviye alınmadan önce daima uzman bir doktora danışılmalıdır, kullanılan tüm ilaçlar ve takviyeler hakkında doktora bilgi verilmelidir. Passionflower beyin üzerinde güçlü etkiye sahiptir ve bu nedenle psikoaktif ilaçlar, özellikle barbitüratlar (Nembutal, Luminal) ve benzodiazepinler (Ativan, Klonopin) gibi CNS depresanları ile etkileşime girmektedir. Bir hastada kediotu ve tutku çiçeği ile yatıştırıcı bir ilaç olan lorazepamın birleştirilmesi, el sıkışmasına, baş dönmesine ve halsizliğe neden olmuştur. Teoride, aşk çiçeği bazı antidepresanlarla tehlikeli etkileşimlere sahip olmaktadır, çünkü alkaloitleri serotonin ve diğer nörotransmiterlerin seviyelerini arttırmaktadır.

Çarkıfelek Çiçeği Takviyeleri

Çarkıfelek çiçeği takviyeleri, tıbbi kullanım için FDA tarafından onaylanmamıştır. Genel olarak düzenleyici kurumlar, takviyelerin güvenliğini, etkinliğini ve kalitesini garanti etmemektedir.
Mevcut formlar
Stres, kaygı ve uyku sorunları için farklı bitkisel karışımlar çarkıfelek çiçeği içermektedir. Tek bir bitki olarak kuru aşk çiçeği özü (250 – 400 mg) içeren haplar en çok kullanılanıdır. Bazı ürünler vitexin veya isovitexin olarak ifade edilen toplam % 3,5 flavonoidlere standardize edilmiştir. Çay poşetleri (1 – 2 gr kurutulmuş ot) ve tentürler (sıvı özler) de mevcuttur.
Dozaj
Klinik çalışmalarda kullanılan dozlar şahsen herkes için geçerli olmayabilir. Doktor kişiye bu çiçeği kullanmasını önerirse, sağlık durumunu ve diğer faktörlere göre en uygun dozu önermektedir. Bildirilen dozlar klinik çalışmalarda en iyi sonuçları göstermiştir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Anksiyete: 1 ay boyunca veya müdahaleden önce 1 – 2 ml / gün (tentür) veya 250 – 1,000 mg / gün (kuru ekstrakt)
• Uyku: 80 mg kuru ekstrakt (+ diğer otlar) veya 1-2 g kuru ottan 2 g
• Opiat bağımlılığı: 2 hafta boyunca günlük 3 ml (60 damla) tentür, ayrıca tıbbi gözetim gerekmektedir
• DEHB: 2 ay boyunca 0,04 mg / kg vücut ağırlığı (çocuklar!)
• Menopoz: 6 hafta boyunca günde 3 ml (60 damla) günlük tentür
• Öksürük: Müdahale öncesi 500 mg kuru ekstrakt
Klinik verilere ve geleneksel kullanımlara dayanarak, Avrupa İlaç Ajansı (EMA) dozlar önermektedir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• İnfüzyon (çay): 150 ml kaynar suda 1 – 2 g kuru ot, günde 1 – 4 kez
• Toz ot: 0,5 – 2 g, günde 1-4 kez
• Sıvı ekstraktı (tentür): Günde 2-4 ml (40 – 80 damla)
Diğer Otlar ile Kombinasyonlar
Sakinleştirici bitkisel karışımlar, otlar birbirlerinin etkilerini arttırdığı ve daha iyi sonuçlar verdiği için oldukça popülerdir. Bazı kombinasyonların klinik çalışmalarda etkili olduğu kanıtlanmıştır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Anksiyete ve stres: Alıç, kediotu ve ballota (sakinleştirici otlar), kola ve guarana (hafif uyarıcılar) ile birlikte
• Uykusuzluk ve huzursuzluk: Kava, kediotu ve şerbetçiotu ile
• Depresyon: Aziz John’un Çürüğü (Hypericum) ile
Bununla birlikte bu otlar teoride, benzer etki mekanizmaları nedeniyle birbirlerinin yan etkilerini artırmaktadır. Birçok aşk çiçeği türü güzel çiçekler ve lezzetli meyveler vermektedir, ancak yalnızca mor tutku çiçeği ( Passiflora Incarnata ) iyi belgelenmiş sağlık etkilerine sahiptir. Geleneksel tıpta kişiler endişe, uyku sorunları, nöbetler, ağrı ve iltihabı hafifletmek için aşk çiçeği kullanmaktadırlar. Klinik çalışmalar, aşk çiçeğinin kaygı ve menopoz semptomları için potansiyel yararlarını doğrulamıştır. Uyku sorunları, dikkat bozuklukları ve madde bağımlılığı için yeterli kanıtlar bulunmamaktadır. 3-12 yaş arasındaki çocuklar sadece sıkı tıbbi gözetim altında bu çiçeği almalıdır. Hamile kadınlar ve alerjik olan bundan kaçınmalıdır. Potansiyel olarak tehlikeli ilaç etkileşimlerinden kaçınmak için, aşk çiçeği almadan önce muhakkak uzman bir doktorla görüşülmelidir.

Kaynakça:
planetayurveda.com
aceva.com
sciencedirect.com
draxe.com

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This div height required for enabling the sticky sidebar