Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Kanser Riski Genleri Sözlüğü

0 42

Gen varyantları artan kanser riski ile ilişkili kapsamlı bilgiler sunabilirken, araştırmacılara göre kanser riski geni taşıyan her 10 kişiden sekizi bunu bilmemektedir. Bazıları için, belirli kanser türleri “ailede var” gibi görünebilir, ancak bunun nedeni kanser riskini artıran ortak davranışlar, maruz kalmalar ya da nesilden nesile aktarılan anormal genetik bir değişiklik olabilir.

1995 yılında ” meme kanseri geni” (BRCA) keşfiyle başlayan son 25 yılda kanser genetiği bilimi katlanarak ilerlemektedir. 50’den fazla gen tanımlanmış ve bir bireyin yaşam boyu kanser geliştirme riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ulusal Kanser Enstitüsüne göre, bir grup olarak bu genlerin tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 5 ila 10’unda rol oynadığına inanılmaktadır.

Kapsamlı tıbbi sınıf testlerden evde kendin yap genetik test kitlerine kadar, şu anda aralarından seçim yapabileceğiniz çok sayıda genetik test vardır. Ve giderek daha fazla insan test yaptırmak için proaktif adım atmaktadır. İnsanların genetik test sonuçlarını anlamlandırmalarına yardımcı olan MyGeneCounsel’in başkanı ve CEO’su Ellen Matloff’ a göre, “Önümüzdeki üç yıl içinde 100 milyondan fazla insanın kalıtsal kanser testi yapması beklenmektedir.”

Bu yazıda genetikçilerin neye ve neden baktıklarının anlaşılmasına yardımcı olmak için yaygın olarak test edilen genlerin güncel sözlüğü bir araya getirilmiştir.

Gen Varyantları ve Potansiyel Kanser Riski

Kanser Riski Genleri SözlüğüBazı genlerin iyi anlaşılmış risk profilleri var iken, bazıları daha az anlaşılmış ve günümüzde hala araştırılmaya devam edilmektedir. Gen profilleri ve olası kanser riskleri;

APC

APC genindeki genetik değişiklikler, ailesel adenomatöz polipoz (FAP) adı verilen bir sendromun parçası olarak kolorektal kanser riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca bunlar mide (mide) kanserleriyle de bağlantılıdır.

ATM

ATM genindeki  bir varyantı bir ebeveynden miras alan kişilerde meme kanseri, pankreas kanseri ,  prostat kanseri , mide kanseri, mesane kanseri,  yumurtalık kanseri ve  akciğer kanseri gelişme riskinde artış görülebilir. ATM’nin iki anormal kopyasını (her bir ebeveynden bir tane) miras alan kişiler önemli ölçüde daha büyük risk altındadır.

AXIN2

AXIN2 geninin kolorektal kanser riskinde artış ile ilişkili bulunmuştur.

BARD1

Bu gen, BRCA1 (yüksek meme kanseri riski ile ilişkili ana gen) ile etkileşime girer. BARD1’deki varyantlar, meme kanseri, yumurtalık kanseri ve nöroblastom riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir.

BMPR1A

BMPR1A genindeki 60’tan  fazla varyantın, 20 yaşın altındaki bir kişide birçok kanserli olmayan polip geliştiği juvenil polipoz sendromuna neden olduğu bulunmuştur. Juvenil polipozdaki poliplerin çoğu iyi huyludur, ancak juvenil polipozisi olan kişilerin olduğu tahmin edilmektedir. Juvenil polipoz sendromunun, en yaygın olarak kolorektal kanser olmak üzere gastrointestinal sistem kanseri geliştirme riski yüzde 10 ila 50’dir.

BRCA1

BRCA1 genindeki kalıtsal genetik değişiklikler, kalıtsal meme ve yumurtalık kanseri sendromunun bilinen bir nedenidir. BRCA1’deki patojenik varyantlar yüzde 46 ila yüzde 87 meme kanseri riski ve yüzde 39 ila 63 yumurtalık kanseri riski ile ilişkilidir .  BRCA1 ayrıca prostat kanseri, pankreas kanseri ve  melanom riskinin artmasıyla bağlantılıdır. Kanser Riski Genleri Sözlüğü

BRCA2

BRCA2 genindeki varyantların kalıtsal meme ve yumurtalık kanseri sendromuna neden olduğu bilinmektedir. BRCA2’deki patojenik bir varyant, bireyin meme kanseri riskini yüzde 38 ila yüzde 84 ve yumurtalık kanseri riskini yüzde 16,5 ila yüzde 27 oranında artırır. BRCA2 ayrıca prostat kanseri, pankreas kanseri ve melanom riskinin artmasıyla da ilişkilidir.

BRIP1

BRIP1 genindeki  genetik değişiklikler, meme ve yumurtalık kanseri riskinin artmasıyla ilişkilidir.  BRIP1 ayrıca, kemik iliği yetmezliğine ve kan hücrelerinin üretiminde azalmaya neden olabilen bir durum olan Fanconi anemisi ile de bağlantılıdır. Fanconi anemisi ayrıca yüksek bir akut miyeloid lösemi riski  ve baş, boyun, deri, gastrointestinal sistem veya cinsel organlardaki tümörlerde yüzde 10 ila 30’luk bir artış ile ilişkilidir.

CDH1

CDH1 genindeki patojenik varyantlar, bir kadının lobüler meme kanseri (süt üreten bezlerde başlayan kanser) riskini artırır. CDH1’deki 120’den fazla varyantın kalıtsal yaygın mide kanserine neden olduğu ve mide kanseri riskini yüzde 56 ila 70’e çıkardığı bulunmuştur. Kalıtsal varyantların ayrıca yumurtalık kanseri , prostat kanseri ve endometriyal kanser riskini artırdığı düşünülmektedir.

CDK4

Bu gendeki CDK4 varyantları, artan melanom riski ile ilişkilidir.

CDKN2A

CDKN2A genindeki kalıtsal değişiklikler, yüksek akciğer kanseri, melanom, meme kanseri, pankreas kanseri ve prostat kanseri riski ile ilişkilidir. Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne göre, CDKN2A’daki bazı varyantlar tek bir kansere yol açabilirken, diğerleri birden fazla kanser türü riskini artıran kansere yatkınlık sendromuna yol açabilir.

CHEK2

Bir CHEK2 genetik varyantı meme kanseri riskinizi neredeyse ikiye katlayabilir.  Bu genle ilişkili kanser riskinin tam kapsamı henüz bilinmemekle birlikte, araştırmalar yumurtalık kanseri, prostat kanseri, kolon kanseri , böbrek kanseri,  tiroid kanseri , beyin tümörü veya osteosarkom riski ile ilişkili olduğunu belirlemişlerdir.

CTNNA1

CTNNA1 genetik varyantları, kalıtsal yaygın mide kanseri (HDGC) ile ilişkilidir.

DICER1

DICER1 geninde patojenik varyantı olan çoğu kişide nadiren tümör gelişir; ancak DICER1 bir varyant akciğerler, tiroide, yumurtalıklar, böbrekler ve en sık görülen kanserli ve kanserli olmayan tümörlerin riskini artırabilir.

EPCAM

EPCAM  patojenik varyantları, başta kolorektal kanser olmak üzere birçok kanser türünün riskini artıran bir durum olan Lynch sendromu ile ilişkilidir. Tüm Lynch sendromu vakalarının yüzde altısı EPCAM’deki genetik değişikliklerle ilişkilidir.

GREM1

GREM1’deki  kalıtsal varyantlar, artmış kolorektal kanser riski olan birden fazla kolorektal polip türü ile karakterize edilen bir durum olan polipozis sendromu karışık kalıtsal 1 (HMPS1) ile ilişkilidir.

HOXB13

Kanser Riski Genleri SözlüğüBugüne kadar, HOXB13 genindeki en az iki varyantın prostat kanseri riskini artırdığı bildirilmiştir.

KIT

KIT’deki  genetik varyasyon, mide veya ince bağırsakta oluşan tümörler olan gastrointestinal stromal tümörlere neden olur. Bu gendeki patojenik varyantlar ayrıca çekirdek bağlayıcı faktör akut miyeloid lösemi ile ilişkilidir.

MEN1

MEN1 genindeki 1.300’den fazla varyant, vücudun endokrin (hormon üreten) bezlerinde sıklıkla kanserli ve kanserli olmayan tümörlerin gelişimini içeren çoklu endokrin neoplazi tip 1 ile ilişkilidir.

MLH1

MLH1 içinde kalıtsal genetik değişiklikler MLH1 geninin Lynch sendromu tüm vakaların yüzde 50 katkı ve birçok kanser türlerinin riskini arttırır. Lynch sendromlu kişilerde kolon, endometrium, yumurtalıklar, üst idrar yolu, beyin, mide ve ince bağırsak kanseri riski yüksektir. MLH1’deki patojenik varyantlar ayrıca nadir görülen deri tümörleri ve kan kanserleri (lösemi ve  lenfoma ) ile bağlantılıdır.

MSH2

Gen mutasyonuyla ilişkili Lynch sendromu vakalarının yaklaşık yüzde 40’ı, MSH2 genindeki patojenik varyantlardan kaynaklanır. Lynch sendromlu bireyler, kolon, endometrium, yumurtalıklar, üst idrar yolu, beyin, mide, safra kesesi kanalı ve ince bağırsak kanserleri dahil olmak üzere çeşitli kanser türleri için artmış riske sahiptir . MSH2’deki bazı varyantlar, nadir görülen cilt tümörleri ile ilişkilidir.

MSH3

MSH3 genindeki  genetik varyantlar, artan endometriyal kanser ve kolorektal kanser riski ile ilişkilidir.

MSH6

Bir dizi farklı kansere yatkınlıkla ilişkili kalıtsal bir kanser sendromu olan Lynch sendromlu ailelerin yaklaşık yüzde 10’unda MSH6 geninde patojenik bir varyant bulunur. Lynch sendromlu kişilerde kolon, mide, ince bağırsak, karaciğer, safra kesesi kanalı, beyin ve üst idrar yolu kanserleri dahil olmak üzere birçok kanser türü için artmış risk vardır. MSH6’daki bazı varyantlar ayrıca nadir görülen cilt tümörleri ve kadınlarda endometriyal kanser riskinin artmasıyla ilişkilidir.

MUTYH

Bir kişi bir MUTYH gen varyantının iki kopyasını taşıyorsa, o kişinin otozomal resesif ailesel adenomatöz polipozis (FAP), kolon ve rektumda sıklıkla malign hale gelen çoklu poliplere yol açan kalıtsal bir hastalık olduğu kabul edilir. Bir kişi MUTYH geninin mutasyona uğramış bir kopyasını taşıyorsa, varyantı taşımayan birine göre biraz daha yüksek kolon kanseri riski altında olduğu kabul edilir.

Kaynakça:
https://www.facingourrisk.org/info/hereditary-cancer-and-genetic-testing/genes-by-cancer-types
https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/genetics
http://www.cancerindex.org/geneweb/glossary.htm

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.