Tapetum Lucidum Hayvanları

Zifiri karanlık gecede parlayan gözler, herkes için çok korkutucu olabilir. Bazı hayvanların gözleri özellikle de geceleri parlar, çünkü retinalarının arkasında özel, yansıtıcı bir yüzeye sahiptirler. Tapetum lucidum adı verilen bu yüzey, bazı hayvanlarda bulunan, fakat hepsinde bulunmayan gözün membranözün tabakasıdır. Hayvanların karanlıkta daha iyi görmelerine yardımcı olur. Işığın göze girdiğinde bilgiyi beyne ileten bir foto reseptöre çarpması gerekir. Ama bazen ışık foto reseptöre çarpmaz, bu yüzden tapetum lucidum ikinci bir şans olarak onu geri döndürmek için bir ayna görevi görür. Tapetum lucidum, hayvanların gözlerinin karanlıkta parlıyormuş gibi görünmelerine neden olan yansıtıcı bir yüzeye sahiptir. Birçok gececil ya da noktürnal hayvan türün gözlerin de bu tabaka vardır, ayrıca insanların gözleri tapetum luciduma sahip değildir. Tapetum lucidum omurgalı ve omurgasız hayvanlarda da bulunur, ancak memelilerde daha yaygındır.

Göz Anatomisi ve Fizyolojisi

Gözde çubuklar ve koniler adı verilen foto reseptör hücreler bulunur, ışık enerjisini algılayan ve işleyen duyusal hücrelerdir. Çubuklar aydınlık ve karanlığı birbirinden ayırır, koniler ise renkleri ayırır. Bu duyusal hücreler, görüntü oluşturan ve optik sinir yoluyla beyine sinyal ileten bir göz küresi tabakası olan retinayı kaplar. Tapetum lucidum sahip tüm hayvanların gözleri aynı renkleri görmez. Nedeni ise bir hayvanın tapetumundaki farklı riboflavin veya çinko gibi maddelerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, retinada çeşitli miktarlarda pigment vardır ve bu rengi etkileyebilir. Yaş ve diğer faktörler de gözdeki parlaklığın rengini değiştirebilir, böylece aynı türden iki köpek bile farklı renkleri gören gözlere sahip olabilir. Örneğin; siyam kedisinin gözleri genellikle parlak sarı renkte parlıyor olsa da, kediler genellikle parlak yeşil renkte parlayan gözlere sahiptir. Schnauzer köpekleri ise turkuvaz parıltılı gözlere sahiptir. Bazı hayvanlar, insanlar gibi, retinanın arkasında bulunan ve ışığı emen koroid adı verilen pigmentli bir hücre katmanına sahiptir.

Tapetum Lucidum Membranı

Bazı hayvanlarda gözün arkasında tapetum lucidum adı verilen ilave bir katman bulunur. Bu yansıtıcı membran, doğrudan retinanın arkasında yer almaktadır. Yani ışık göze girdiğinde, zardan çıkar. Tapetum lucidum, bu hayvanlara, gözlerini karanlık ortamlarda yansıtma hale getiren, göz parlaklığı adı verilen bir kalite verir. Göz parlaklığını üretmek için, hayvanın gözlerine bir ışık kaynağı yönlendirilmeli ve tapetum lucidumdan yansımasına neden olmalıdır. Yansıyan ışık, hayvanların gözlerinin parladığını gösterir. Tapetum lucidum’un amacı, gececil olan veya az ışıklı alanlarda yaşayan hayvanlara yönelik vizyonu geliştirmektir.

Göz Parlaklığı ve Gece Görüşü

Gözdeki tapetum lucidumun varlığı, hayvanların gece ve az ışıklı ortamlarda daha doğru görmelerini sağlar. Gözlerinde tapetum lucidum bulunan hayvanların çoğu memelilerdir, ancak bazı sürüngenler, amfibiler ve omurgasızlar da bu yansıtıcı zara sahiptir. Göz parlaklığı rengi hayvana bağlı olarak, turuncu, sarı, yeşil veya mavi görünebilir. Farklı türlerin gözleri, gözdeki renk ve açının yanı sıra göze parlayan ışığın açısına bağlı olarak farklı renklerde de parlar. Göz parlaklığı rengi, hayvanlar yaşlandıkça da değişebilir. Bazı hayvanların geceleri diğerlerinden daha parlak parlayan gözlere sahiptir. Bununla birlikte, gece görüşünün iyileştirilmesi için bir takas vardır. En parlak göz parlaklığı üretebilen hayvanların gözlerinde daha az koni vardır. Sonuç olarak, renk kısıtlamaları sınırlıdır veya tamamen renk körü olabilirler.

Parlayan Gözlü Avcılar

Tapetum lucidum bulunan hayvanların çoğu, gece avcılarıdır ve genellikle herkesin gördüğü kedigözlerinin karanlıkta parlamasıdır. Büyük kediler ve ev kedileri gibi kedi ailesinin üyeleri, karanlıkta ışığı yansıtan gözlere sahiptir. Köpek, tilki, kurt, yaban gelinciği ve timsahlar gibi parlak göz sergileyen diğer avcılardır. İyileştirilmiş gece görüşü, bu etoburların düşük ışık koşullarında avlanma ve iz hareketlerini bulmalarını kolaylaştırır. Birçok balık türünde yansıtıcı zarlar vardır ve bu da çok az ışık bulunan derin suda avlanmalarına yardımcı olur. Bazı kuş türlerinin baykuşlar gibi gözleri açık gözükse de, gözlerinde tapetum lucidum tabakası yoktur.

Yırtıcı Olmayanlarda Göz Parlaklığı

Birkaç tür toynaklı hayvanın, tapetum lucidum katmanına sahip gözleri vardır. Geyik, alacakaranlık ve şafak saatlerinde aktiftir, ayrıca gün batımından sonra ve gün doğmadan önce gelişmiş görüşlerden yararlanır. Ayrıca sığırlarda, gündüz ve gece saatlerinde aktif olan atların yanı sıra göz parlaklığına sahiptir. Tapetum lucidum, avlarını karanlıkta yakalamalarına yardımcı olmak için avcılar için evrilmiş olsa da, bu zar gece avcılarını tespit etmek için savunma mekanizması olarak geliştirmiş olabilir. Gözlerinde tapetum lucidum olmayan avcıların arasında sincap, domuz, kanguru ve deve bulunur.

Kaynakça:
• Texas Parklar ve Vahşi Yaşam: Eyeshine
• İngiliz Oftalmoloji Dergisi: Ayna, Duvardaki Ayna
• Ulusal Halk Radyosu: Hayvanlarýn Gözleri Neden Karanlıkta Parlıyor?

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This div height required for enabling the sticky sidebar
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :