Isırgan otları dünyanın hemen her yerinde yetişir. Çeşitli ısırgan türleri, gezegendeki en eski bitki mahsulleri arasındadır. Isırgan otunun besleyici ve tıbbi değerlerinin ötesinde, pratik kullanım alanları da vardır. Eski çağlardan beri, ısırgan otunun dayanıklı lifleri, tekstil ve kağıt yapımında keten ve kenevir gibi diğer bitki liflerinin yerine kullanılmıştır. Lif ve kumaş üretilen ısırgan türlerinden biri Ramie’dir. Ramie ya da rami, Urticales takımının ve Magnoliopsida sınıfının Isırgangiller ( Urticaceae ) familyasına ait Boehmeria cinsine mensup, çiçekli, çok yıllık bir bitkidir. Boehmeria cinsi altında yaklaşık 100 tür bulunmaktadır. Ramie (Boehmeria nivea), Çin otu, Çin ısırgan otu, Çin ipeği bitkisi, beyaz rami veya Vietnamca’da “La Gai” olarak da bilinen, en az 6000 yıldır kullanılan en eski lif bitkilerinden biridir. Uzak Doğu kökenlidir ve muhtemelen Çin’in güneybatısındaki dağ vadilerinde ortaya çıkmıştır. Çin’de 3000 yıldır yetiştirilmektedir. Avrupa’daki kuzeni olan adi ya da yaban ısırganın aksine, bu bitkinin iğnesi yoktur. Sapları hasat edildikten sonra işlenerek lif ya da iplik haline getirilir. Rami lifi, dünyanın en güçlü ve en uzun doğal ince tekstil liflerinden biridir. Bitkilerin vejetatif gövdelerinin floeminden, yani gövdenin dış kabuk tabakasından elde edilen bir lif türüdür. Rami ısırgan otu lifinden üretilen, sürdürülebilir, çevre dostu, dayanıklı, nefes alabilen ve ketene benzeyen kumaş, yumuşak dokulu doğal bir tekstil malzemesidir. Ramie, geniş anlamıyla ısırgan otu familyasına ait bitkilerin saplarından elde edilen sak liflerinden yapılan kumaşın genel adı olarak da kullanılır. Bu kumaş yani rami, Çin otu kumaşı, ot (yeşil) keten ve rhea olarak da bilinir. Bu isimlerin çoğu, lifin elde edildiği belirli bir bitki türünü ifade eder. Farklı kalitede çeşitli rami lifleri, farklı habitatlarda yaşayan Boehmeria türlerinden elde edilir; bazıları otsu bitki, bazıları ise ağaç veya çalıdır.
Başlıca Rami Türleri Nelerdir?
Genel olarak “beyaz rami” olarak bilinen Boehmeria nivea L. Gaud. ve genellikle“yeşil rami” diye bilinen Boehmeria nivea var. tenacissima (veya Boehmeria utilis), rami lifinin iki ana türüdür. Yeşil rami, Çin otu veya beyaz rami bitkisinin (Boehmeria nivea) yeşil yapraklı ve daha tropikal bölgelere özgü bir varyetesidir. Gerçek rami (Çin otu, beyaz rami), alt yüzeyleri gümüşi bir görünüm veren beyaz tüylerle kaplı, büyük, kalp şeklinde yapraklara (7–15 cm uzunluğunda ve 6–12 cm genişliğinde) sahiptir ve Çin’de yetiştirilen bir bitkidir. Dik, genellikle dallanmayan, uzun boylu, hızlı büyüyen bitki olgunlaştığında 1–2,5 m yüksekliğe ulaşır. İkinci tür olan ‘yeşil rami’ veya Cava ramisi’nin Malay Yarımadası’nda ortaya çıktığına inanılmaktadır. Beyaz rami türünün aksine yapraklarının alt yüzü beyaz tüylerle kaplı değildir, yeşildir. İki çeşit, yetişme ortamları bakımından farklılık gösterir: beyaz rami ılıman ve subtropikal bölgelerde en iyi şekilde yetişirken, yeşil rami tropikal bölgelerde bulunur.
Yeşil rami veya B. utilis’in, beyaz rami veya B. nivea’ya göre daha yüksek lif verimi ve daha güçlü lif verdiği söylenir, ancak lif kalitesi incelik ve renk açısından o kadar iyi değildir. Günümüzde satılan rami liflerinin çoğu beyaz rami’dir. Çin otu kumaşı beyaz ramiden elde edilir ve yeşil ramiden elde edilen rhea’dan daha kaliteli kabul edilir. Tarihsel olarak Asya’nın her yerinde hem beyaz hem de yeşil rami kullanılmıştır. Avrupa’daki ısırgan otu kumaşı ise yaban ısırgan otundan (Urtica dioica) yapılmıştır.
Rami’nin Tarihçesi
Rami’nin MÖ 5000-3000 yılları arasında Mısır’da mumya bezlerinde kullanıldığı bilinmektedir. Tarih öncesi çağlardan beri rami, Çin, Hindistan ve Endonezya’da kullanılmıştır. 2000 yıldan fazla önce Çin’de cenaze kefenlerinde kullanılmıştır. Ramie, Kalidasa ve Ramayana’nın Sanskrit şiirlerinde ot bezi olarak anılmış ve övülmüştür. MÖ 900 civarında Rusya’nın güneyinde kullanılmıştır. Yüzyıllar boyunca Çin’de yetiştirildiği ve MS 1300 civarında pamuğun tanıtılmasından önce antik Çin’de kumaş yapımında kullanılan başlıca liflerden biri olduğu söylenmektedir. Rami, ilk olarak 1733’te Doğu Hint Adaları’ndan Hollanda’ya, 1844’te Fransa’ya, 1850’de Almanya’ya, 1851’de İngiltere’ye ve 1860’ta Belçika’ya getirilmiştir. 1857’de ramie bitkileri Java’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne getirilmiş ve Washington’daki Botanik Bahçeleri’ne dikilmiştir. Rami kumaşının İpek Yolu üzerinden Antik Roma’ya ithal edilmiş olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca bazı Kuzey Amerika Kızılderili kabilelerinin ısırgan otundan kumaş dokuduğuna dair iddialar da bulunmaktadır. Isırgan otu kumaşı (yaban ısırganı olan Urtica dioica’dan yapılan), Avrupa’da en azından Bronz Çağı’ndan beri kullanılmaktadır ve son arkeolojik bulgular, bu kumaşın Avrupa genelinde ticaretinin yapıldığını, yetiştirildiği yerlerden çok uzakta giyildiğini ve dokunduğunu göstermektedir. 1870’lerde, ekonomik açıdan uygulanabilir mekanik bir zamk giderme yönteminin icadıyla, rami, Batı modasında ısırgan otu (yaban ısırgan otundan yapılan) kumaşının yerini almıştır. Rami karışımlı kumaşlar kısa sürede piyasada çeşitli isimlerle ortaya çıkmıştır: “Japon ipeği”, “Kanton malları”, “çim keteni” ve “Nankin keteni”, 1870’lerde rami karışımları için kullanılan kelimeler veya dolaylı ifadelerdir.
Batı Avrupa’da ticari olarak rami tekstil üretimi ancak 1930’da kurulmuştur. Brezilya’da ticari rami üretimi ilk olarak 1930’larda başlamış ve üretim 1971’de zirveye ulaşmıştır. Rami, I. Dünya Savaşları nedeniyle tedarikinde zaman zaman aksamalar yaşansa da, dünyanın geri kalanında giyim ve şapka yapımında popülerliğini korumuştur. Japonya ve Filipinler’de, İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) sırasında rami üretimine yönelik yoğun çabalar gösterilmiştir. Güney Florida’da büyük rami tarlalarının kurulmasıyla birlikte, ticari ölçekte işleme ekipmanları geliştirilmiş, 1946’dan 1955’e kadar başarıyla işletilmiştir. Rami’nin popülaritesi, doğal liflere verilen moda önemiyle birlikte 1980’lerin ortalarında artmıştır. Bazı çağdaş tekstil gözlemcileri, 19. yüzyılın son çeyreğinde satılan ipek kumaşların büyük bir kısmının rami ile karıştırıldığını iddia etmektedir. Rami, 20. yüzyılın başlarında, canlı, beyaz ve nötr renkli kumaşların moda olmasıyla birlikte kendi başına da popüler hale gelmişti.
Üretim Alanları
Çin, özellikle orta ve güney bölgeleri, rami üretiminde dünyada lider konumdadır. Rami lifinin diğer önemli üreticileri arasında Japonya, Tayvan, Brezilya, Filipinler, Kore, Endonezya ve Hindistan yer almaktadır. ABD’deki üretim, 20. yüzyılın ikinci yarısı boyunca sürekli bir düşüş eğilimi göstermiş ve dünya çapındaki üretim ise 1970’lerde zirveye ulaşmış gibi görünmektedir.
Adaptasyon ve Tarımsal İklim Koşulları
Rami, neredeyse ekvator koşullarından Rusya’da yaklaşık 45 derece Kuzey enlemine kadar geniş bir enlem aralığına uyum sağlamıştır. Ilıman bölgelerde, 25 ile 38 derece Kuzey veya Güney enlemleri arasında, rami yılda iki ila üç ürün verebilir. Subtropikal bölgelerde, 20 ile 25 derece Kuzey veya Güney enlemleri arasında, genellikle ek sulama ile dört ila beş ürün hasat edilebilir. 10 derece Kuzey veya Güney enlemlerinin altındaki bölgelerde, yılda altı veya daha fazla ürün hasat etmek mümkün olabilir, ancak yetersiz yağış olduğunda 2-3 ay boyunca sulama sağlanmalıdır. Raminin, ılıman sıcaklıklarda nemli iklimlerde iyi yetiştiği bulunmuştur. Yıllık 1500-3000 mm arasında eşit ve iyi dağılmış yağışa ihtiyaç duyar. İyi bir hasat için optimum sıcaklık yaklaşık 20-31 santigrat derecedir ve bağıl nem en az %25 olmalıdır. Bununla birlikte, bitki su birikmesine, dona ve şiddetli rüzgarlara karşı hassastır.
Yetiştirme
Verimli, derin tınlı ve iyi drene edilmiş kumlu tınlı topraklar rami yetiştiriciliği için uygundur. Organik madde bakımından zengin ve optimum pH aralığı 6 ile 7 arasında olan toprak tercih edilir. Bu çok yıllık bir bitki olduğu için, ekimler çoğunlukla eşeysiz çoğaltma materyalleri ile yapılır. Rami tohumları yalnızca seleksiyon çalışmaları için kullanılır; çünkü fidelerden istenen özelliklere sahip bitkiler nadiren gelişir. Çoğu rami fidesi lif üretimi için neredeyse hiç uygun değildir. Bu nedenle rami, önem sırasına göre şu dört yöntemle çoğaltılabilir: (1) rizom çelikleri, (2) anaç gövdenin bölünmesi , (3) yataklama ve (4) gövde çelikleri.
Hasat
Çok yıllık bir bitki olan rami, normalde yılda iki ila üç kez hasat edilir, ancak uygun büyüme koşullarında yılda altı defaya kadar hasat edilebilir. Rami bitkileri, yer altı rizomlarından çok sayıda dallanmamış gövde üretir ve 6-20 yıl arasında bir ürün ömrüne sahiptir. Bu nedenle, rami hasadı 20 yıla kadar aralıklı olarak yapılabilir. Rami, çiçeklenmeden hemen önce veya çiçeklenme başladıktan kısa bir süre sonra hasat edilmelidir. Hasat zamanı, en iyi lifi elde etmek ve bitkilerden maksimum lif verimi almak için önemlidir. Lif elde etmek için, ısırgan otunun sapı yerden hemen yukarıdan kesilir. Daha sonra yapraklar saplardan ayrılır. Saplar gün boyunca kurumaya bırakılır; bu işlem sapları esnek hale getirir ve aynı günün ilerleyen saatlerinde daha kolay ayrılmalarını sağlar.
Lif Ekstraksiyonu
Rami lifinin elde edilmesi üç aşamada gerçekleşir. İlk olarak, bitkiler henüz tazeyken hasattan hemen sonra kabuk veya korteks elle veya makineyle çıkarılır. Bu işleme dekortikasyon denir. Günümüzde dekortikasyon büyük ölçüde mekanize edilmiştir. İkinci olarak, korteks kazınarak dış kabuğun büyük kısmı, lif tabakasındaki parankima ve bazı sakızlar ve pektinler uzaklaştırılır. Son olarak, kalan korteks materyali yıkanır, kurutulur ve eğrilebilir lif elde etmek için zamktan arındırılma aşamasına geçilir.
Zamk Giderme
Bir sonraki adım olan zamk giderme, kabuğu soyulmuş liflerden zamkın uzaklaştırılması işlemidir. Uygun şekilde zamktan arındırılıp temizlenmezse, rami oldukça pürüzlü olur ve çok kolay kırılgan hale gelir. Lifleri sıkı demetler halinde bir arada tutan doğal yapışkan zamkların yaklaşık %20-30’u uzaklaştırılarak lifler eğirme ve dokuma için uygun hale getirilir.
Zamk giderme işlemi, kimyasal yöntem, mikrobiyal yöntem vb. farklı yöntemlerle yapılabilir. Bu işlemin sonunda elde edilen lif yığını balyalar halinde preslenir ve iplik fabrikasına taşınır. Burada ısırgan otu lifleri, taraklama teknolojisi veya açık uçlu eğirme yöntemi kullanılarak fitil haline getirilir. Isırgan otu liflerinin bu şekilde işlenmesi, açık, doğal bej tonlarında iplikler oluşturabilir.
Lif Kalitesi ve Sınıflandırma
Rami, büyük ölçüde selülozik yapıda olan, çok az lignin ve hemiselüloz içeren çok hücreli bir lif türüdür. Önemli miktarlarda bulunan hücreler arası bağlayıcı bileşenler doğal zamklar ve pektinli maddelerdir. Rami lifinin hücreleri 40-45 cm uzunluğunda, silindirik yapıda olup kalın duvarlar ve dar, kavisli lümenlerle karakterize edilir. Hücre yüzeyi belirgin çıkıntılarla işaretlenmiştir. Rami lifi genellikle uzunluğuna, rengine ve temizliğine göre sınıflandırılır. En kaliteli lifler genellikle yıkanır ve bazen fırçalanır. Rami lifi için standart bir sınıflandırma sistemi yoktur, ancak birçok ülke kendi sınıflandırma sistemlerini oluşturmuştur. Çin’de sekiz, Japonya’da dört, Brezilya’da üç ve Filipinler’de dört rami çeşidi bulunmaktadır.
Rami Kumaşının Özellikleri
Bitkinin lifleri aslında içi boştur, bu sayede içlerinde hava biriktirebilir ve böylece doğal bir yalıtım oluşturabilirler. Yazlık giyim malzemesi oluşturmak için iplik uzunluğu bükülerek içi boş merkez kapatılabilir ve yalıtım azaltılabilir. Kışın, düşük bükümle içi boş lif açık kalır ve sabit bir sıcaklık sağlar. Sonuçta ortaya çıkan dokuma kumaş keten kumaşa benzer, ancak çok daha dayanıklıdır (ıslandığında dayanıklılığı artar) ve biraz daha serttir, bu da onu biçim verilebilen, daha dokulu giysiler için ideal hale getirir. Ketenle karşılaştırıldığında, rami daha ince bir dokuya ve hafif ipeksi bir parlaklığa sahiptir. Rami kumaşının kalitesi, nasıl işlendiğine bağlıdır. Keten kumaştan daha yumuşak ya da daha sert olabilir. Tekrar tekrar yıkanması kumaşı yumuşatır ve parlaklığını artırır. Doğru şekilde işlendiğinde, rami lifleri doğal olarak beyazdır ve önemli ölçüde ek ağartma gerektirmez fakat isteniyorsa boyanabilir, herhangi bir pamuk boyası kullanılarak evde kolayca renklendirilebilir. Yıkanmaya, sıkılmaya ve kurutmaya asılmaya karşı dayanıklıdır; hasar görmez veya şekli bozulmaz. Rami kumaşının bir dezavantajı, kuru haldeyken aşınma direncinin daha düşük olmasıdır. Daha fazla baskıya maruz kalan bölgelerde (pantolon paçalarının iç kısımları, el çantasının vücuda sürtündüğü yer gibi) hafifçe tüylenme veya topaklanma görülebilir. Bu durum büyük ölçüde kumaşın özelliklerine bağlıdır; saf rami mi yoksa rami karışımı mı olduğu, dokuma şekli ve işleme süreci gibi faktörler önemlidir.
Rami son derece emicidir ve daha uzun süre kuru kalır. Rami %20 emiciliğe sahipken, keten %30, pamuk ise sadece %8 emiciliğe sahiptir. Rami kumaştan üretilen giysiler, sıcak ve nemli günlerde belirgin şekilde daha uzun süre rahatlık sağlar. Üstelik rami çabuk kurur; bu nedenle serin yazlık giysiler için (pantolon, etek, elbise, tunik, bluz gibi) mükemmel bir seçim olduğu açıktır. Yaklaşık 100 gsm (metrekare başına gram) ağırlığında, ince ve düz dokuma rami kumaşlar orta derecede dökümlüdür ve kullanımı kolaydır. Hafif, esnek, kırışmaya karşı dirençli oldukları için, daha karmaşık terzilik gerektiren ürünler için çok uygun değildirler; bu tür ürünlerde daha ağır bir kumaş veya sıradan bir keten daha iyi bir seçim olabilir. Ayrıca raminin antimikrobiyal, antibakteriyel ve alev geciktirici özelliklere sahip olduğu bilinmektedir.
Rami Kumaşı Bakımı
Rami kumaşına, hafif keten kumaş gibi bakım yapılmalıdır. Normal deterjan kullanılarak, ılık suda (30-40 santigrat derece) normal bir programda makinede yıkanabilir. Boyasız rami, sıcak suda (60 santigrat dereceye kadar) yıkanabilir. Rami kumaşı, pamukta olduğu gibi klor veya peroksit formülasyonlarıyla ağartılabilir. Rami kumaşı yüksek devirde santrifüjlenerek kurutulabilir. Daha sonra kurutmak için asılabilir veya makinede kurutulabilir. Makinede kurutma hafif tüylenmeye neden olabilir. Renkli rami kumaşlarının solmasını önlemek için doğrudan güneş ışığında kurutulmamalıdır. Yüksek ayarda (pamuk/keten ayarı) ütülenebilir. Buharla ütülemeye ve nemli bir bezle ütülemeye de dayanıklıdır. Arkadan bastırılmalıdır, mümkünse, dikiş bölgelerini “parlatmaktan” kaçınılmalıdır.
Tipik Rami Uygulamaları
Tarihsel olarak, Japoncada “Choma” (koma) olarak bilinen rami, özellikle Japonya’da yüksek kaliteli yazlık kimono kumaşı da dahil olmak üzere çok ince üst giyim için değerli bir malzeme olarak kullanılmıştır. Rami kumaşından yapılan Kore geleneksel kıyafeti hanbok, inceliğiyle ünlüdür. Rami kumaşları hafif ve ipeksidir, ketene benzer bir görünüme sahiptir ve çok çeşitli giyim ve ev tekstili (yastık kılıfı, perde, emici bulaşık havluları yüksek sıcaklıklarda yıkamaya dayanıklı masa örtüleri) ürünleri için uygundur. Rami’nin moda giysilerindeki popülaritesi, kısmen trendlere, kısmen de diğer liflerin fiyatlarındaki dalgalanmalara bağlı olarak büyük ölçüde değişmektedir. Pamuk, keten veya polyester fiyatları yükseldiğinde rami ticari olarak daha cazip hale gelir ve podyumlarda, yerel kumaş mağazalarında görünme olasılığı artar.
Kalın rami lifleri genellikle halat ve iplik yapımında kullanılır; mukavemeti ve esneme yapmaması bu amaç için onu en uygun hale getirir. Yüksek nem mukavemeti, hızlı kuruması ve bakteri etkisine karşı önemli direnci nedeniyle balık ağları yapımında da çok kullanışlıdır. Endüstriyel uygulamalarda (jüt ile karıştırılarak halı tabanı ve araba döşemeleri yapımı gibi) da kullanılmaktadır. Rami lifi düşük esnekliğe ve dayanıklılığa sahip olduğundan, genellikle pamuk, yün gibi diğer tekstil lifleriyle karıştırılarak kullanılır. Pamuk karışımları parlaklığını ve mukavemetini artırırken, yün karışımları çekmeyi azaltır. Ayrıca ipek ile de karıştırılabilir. Pamuk/suni ipek elyaf ile karıştırılan daha kısa lifler ve ve noil adı verilen tarak altı döküntüler, bulaşık havlusu gibi düşük kaliteli kumaşların yapımında kullanılır. Noil ayrıca sigara kâğıdı, banknot/para kâğıdı vb. gibi yüksek kaliteli özel kâğıtların üretiminde kullanılır. Toyota, 2010 model Prius’ta petrol yerine odun veya otlardaki selülozdan elde edilen bitki bazlı çevre dostu plastikler (veya biyoplastikler) kullanmaya başlamıştır. Kullanılan iki ana bitki türünden biri rami’dir.
Ekonomik Önemi
En uzun ve en güçlü, ince tekstil liflerinden biri olan rami, dünyanın tropikal, subtropikal ve ılıman bölgelerinde deneysel olarak yetiştirilmektedir. Raminin, uygun toprak ve iklim koşullarında yetiştirildiğinde oldukça karlı olduğu kanıtlanmıştır. Gelir genellikle ikinci yıldan itibaren başlar ve sonrasında devam eder. Ramiden toplam biyokütlenin ağırlıkça % 4-5’ine kadar lif elde edilebilir. İdeal koşullar altında hektar başına yılda 1,6-2,2 tona kadar ham lif hasadı yapılabilir. Yüksek lif kalitesi ve çeşitli kullanım alanlarına rağmen, rami, üretim ve işleme zorlukları ve yüksek maliyetleri nedeniyle düzensiz arz, eşit olmayan kalite ve yüksek fiyatlara yol açtığı için önemli bir dünya tekstil ürünü haline gelememiştir, dünya ticaretinde ikincil öneme sahiptir. Filipinler’de ticari üretim, Çin’in rami ihracatını geçici olarak yasakladığı 1930’larda başlamış ve 1960’larda yılda yaklaşık 5500 ton ile zirveye ulaşmıştır. 1960’ların sonlarında ve 1970’lerde Brezilya üretimini genişleterek, 1970 ve 1971’de yaklaşık 20.000 hektardan yaklaşık 30.000 tona ulaşmıştır. Filipinler’deki üretim 1970’lerin başlarında yılda yaklaşık 3000 tona düşmüş, ancak 1980’lerde toparlanmıştır; 1980’lerin sonlarında 10.000 hektara kadar rami ekilmiştir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tahminlerine göre, 1996-2000 döneminde dünya rami lifi üretimi yılda yaklaşık 140.000 ton olup, yaklaşık 90.000 hektarlık alanda yetiştirilmiştir ve bunun %90’ından fazlası Çin’de üretilmiştir. Bu dönemde Brezilya yılda 2400 ton, Filipinler 1600 ton ve Laos 1400 ton üretmiştir. Üretilen raminin büyük kısmı üretici ülkelerde kullanılmakta olup, sadece küçük bir kısmı (1996-2000 dönemi için ortalama yılda yaklaşık 3000 ton) uluslararası ticarete girmektedir. Bu dönemdeki başlıca ihracatçılar Çin (yılda yaklaşık 2000 ton), Endonezya (yılda 300 ton) ve Brezilya (yılda 100 ton) olmuştur. Başlıca ithalatçı ise 1996-2000 döneminde yılda 1800 ton ile Japonya’dır. Dünya pazarında bulunan en yüksek kaliteli rami, kullanılan üstün işleme ekipmanları nedeniyle esas olarak Filipinler’de üretilmektedir.
Rami Hakkında İlginç Bilgiler
*Rami bitkisinin yetiştirilmesi ve üretimi, Kore ve Japonya’da, özellikle Kore’nin Hansan bölgesinde ve Japonya’nın Niigira eyaletindeki Uonuma bölgesinde son derece köklü bir geleneğe sahiptir. UNESCO, Uonuma’daki geleneksel rami üretim sürecini İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine dahil etmiştir. Süreç her iki ülkede de birbirine çok benzemektedir. Ramie lifi bitkinin sapından ayrılır ve iplik haline getirilir, ardından bu iplikler kumaş dokumak için kullanılır. Kumaş sıcak suda yıkanır, ayaklarla ovularak yumuşatılır ve ardından güneşte ağartılmak üzere karın üzerine serilir. Kore’de geleneksel ramie kumaşına mosi denir ve bu kumaşın “kar kadar beyaz, yusufçuk kanadı kadar narin” olduğu söylenir.
*Filipinler’de erkekler için geleneksel, işlemeli gömlek olan barong tagalog, genellikle ipek veya rami liflerinden yapılır. Bu lifler, ananas kabuğundan yapılan özel bir kumaş olan geleneksel pina’nın yerini almıştır.
*Rami kumaşları, üretim süreçleri oldukça zahmetli olduğu için nispeten bulunması zor kumaşlardır. Lifler, ketende olduğu gibi sapından ayrılır, ancak tüm süreç ketene göre daha uzun sürer ve daha fazla emek gerektirir. Lifler oldukça kırılgandır, bu nedenle eğrilmeleri zordur ve bu da daha fazla atık oluşmasına neden olur, yan ürün kağıt üretiminde kullanılabilir.
*Rami, Avrupa yaban ısırgan otuyla akraba olmasına rağmen, Avrupa’da yetişmez; iklim koşulları buna elverişli değildir. Rami kumaşları Çin, Tayvan, Filipinler ve Brezilya’dan ihraç edilmektedir.
*Rami yaprağı özütünün de kendine özgü bir yeri vardır. Vietnam mutfağı Örneğin, banh gai keklerine renk vermek ve lezzet katmak için kullanılır. Banh gai, Kuzey Vietnam’ın Kızıl Nehir Deltası bölgesine özgü, yapışkan pirinç unu ve “gai” (ramie) yaprağı macunuyla hazırlanan koyu renkli, tatlı bir Vietnam pastasıdır. Genellikle maş fasulyesi, hindistan cevizi, lotus tohumu ve bazen domuz yağı içeren bir dolgu ile muz yapraklarına sarılarak buharda pişirilir.
Lif Üretilen Diğer Isırgan Türleri
Ramie (Boehmeria nivea)’dan başka lif veya ip üretiminde kullanılan birkaç ısırgan türü daha vardır. Tekstil ürünleri yapımında lifleri kullanılan ısırgan türlerinden biri Himalaya ısırgan otu veya Nilgiri ısırganıdır. Himalaya ısırgan otu veya Nilgiri ısırganı (Girardinia diversifolia) Himalayalar’da 1.200-3.000 m (3.900 ila 9.800 fit) yükseklikte yetişen, subtropikal ve ılıman iklimlere uyum sağlamış olan sürdürülebilir, uzun, çok yıllık çiçekli bir bitkidir. Himalayalar, Myanmar ve Java’da bulunan, Urticaceae familyasına ait, gövdelerinden elde edilen güçlü, ipeksi lifleri nedeniyle değerli olan bu ısırgan türü “Allo” olarak da bilinir. Batıcı, yakıcı tüyleri tehlike arz ettiğinden hasat ve işleme sırasında dikkatli bir şekilde ele alınmaları gerekmektedir. Lifleri halat, ağ, kaba kumaş, kağıt ve Nepal allo kumaşı gibi geleneksel tekstil ürünlerinin üretiminde kullanılır ve Himalaya kırsal topluluklarının geçim kaynaklarını destekler. Liflerinin çok esnek ve yüksek mukavemete sahip olması giyim ve çantalardan yer paspasları ve halatlara kadar çok sayıda uygulamada kullanılmasına olanak tanır. Himalaya ısırganı kumaşından yapılan giysiler yaz ve kış için uygundur. Kırışmaya karşı yüksek direnç göstermesinin yanı sıra antimikrobiyal özellikler de sergiler. Lifler tamamen biyolojik olarak parçalanabilir. Bu bitki, Nepal’de hayvan yemi, yatak malzemesi, yakıt ve mavi boya kaynağı olarak kullanılır.
Diğer bir lif bitkisi Sibirya kenevir ısırganıdır. Sibirya kenevir ısırganı (Urtica cannabina), Urticaceae familyasından, uzun, batıcı, yakıcı tüyleri olan bir ısırgan türüdür. Anavatanı Orta Asya, Sibirya, Moğolistan ile kuzey ve orta Çin’dir. Genellikle farklı bir familyadan (Lamiaceae), tamamen farklı bir tür olan Galeopsis tetrahit (kenevir ısırgan otu) ile karıştırılır. Sibirya kenevir ısırganı tipik olarak 50 ila 150 cm boyunda çok yıllık bir bitkidir ve çok çeşitli habitatlarda yetişir. Lifleri için Çin’de yetiştirilmesi yönünde girişimlerde bulunulmaktadır.
Lif üretilebilen bir başka ısırgan türü de yaban ısırganı olan Urtica dioica’dır. Avrupa’da, Orta Çağ’dan beri ısırgan otunun Urtica dioica türünden kumaş yapılmaktadır. Bu gerilmeye dayanıklı lif, yelken bezi, ip ve giysi yapımında kullanılmıştır. 1990’lardan beri, lif ısırganı Urtica dioica L. convar. fibra’nın lifleri, tekstil endüstrisi tarafından sürdürülebilir bir hammadde olarak kabul edilmektedir. Lif ısırganı, yüksek lif içeriğine sahip Urtica dioica türünün bir çeşididir. Bu çeşidin ve genel olarak tüm sak lifi (veya bast lifi) türlerinin yetiştirilmesinin avantajı, yapay sulama veya gübreye ihtiyaç olmamasıdır.
Sonuç
Boehmeria nivea, yaygın olarak rami olarak bilinen, ısırgan otu ailesi Urticaceae’ye ait bir çiçekli bitki türüdür. Doğu Asya’ya özgüdür ve güçlü, ipeksi lifleri için yetiştirilir. Bitki tipik olarak çalı veya bodur çalı şeklinde büyür ve nemli tropikal iklimlerde gelişir. Rami terimi bitkiye, işlenmiş liflere, eğrilmiş liflere ve ayrıca dokuma formuna uygulanabilir. Bitkinin selüloz saplarından dokumada ve başka uygulamalarda kullanılabilen lifler elde edilir. Rami sapları çok yapışkan bir öz suyu içerir ve zahmetli bir zamk giderme işlemi gerektirir; bu da raminin genellikle keten kadar ticari olarak popüler olmamasının nedenlerinden biridir. Endüstriyel olarak lif işleme, kenevir veya keten için kullanılanlarla aynı prosedürleri, yani biyolojik ıslatma, mekanik veya fiziko-kimyasal yöntemleri izler. Rami dışında lif üretiminde ve kumaş yapımında kullanılan, ısırgangiller familyasına dâhil olan olan Nilgiri veya Himalaya ısırganı, Sibirya kenevir ısırganı ve yaban ısırganı olan Urtica dioica gibi başka ısırgan türleri de vardır.
Kaynakça:
https://www-sartorbohemia-com.translate.goog/article/31/about-ramie/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc
https://thedreamstress.com/2014/06/terminology-what-is-ramie-or-nettle-cloth/
https://valtinapparel.com/ramie-fabric/
https://www.sciencehistory.org/visit/exhibitions/the-story-of-ramie/
https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/ramie
https://izmirnehirkumascilik.com/rami-kumas-nedir/
https://www.kumasbilgi.com/2019/04/rami-lifi-nedir-rami-kumas-ozellikleri.html
https://www.turktarim.gov.tr/Haber/631/isirgan-otu-tekstilden-tibba-her-alanda-kullaniliyor
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/giresunda-kadinlar-tekstil-firmalari-icin-isirgan-otundan-iplik-uretiyor/2601945
Yazar: Müşerref ÖZDAŞ