Süs biberleri güzel görsel özelliklere sahip küçük biber bitkileridir. Meyveleri yenilebilir olsa da genellikle çekicilikleri için yetiştirilirler. Süs biberleri yetiştirmek bahçelere, balkonlara turuncu, kırmızı, mor gibi hoş renkler katar. Ayırt edici özellikleri olan birçok süs biberi vardır, bunların bazıları hafif acı bazıları ise acı ya da çok acıdır. Bu makalede dünyanın bir çok yerinde hem dış mekan kullanımı hem de saksı bahçeciliği için yetiştirilen süs biberi çeşitlerinin en güzellerinden bazılarına yer verilmiştir.
Acısız ve Az Acı Süs Biberleri
Baston Şekeri
Baston şekeri biberleri, tohumları M.Ö. 5.000 yılına kadar uzanan yabani bir çeşidin bulunduğu Meksika’da ortaya çıkan bir tatlı biber çeşididir. Bu bölgeye özgü diğer pek çok gıda gibi tatlı biberler de kıtayı dolaşan İspanyol ve Portekizli kaşifler tarafından dünyanın dört bir yanına taşınmıştır. Adı Baston şekeridir çünkü bir baston şekerinin görünümünde olduğu gibi kırmızı ve beyaz çizgilere sahiptir. Alacalı yeşil ve beyaz-krem-sarı yaprakları ve kremsi beyaz çizgili, yeşil olarak başlayan, 7-10 cm uzunluğa ulaşabilen biberleri ile dikkat çeken bir melezdir. Biberlerin tamamen olgunlaşması için uzun süre beklemek gerekebilir. Baston şekeri biberleri, tıpkı dolmalık biberler gibi tatlı (0 SHU) biberlerdir. Olgunlaşmamış halde toplanabilirler, ancak tadı daha az tatlı ve daha bitkisel olacaktır.
Biberler bitki üzerinde ne kadar uzun süre bırakılırsa o kadar tatlı olurlar ve renkleri beyaz çizgili yeşilden çikolata rengine ve kiraz kırmızısı çizgilere dönüşür. Biberler tamamen olgunlaştığında çizgiler çoğunlukla kaybolur ve koyu kırmızı bir renge bürünür. Bu kırmızı pigmentasyon ayrıca daha fazla tatlılık ve besin değeri getirir, bu yüzden beklemeye değer olabilir. Biberler olgunluğun her aşamasında taze yemek için güvenli ve lezzetlidir. Tatlı biberler tavada kızartma gibi bazı tariflerin vazgeçilmezidir. Meyveler çok yönlüdür, salataları, makarnaları, sebzeli sosları ve çorbaları hızla zenginleştirir.
Mandalina Rüyası
Mandalina Rüyası, hem süs bitkisi hem de yemeklik olarak iyi performans gösterir. Diğer birçok süs bitkisinin aksine tadında gerçekten lezzetli bir tatlılık vardır. Göze çarpıcı parlak turuncu renkleri ile büyük kaplar, saksılar ve süs peyzajları için idealdir. Bitki çok üretkendir, çok sayıda turuncu ince uzun biber üretir. En iyi tam güneşte yetişir, 45cm’ye kadar boylanabilir, hem tatlı hem de lezzetli olan, yeşilden parlak kırmızı-turuncuya dönüşen biberlerle süslenir. Yukarı doğru bakan 7- 8 cm’lik biberler hem lezzetli hem de tatlıdır, ancak yetiştirme koşullarına bağlı olarak çok hafif (az) bir acılığı (0 ila 100 Scoville Acı Birimi: SHU) da olabilir. Bu biber yaz salatalarına özellikle turunçgillerle eşleştirildiğinde lezzet ve hoşluk katar. Tatlı soslarda da çok kullanışlıdır ve turşu biberi olarak iyi bir seçimdir. Yenilebilir peyzajı sevenler için lezzetli ve aile dostu bir seçimdir.
Sedona Güneşi
ABD kökenli olan Sedona Güneşi biberi bitkisi bahçelerde sıcak ve canlı renkler isteyenler için bir başka alternatiftir. Bu kısa, çalımsı biber bitkileri minik biberler üretmeye başladıklarında gerçekten harika görüntüler oluştururlar. Biberler farklı zamanlarda olgunlaşır, sarı, turuncu ve hatta bazı kırmızı tonlardan oluşan renkler gösterirler. Bu biberler renkleri ile gerçekten güzel bir gün batımı gibi görünürler. Bol güneşe ihtiyaç duyarlar. Hafif acıdırlar (0-1.000 SHU) ve neredeyse her tür yiyecekle iyi uyum sağlayan tada sahiptirler.
Medusa
Bu süs biberi koyu yapraklı iyi dallanmış bir bitkidir, sadece 15-20 cm yüksekliğe ulaşan bodur bir çeşittir. Medusa biberi adını mitolojik bir yaratıktan alır, küçük alanlı bahçelerde yetiştirmek için gerçekten özel bir çeşittir. Toplu dikimler, dış mekan kapları ve hatta iç mekan saksıları için mükemmel bir süs biberidir. Medusa biberi Medusa’nın (Yunan mitolojisinde bir canavar) yılan saçlarına benzeyen dar, kıvrımlı ve dik büyüyen biberler üretir. Çok üretkendir, bitki başına 40 ila 50 biber verir. Biberler başlangıçta fildişi rengindedir, sarıya, sonra turuncuya ve son olarak parlak kırmızıya döner. Tek bir bitkide 4 renk de aynı anda görülebilir ve oldukça ilginç bir görünüm yaratır. Peyzaj için çok renkli yoğun bir bitki aranıyorsa bu biber çeşidi çok iyi bir seçimdir. Kaplarda veya küçük çiçek yataklarında iyi yetişir ve kapladıkları alan miktarına göre çok fazla cazibe sağlarlar. Çocukların ziyaret ettiği alanlara dikilmesi güvenlidir. Bitkinin meyvesi yani biberleri lezzetli bir tada sahiptir, yenilebilir. Süs Medusa biberleri hafif bir tatlılığa ve hafif bir acı (1 ila 1.000 SHU) seviyesine sahiptir. Tropikal bitkiler olan bu renkli biberler güneşli ve sıcak koşullarda iyi yetişir. Tohumları ilkbaharda veya yaz başında ekilebilir.
Chilly Chili
Chilly Chili (Sarı süs biberi), gösterişli yaprakları ve meyveleri için yetiştirilen süs biberlerinden biridir. Demet halinde, gökyüzüne uzanıyormuş gibi dik yayılan bir büyüme alışkanlığına sahip olan bu otsu bitki tek yıllıktır, yaklaşık 22 ila 25 cm boya ulaşır. Hafif bir acılığa (1-1000 SHU) sahip olan, sıfır acıya da çok yakın olabilen bu aile dostu biber halka açık bahçelerde veya çocukların bulunabileceği yerlerde yetiştirmek için uygundur. Künt burunlu, parlak biberler yeşilimsi sarı olarak başlar, yavaş yavaş turuncuya ve koyu kırmızıya dönüşerek olgunlaşır. Bir demette her olgunluk seviyesinde biber bulunabilir, böylece yaz boyunca bahçelere renk katar. Kaplar, iç ve dış mekanlar için çok güzel bir bitkidir. Sıcaklığa son derece dayanıklı olan bu bitki sadece tam güneş ışığı altında yetiştirilmelidir. Hem kuru hem de nemli yetiştirme koşullarına çok uyumludur, ancak herhangi bir durgun suya tolerans göstermeyecektir. Kuraklık veya uzun sıcaklık dönemlerinde ek sulama gerektirebilir. Toprağın tipi veya pH’ı konusunda istekleri özel değildir. Kentsel kirliliğe karşı biraz toleranslıdır. Küçük, 5 santimetre uzunluğundaki biberler çok özel bir lezzetleri olmasa da her süs biberi gibi yenilebilirler, bir salata tabağına renk ekleyebilirler veya mezelerde süs garnitürleri olarak kullanılabilirler ama gerçekten peyzaj için çok daha iyidirler.
Cajun Güzeli
All-American Selection (AAS) ödüllü bir çeşit olan ‘Cajun Güzeli’ hafif acı (500 ila 4.000 SHU, ortalama 2.250 SHU) aromasıyla harikadır. Cajun Belle ya da Cajun Güzeli, Cajun (kajun) lezzeti ile hoş bir tada sahiptir. Sağlam dallanan bitki hızla büyür, 60 santimetreye kadar boylanır. Yüksek verimlidir, bitki başına 50 veya daha fazla biber verir. Bitki, veranda kapları ve küçük bahçeler için idealdir. Meyveleri yani biberleri 3- 4 lobludur ve yaklaşık 5×7.5 cm ebatlarında küçük dolmalık biberlere benzer. Çekici biberler parlak yeşil ve limon yeşili rengi ile başlar. Bitki üzerinde bırakıldığında, yeşilden turuncuya kırmızıya renk değiştirir ve koyu kırmızıya olgunlaşırlar. Neredeyse tüm acı biberlerde olduğu gibi, bu biberde de dalında kaldıkça, yaşlandıkça acılık artar, bu nedenle tamamen olgunlaşmış kırmızı bir Cajun güzeli, olgunlaşmamış yeşil bir biberden çok daha fazla acıya sahip olacaktır.
Birçok yemekte ve adından da anlaşılacağı gibi Cajun yemeklerinde kullanılmak için mükemmeldir. Cajun mutfağı, İngilizler tarafından Kanada’daki Acadia’dan ABD’nin Louisiana eyaletine bağlı Acadiana bölgesine sürülen (sınır dışı edilen), Fransızca konuşan Acadian ya da “Cajun” göçmenlerinin adını taşıyan yemek pişirme tarzıdır. Acı ve tatlılığın doğru kombinasyonu ile inanılmaz bir tada sahip olan bu biberler doldurmak (dolma ) ve salsa sos yapmak için mükemmeldir. Ayrıca közlenebilir, salatalara ilave edilebilir. Biberler soğutma olmadan 1-2 hafta taze kalabilir.
Not: All-America Selections (AAS), Kuzey Amerika’daki en eski ve en köklü uluslar arası, kar amacı gütmeyen bir test kuruluşudur. 1932 yılında kurulan AAS, bahçecilikte kullanılmak üzere yeni çiçek, sebze, bitki ve meyve tohumu çeşitlerini değerlendirir, benzersiz bir özellik sunan ve birden fazla bölgede tutarlı bir performans gösterdiğine karar verilenleri teşvik etmek için ödüllendirir.
Güzel Mor
Güzel Mor biberinin güzelliğine uyan çok az biber vardır. Güzel parlak renkleri Mor Prens (morlu güzel) adıyla da bilinen bu biberin hem büyük bahçelerde hem de küçük kaplarda yenilebilir peyzaj projeleri için hem vurgu rengi hem de odak noktası olarak çalışmasını sağlar. Yaklaşık 1-2 cm uzunluğundaki konik oval şekilli, pürüzsüz kabuklu olan küçük dik biberler önceleri koyu mor renktedir, sarıya, turuncuya ve son olarak tamamen olgunlaştığında canlı bir kırmızıya döner. Mor renk sergileyen sadece meyveleri (biberleri) değildir, bitkinin yaprakları da mor- alacalı koyu yeşil bir renge sahiptir, sapları bile hafif mor tonlar alır. Bitki, ilkbaharın sonlarında / yazın başlarında yıldız şeklinde güzel mor, menekşe renkli çiçekler sergiler. Bu süs biberleri gözler için bir ziyafetten daha fazlasıdır, bahçelere, balkon, teras veya pencere pervazlarına muhteşem bir görüntü ve keyif katar. Bitkiler 60 cm boya ulaşabilir ve bir bitki düzinelerce veya daha fazla biber üretebilir. Çok lezzetli olmasalar da kesinlikle diğer süs biberleri kadar tatsız değildirler, acılıkları çoğu kişi için yenilebilir bir aralıktadır. Biberler taze olduğunda çok tatmin edici olan çok hoş ve yumuşak bir gevreklikle güzel ve hafif bir acılığa (100 ila 3.000 SHU) sahiptir ancak bazı biberler düşük orta acıya (4.000 ila 8.000 SHU) sahip olabilir.
Mum Işığı
Mum ışığı biberi, çeşitli renklerde olgunlaşan 2,5 cm uzunluğunda 3,5-4 cm genişliğinde biberler küçük gruplar halinde dik olarak büyür, yaklaşık 45 cm boya ulaşan çalımsı kısa bir türdür. Verandalar, balkonlar veya küçük alanlı bahçelerde, uygun koşullar mevcutsa iç mekanda kaplar ya da saksılar içinde de yetiştirilebilir. Bitki yeşil saplar, koyu yeşil yapraklar ve beyaz çiçekler taşır. Bir mum ışığı bitkisi yüz veya daha fazla biber verebilir. Dekoratif biber kümelerinin renkleri olgunluk seviyesine göre açık sarımsı yeşilden sarıya, turuncuya kadar değişir. Yazın sonlarına doğru biberler, yaprakların üzerinde gösterişli bir biçimde duran kırmızı renk alevlerine dönüşür ve biberler dalında kaldıkça oldukça hızlı kurur. Bu lezzetli yenilebilir biberlerin acısı değişebilir (100 – 5.000 SHU), ancak genellikle hafiftir. Haftalarca dayanabilen biberler toz biber haline getirilebilir ve turşu yapılabilir.
Veranda Ateşi ve Buzu
Veranda ateşinin adı, alev dillerini hatırlatan meyvelerinden ve gösterişli renklerinden gelir. Bu biber bitkisi, havada dimdik duran, yukarı bakan kümeler halindeki ince biberleriyle çok süslüdür. Ateş ve Buz süs biberi, benzersiz “ateş ve buz” rengi (beyaz, sarı, turuncu ve kırmızı tonları) ve orta acı seviyesi ile değer verilen bir süs biberidir. “Ateş ve Buz” ismi, bu biberlerin olgunlaştıkça sergiledikleri çarpıcı renk kontrastını uygun bir şekilde tanımlamaktadır. Kremsi beyazdan (buz) başlayarak olgunlaştıkça sarı, turuncu ve en son ateş kırmızısına dönüşürler ve bu süreçte genellikle sarının ve turuncunun ara tonlarını sergilerler. Ateş ve Buz sadece renkleri için uygun bir isim değildir. Aynı zamanda bitkideki tek bir meyvenin acılığından ne beklenebileceğine dair iyi bir ipucudur. “Buz”, yani bitki üzerindeki yeni gelişen beyaz biberlerdir, bunlar muhtemelen en az acı seçeneklerdir. Öte yandan “Ateş”, yani kırmızı renkli biberler tamamen olgunlaşmıştır ve muhtemelen daha çok jalapeno düzeyinde bir acılığa sahiptir. Sarı, turuncu ve kırmızı renkli biberler aynı anda bitkinin üzerindedir ve bir ateşin alevlerini andırır.
ABD kökenli Ateş ve Buz biberleri, tatlı tarafa doğru eğimli bir lezzet profiline sahip gevrek bir dokuya sahiptir. Tadı tazedir ve biber olgunlaşıp kırmızıya döndükçe (“ateş” durumuna girdikçe) daha belirgin hale gelen meyvemsi alt tonlara sahip olabilir. Neşeli renkleri bir veranda, balkon, peyzaj veya bahçe için harikadır. Yetiştirmek için drenajı iyi olan topraklara sahip güneşli alanlar seçilmelidir. Uzun, sivri 6-10 cm uzunluğundaki biberler, 25-50 cm boyundaki küçük bir bitki üzerinde parlak kümeler halinde dik olarak büyür. Biberler küçük ila orta büyüklüktedir (ince, 7-10 cm uzunluğunda) ve pürüzsüz, parlak bir dış yüzeye sahip konik bir şekle sahiptir. Hem süs hem de yemeklik kullanım için yetiştirilen bu biberler, aşırı acı olmadan hem görsel çekicilik hem de acılık sunan bir biber arayan bahçıvanlar ve aşçılar için idealdir. Ateş ve Buz biberleri düşük-orta acıya (1.000 ila 5.000 Scoville acı birimi) ve hoş bir tada sahiptir, bu da onları günlük yemekler, garnitürler için mükemmel kılar. Bu biber ikili bir doğaya sahiptir: hafif acılığı tat tomurcuklarını ateşlerken, altta yatan tatlılık serinletici bir his sağlar. Bu zıt unsurlar arasındaki denge, onu salsalardan marinatlara, mezelerden ana yemeklere kadar çeşitli yemekler için çok yönlü hale getirir.
Sangria
Hafif tadı ve cesur renkleriyle ‘Sangria’ hem sebze hem de çiçek bahçelerinde kendine yer edinir. 30 santimetre kadar boylanabilen bitkiler bol meyve verir, 5-7 cm kadar uzayan, yeşilden kremsi beyaza, sarıya ve ardından turuncu, macenta (eflatun), leylak, mor ve kırmızı tonlarına dönüşen konik biberler üretir. Her renkten biber aynı bitki üzerinde görülebilir. Biberler kümeler halinde büyür ve doğrudan gökyüzüne doğru yükselir. Bitkinin yeşil yaprakları arasında bu biberler gerçekten göze çarpıcıdır ve birçok süs bitkisinden (1.000 ila 5.000 SHU) çok daha az acıya sahiptir.
Orta Acı ve Acı Süs Biberleri
NuMex Yüzüncü Yıl
NuMex Yüzüncü Yıl (veya NuMex Centennial) biberleri, kuzeni Numex Alacakaranlık (NuMex Twilight) gibi, gökkuşağı renklerindedir. “NuMex”, adı New Mexico Eyalet Üniversitesi’ndeki ünlü Şili Biberi Enstitüsü’nde geliştirilen hibrit (ya da melez) biberleri belirtmek için kullanılır. Bu özel süs biberi için ”Yüzüncü Yıl” adı kullanılır çünkü üniversitenin yüzüncü yıl dönümü ile aynı yıl geliştirilmiştir. NuMex Alacakaranlık biberi ile benzer bir görünümü ve renkli yaşlanma döngüsünü paylaşırlar. Biberler 2,5 santimetreye kadar uzar, ampul şeklindedir ancak bir noktaya kadar sivrilir. Göz kamaştırıcı renk geçişleriyle NuMex Yüzüncü Yıl biberleri yeşil ve koyu mor olarak başlar, sarı ve turuncuya ve son olarak kırmızı tonlarında olgunlaşarak çarpıcı bir görsellik sağlar. Bu renklendirme açısından, Yüzüncü Yıl ve Alacakaranlık biberleri arasındaki temel fark, NuMex Alacakaranlık biberlerinde sarı aşamanın daha uzun süre dayanma eğiliminde olmasıdır. Her iki durumda da bitkiler, tüm aşamalarda süs biberleriyle doludur. İki yakın süs biberi kuzeni arasındaki görünümdeki bir diğer önemli fark, bitkilerin kendileridir. NuMex Yüzüncü Yıl mor yapraklara ve mor çiçeklere sahipken, NuMex Alacakaranlık yeşil yapraklara ve beyaz çiçeklere sahiptir. Bahçeler için süs biberi seçimi yapılırken bu önemli bir nokta olabilir. Bahçelerde veya küçük alanlarda idealdir, mevsim boyunca çok miktarda biber üretir. Biberler farklı zamanlarda olgunlaşır ve süs bitkisine çok çeşitli renkler sunar. NuMex Yüzüncü Yıl biberi sadece gözler için bir ziyafet değil, aynı zamanda damak için bir zevktir. Tadı aşırı karmaşık olmasa da düşük orta acısıyla (1.000 ila 5.000 SHU) her türlü yemeğe hoş bir renk ve acılık katabilen bir süs biberidir.
Kiraz Bombası
Kiraz Bombası, adını biberlerin görünüş olarak kiraza benzemesinden alır. Kiraz Bombası biber bitkileri sağlam ve oldukça kompakttır, yaklaşık 65 cm’ye yüksekliğe ulaşır, çok sayıda meyve üreterek bahçede veya balkonda güzel bir görüntü sağlar. Biberleri, canlı yeşilden parlak kırmızıya hızla olgunlaşan yaklaşık 6 cm uzunluğunda ve 3 cm genişliğinde neredeyse yuvarlak, kiraz şeklindedir. Ekilmesinden yaklaşık 65-70 gün sonra yeşilden parlak kırmızıya olgunlaşırlar. En vazgeçilmez lezzetler için en kırmızı hallerinde iken hasat edilmeleri önerilir. Scoville Ölçeği’ne göre acılık değeri 2.500 – 5.000 SHU arasındadır, yani orta acıdır. Acılık meyveden meyveye büyük ölçüde değişebilir. Biber, kabukları kalın olan etli duvarlara ve sulu yapıya sahiptir, bu da onları yoğun salsa soslar için olduğu kadar turşu yapmak, doldurmak (örneğin krem peynirle) veya çeşitli yemekleri zenginleştirmek için ideal kılar. Ayrıca iyi kururlar ve görünümleri gerçekten çekicidir.
Mor Kaplan
Mor Kaplan biberi, alacalı yeşil, beyaz ve mor yaprakları olan güzel ve eşsiz bir süs biberidir. Yeşille başlayan, çizgili mor renge dönüşen ve sonunda olgunlaştığında koyu kırmızı olan küçük, uca doğru sivrilen konik şekilli biberler üretir. Yaprakları da aynı derecede güzeldir, mavi, yeşil, mor ve beyazın çizgili tonlarına sahiptir. Bu biber 5.000 ila 10.000 SHU ile orta acıya sahiptir. Hafif tatlı, meyvemsi tadıyla bilinir ve çeşitli yemeklerde çok yönlü bir bileşendir. Mor Kaplan biberi kaplarda iyi yetişir ve süs özellikleriyle hayranlık uyandırır. Herhangi bir konteynere veya bahçeye canlılık getirmek için mükemmel bir renk kombinasyonu oluştururlar.
Mor Parıltı
Mor parıltı ya da mor ışıltı bitkileri alacalı neon mor renktedir ve bir bitki düzinelerce biber üretir. Siyah yaprakları, yaz başlarında açan küçük koyu mor çiçekleri ve başlangıçta koyu mor-siyah, olgunlaşınca parlak siyah kırmızı renge dönüşen küçük yuvarlak meyveleri olan güzel bir süs biberidir. Yeni iken beyaz ve yeşil olabilen ve olgunlukta mor ve son derece koyu mor dönen yapraklar büyüme mevsimi boyunca iyi bir renk tutar. Neredeyse siyah yapraklar arasındaki parlak mor yaprakların çarpıcı parıltıları, küçük, parlak ve siyah meyvelerle kontrast oluşturur. Meyveler teknik olarak yenilebilir ancak son derece acıdır. Scoville birimleri 8.000 ila 25.000+ SHU’dur. ABD kökenli olan mor parıltı bitkisi sıcaklığa çok dayanıklıdır, karışık kaplar, saksılar ve bahçe dikimleri için mükemmeldir. Nemli, organik olarak zengin, verimli, iyi drene edilmiş topraklarda tam güneşte kolayca yetiştirilir. Bitki sıcak havayı sever, köklerinin rahatsız edilmemesi gerekir. Çoğunlukla yıllık olarak yetiştirilen, dona karşı hassas uzun ömürlü bitkilerdir. Tüm don tehlikesi geçtikten ve gece sıcaklıkları sürekli olarak 12-13 santigrat derece veya üzerinde olduktan sonra bahçeye ekilmesinden 6 ila 8 hafta önce tohumları güneşli ve sıcak bir yerde torf saksılara ekilebilir. Yeterince güneşli bir yer olması koşuluyla iç mekanda kışlama ile daha uzun süre muhafaza edilebilir.
Balık Biberleri
Çarpıcı görünümdeki Balık biberlerinin Scoville Ölçeğinde acılık değeri 5.000 – 30.000 SHU arasındadır. Canlı çizgili meyveleri nedeniyle ayırt edici, fideden hasada kadar son derece verimli ve güzel olan, tam güneş alan yerlerde iyi gelişen küçük boyutlu bitkilerdir. Olgunlaştıklarında onlara ne kadar sağlandığına bağlı olarak bitki ortalama 30-60 cm yüksekliğe kadar büyüyebilir. Bitkinin yaprakları birbirinden farklı, alacalı gümüş ve yeşil renktedir. Bazıları beneklidir, diğerleri yarı yeşil ve yarı beyazdır. Bazı yapraklar tamamen yeşil veya tamamen beyaz olabilir ve bunların hepsi bir bitki üzerinde yer alır. Biberler de alacalıdır. Her bitkideki birkaç tanesi ömürleri boyunca beyaz kalabilirken, 5-7 cm uzunluğundaki biberlerin çoğu önce kremsi beyaz renkte çizgili olarak başlar, sonra yavaş yavaş koyu yeşil çizgilerle açık yeşile, koyu sarıya ve ardından kahverengi çizgilerle turuncu ve daha sonra kırmızıya döner ancak çizgilerini asla tamamen kaybetmezler. Dalında ne kadar uzun süre kalırlarsa lezzetleri de o kadar derin olur. Biberlerin en acı olduğu dönem kırmızı olduğu olgunluk dönemidir.
Balık biberleri albinizm için resesif bir gen taşıyan serrano veya cayenne biberlerinin bir mutasyonudur ve çok yakın zamana kadar neredeyse sadece ABD’nin Orta Atlantik kıyısındaki Chesapeake Körfezi bölgesinde yetiştirilen bir biber çeşididir. Aslen Karayipler’den gelen bu eski Afro-Amerikalı ata tohumu biber çeşidi 1870’den önce, genellikle balık ve kabuklu deniz ürünlerini baharatlamak için kullanılmış, popülerlik kazanmıştır. Balık biberleri deniz ürünleriyle yapılan yemeklerde kullanımları yaygın olduğu için bu adı almıştır. Balık biberleri ayrıca böcekleri tütün bitkilerini yok etmekten caydırmak için kullanılmıştır. Sözlü tarih, köleleştirilmiş insanların kokularını gizlemek ve özgürlüklerine kaçarken onları takip eden köpekleri uzaklaştırmak için ayaklarına balık biberi sürdüklerini anlatmaktadır. 1900’lerin başında Afrikalı Amerikalılar tarımsal yaşam tarzından uzaklaştıkça balık biberinin popülaritesi azalmış ve neredeyse yok olmak üzereyken, 1940’larda tohumları arıcı H. Ralph Weaver’a veren Birinci Dünya Savaşı gazisi Horace Pippin sayesinde korunmuştur. Pippin, Birinci Dünya Savaşı’nda görev yaparken sağ kolunu kaybeden ve artritten muzdarip olmaya başlayan siyahi bir ressamdır. Rahatlamak için o zamanlar popüler bir çare olan arı sokmalarına başvurmuş ve komşu bir arıcı olan H. Ralph Weaver’dan arılarla tohum takası yapmaya başlamıştır. Weaver tohumları saklamış ve ölümünden yıllar sonra, 1995 yılında Maryland’li bir yazar ve etnograf olan torunu William Woys Weaver, büyükbabasının dondurucusunda tohumlarla dolu bebek maması kavanozları bulmuştur. Tohum kavanozunu bulduğunda, onları ata tohumları çeşitlerini kataloglayan ve koruyan kâr amacı olmayan bir kuruluş olan Seed Savers Exchange’e teslim etmiştir. Tohumlardan yeniden bitkiler üretilmiş ve halka sunmadan önce balık biberler yetiştirilmiştir. İlk olarak Maryland ve çevresindeki Orta Atlantik bölgesinde satılan tohumlar daha sonra başka yerlerde de popüler hale gelmiştir. Hala nadir görülen bir çeşit olarak kabul edilen, taze yemek, kavurmak, közlemek, fırınlamak, sos yapmak, turşu kurmak ve kurutmak için kullanılabilen balık biberlerinin tohumları artık yaygın olarak bulunabilmekte ve bu biberlerin popülaritesi artmaktadır.
Çin 5 Renkli
Çin Beş Renkli biberinin Çin’e özgü olduğuna, Orta ve Güney Amerika’dan İspanyol ve Portekizli kaşifler tarafından Çin’e getirilen Şili biberinin torunları olduğuna inanılmaktadır. Çin Çok Renkli biberleri olarak da bilinen Çin Beş Renkli acı biberleri, öncelikle koyu mor-yeşil yaprakları ve parlak renkli meyveleri için tercih edilen popüler bir süs çeşididir. Bu bitkiler olgunlaştıkça 5 farklı renge (krem, mor, sarı, turuncu ve kırmızı ) dönüşen yaklaşık 2,5 santimetrelik dik duran konik biberler üretir. Biberlerin kabukları parlak ve mumsudur. Doğrudan bahçeye dikilecekse, iyi süzülen bir saksı toprağı veya pH’ı 7,0-8,5 olan tınlı ve kumlu toprak kullanılmalıdır. Büyük bir kapta yetiştirmek için uygundur. Özellikle bitki bir kapta yetiştiriliyorsa sürekli olarak sulanmalıdır. Bitkiler bir metreden biraz daha fazla büyüyebilir. Sıcak, ılık iklimlerde bitkiler kışın iç mekanlarda da yetiştirilebilir. Yaz sonundan sonbahara kadar mevcuttur. Doğru koşullar altında bir yıl boyunca yemeklere renk katacak kadar biber üretir.
Bir süs bitkisi olarak kabul edilmesine rağmen 5 renkli Çin biberleri yenilebilir ve Scoville ölçeğinde 5.000-30.000 SHU arasında değişen orta ila acı bir acılık seviyesi içerir. Acı inanılmaz derecede değişkendir, güzel ve hafif bir acıya sahip bir biber rahatsızlık vermezken, bir diğeri daha acı olup dili yakabilir. Biberler hemen kullanılabilir, dondurulabilir ya da daha sonra kullanmak üzere kurutulabilir. Bu biberler popüler olarak ev yapımı acı soslarda kullanılır, bu şekilde uzun süre dayanır. Soğan ve sarımsak ile birlikte turşusu da yapılabilir. Günümüzde Çin Beş Renkli biberleri ticari olarak yetiştirilmemektedir ancak Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri ve Asya’daki yerel çiftçi pazarlarında küçük çiftlikler aracılığıyla bulunabilir. Bu renkli biberler ayrıca ev bahçelerinde kullanılmak üzere çevrim içi tohum kataloglarından da temin edilebilir.
Kara Prens
Uzunluğu 1,5 santimetreye yakın ve konik olan Kara Prens biberi, biber ölçeğindeki en küçük biberler arasında sayılır ve bitki üzerinde kümelenmezler. Siyah inci biberinden bile daha küçüktürler, bazen onunla karıştırılırlar fakat siyah inci biberleri Kara Prens biberleri gibi konik değildir, bir inci gibi yuvarlaktır. Renk açısından, kara ya da siyah Prens ismine sadık kalır, biberler koyu morumsu bir siyahtan başlar ve ardından zengin bir kırmızı renk tonuna kadar olgunlaşır. Bu şekilde, Siyah İnci, Kraliyet Siyahı ve Kont Drakula biberi gibi diğer koyu renkli süs biberleriyle karşılaştırılabilir. Yine de her bitkinin yaprakları farklıdır. Kara Prensin yaprakları morumsu bir renk tonuyla daha koyu yeşile doğru eğilimlidir. Tüm süs biberlerinde olduğu gibi Kara Prens de acısı (5.000 ila 30.000 SHU) için değil güzelliği için yetiştirilir. Mor-siyah ve kırmızı meyveleri, her türlü peyzaja güzel bir renk tonu sağlar.
Bolivya Gökkuşağı
Bolivya Gökkuşağı biberleri sıcak iklimlerde yıl boyunca çiçek açıp olgunlaşarak sürekli renk sağlar. Bu biberi eşsiz bir süs biberi yapan şey 2-2,5 cm uzunluğundaki minik biberlerin renk değiştirme şeklidir. Her bitki mor renkte başlayıp sarıya, ardından turuncuya ve daha sonra kırmızı tonlarına dönüşen birçok biber üretir. Renkleri ve konik şekilleri nedeniyle Noel ampullerine çok benzetilir ve her bitki olgunluğun çeşitli aşamalarında düzinelerce biber içerebilir, böylece yine çok renkli dekoratif ışıklar gibi güzel bir renk dizisi elde edilir. Kaplarda, balkon ve bahçelerde hatta iç mekânlarda çok iyi yetişirler, çok iyi çimlenirler ve dikimden hemen sonra filizlenirler. Doğrudan ışık sağlanabildiği sürece, yılın büyük bir bölümünde bu biberlerin görsel keyfi ve tadı çıkarılabilir. Bolivya gökkuşağı biberlerinin acılık dereceleri 10.000 ile 30.000 SHU arasındadır. Yenilebilir olsalar da bu değerler bazı kişiler için çok acı olabilir. Mutfakta, bu biberlerin gökkuşağına benzeyen renkleri taze soslarda ve salatalarda olağanüstü görünür. Ayrıca turşusu yapılabilir, iyi kururlar ve muhafaza edilirken konserve kavanozlarında harika görünürler.
Siyah İnci
Siyah İnci çarpıcı bir süs biberidir, siyah, parlak yaprakları ve olgunlaştığı zaman siyah, kırmızı meyveleri ile tanınır. Çok az bitkinin Siyah İnci kadar güzel olduğu iddia edebilir. O kadar güzeldir ki 2006’da All America Selections (AAS) tarafından güzelliği nedeniyle ödüllendirilmiştir. Süs peyzajı için favori bir süs bitkisidir. Nemli, organik olarak zengin, verimli, drenajı iyi topraklarda tam güneşte kolayca yetiştirilir. Sıcak hava isteyen ve köklerinin rahatsız edilmesinden hoşlanmayan bitki olgunlaştığında yaklaşık 45-60 cm boya ulaşır. Saksı bitkisi olarak iyi sonuç verir ve yeterince güneşli bir yer olması koşuluyla iç mekanda kışlama ile daha uzun süre muhafaza edilebilir. Çoğunlukla yıllık olarak yetiştirilen, dona karşı hassas uzun ömürlü bitkilerdir. Siyah inci tohumdan yetiştirilebilir. Tam güneşte siyah yaprak rengi tam olarak ortaya çıkar. Oval veya ovat şekilli yapraklar yeşil olarak ortaya çıkar ancak hızla parlak siyaha döner. Yapraklar büyüme mevsimi boyunca renklerini iyi korurlar. Küçük mor çiçekler kümeler halindedir. Bu çiçekleri yaklaşık 1,3 santimetre uzunluğundaki küçük, yuvarlak, inci benzeri, siyah meyveler (biberler) takip eder ve olgunlaşarak kiraz kırmızısına dönüşürler. Yaprakların ve meyvelerin (biberlerin) koyu mor ve koyu siyah renklerinin sebebi antosiyaninlerdir.
Bu biberler de teknik olarak yenilebilir ancak son derece acıdır, hafif narenciye-tatlı aromasıyla birlikte şaşırtıcı bir acı patlaması (orta acı, 10.000 ila 30.000 SHU) içerir. Olgunlaşmamış siyah biberler Scoville ölçeğinin alt ucunda olma eğilimindeyken, olgunlaşmış kıpkırmızı biberler daha üst seviyelerde ve daha acı olacaktır. Bu küçük biberler soslara eklenebilir, ayrıca güveçlerde, çorbalarda, sandviçlerde kullanılabilir ya da kurutulabilir. Kullanılırken acı olduğu unutulmamalıdır. Herhangi bir acı biberde olduğu gibi, bu biberler de kesilirken mutfak eldivenleri giyilmelidir.
Siyah Kobra
Siyah Kobra biberi (diğer adıyla Keçi Otu biberi) Güney Amerika (Venezuela) kökenlidir. Genel olarak, özellikle peyzaj için daha koyu tonlar aranıyorsa çekici bir süs bitkisidir. Görünüşü çok çarpıcıdır, ince, 7-7,5 santimetrelik kavisli biberler gökyüzüne uzanan küçük parmaklar ya da saldırmaya hazır bir kobranın başı gibi yaprakların üzerinde yukarı doğru yükselir. Ancak tek kayda değer özelliği bu değildir. Biberler yeşilden simsiyah ve zengin kırmızıya uzanan benzersiz bir yaşlanma renk desenine sahiptir ve bitki yoğun bir üretici olduğu için, güzel beyaz çiçeklerle birlikte her üç renk de herhangi bir zamanda bitkide iyi bir şekilde görülebilir. Ayrıca kendine has özellikleri olan sapları ve yaprakları ince gümüşi tüyler çıkarırlar. Bu özellik genellikle sadece Capsicum pubescens türü biberlerde görülür, ancak Siyah Kobra, geniş Capsicum Annuum biber yelpazesi içinde yaprakları ve sapları tüylü olan tek çeşit olarak bir anomalidir.
Bu biberler orta acıdır, tadına bakılan biberlerin özelliklerine bağlı olarak jalapeno biberinden üç kat ila on altı kat daha acıdır, 20.000 ila 40.000 SHU acı aralığına sahiptir. Mutfakta en çok ilgi çeken şey bu biberlerin masaya getirebileceği acıdır, bu nedenle acı kaynağı olarak kullanmak için kurutulması ve öğütülmesi yaygındır. Taze olarak tavsiye edilmemekle birlikte bu biberler ekstra acı sağlamak için çorbalarda, soslarda kullanılabilir.
Floresan Mor
Floresan Mor ya da parıldayan mor, yoğun, çalımsı bitkilerde parlak mor saplar, koyu mor, siyah alacalı yapraklar, mor çiçekler ve başlangıçta koyu mor-siyah küçük oval biberler üreten güzel bir süs biberidir. Biberler olgunlaşınca harika bir kontrast veren parlak kırmızı bir renge dönüşür. Siyah inci biber çeşidi kadar düzgün ve biçimli olmayan küçük meyveler 1-2 cm uzunluğundadır ve oldukça acıdır (30.000 – 50.000 SHU), yemek için önerilmez.
NuMex Alacakaranlık
Göz alıcı süs biberlerinden biri de NuMex Alacakaranlık’tır. Boyu 60 santimetreye ulaşabilen NuMex Alacakaranlık (NuMex Twilight) bitkisi, yaz ayları boyunca gelişen biberleriyle renkli bir görüntü oluşturur ve birden fazla bitki bir arada gruplandığında peyzajda harika bir tablo yaratır. Küçük 3-5 cm uzunluğundaki sivri uçlu dik meyveler mor olarak başlar, sarıya, turuncuya ve son olarak kırmızıya dönüşür. Dal üzerinde haftalarca olgun kalabilirler, bu nedenle dört renk de bitkide aynı anda görülür. Çoğunlukla süs bitkisi olarak yetiştirilir ve harika bir bahçe ya da balkon bitkisi olur. NuMex takısı, bunun New Mexico Eyalet Üniversitesi’nde geliştirilen bir acı biber hibriti olduğunu gösterir, tasarlanan tüm hibrit biberler “NuMex” olarak etiketlenmiştir. NuMex Alacakaranlık, Tayland süs biberinin bir melezidir. Tayland süs biberi çok daha acıdır (50.000 ila 100.000 SHU), ancak aynı güzel mor renk tonuyla başlamaz. NuMex Alacakaranlık biberlerin boyutu küçük olabilir, ancak şaşırtıcı miktarda acı (30.000 ila 50.000 SHU) içerir. Yenilebilir olsalar da lezzetleri çok iyi değildir, acısı ve renkleri için sosları veya salataları canlandırmak amacıyla kullanılabilir. Bu biberler aynı zamanda iyi kurur ve kavanozlarda salamura edildiklerinde göz alıcıdırlar.
Aurora
Meksika kökenlidir. Yuvarlak ampul benzeri şekli ve birçok rengi ile aurora biberi bahçede gerçek bir görsel şölendir. Aurora, Latincede şafak anlamına gelir ve gökyüzündeki lekelerin yeşil, mor, sarı ve kırmızı tonlarına dönüştüğü doğal bir ışık göstergesi olan Aurora Borealis (veya kuzey ışıkları) ile eşit derecede tanınır. Aurora biberi yeşilden kremsi bir menekşeye, ardından sarıya, dalında tam olgunlaştıktan sonra turuncu ve kırmızı tonlarına kadar değişir ve bulunduğu bahçe, balkon gibi alanları bir auroraya benzer şekilde aydınlatır. Süs olarak, bu acı biber, bol miktarda güneş olduğu sürece hem bahçelerde hem de çeşitli kaplarda büyür. Küçük alanlara gerçekten eğlenceli bir renk katabilirler ve büyümeleri nispeten kolaydır, böylece bitki yetiştirmede acemi olanlar bile bu biberleri yetiştirebilir. Ampul şeklindeki biberler bitki üzerinde kümeler halinde dik durur ve birçok renkle çok fazla görünürlük sağlar. Biberler bu güzelliklerinin arkasında gerçek acılığa (30.000 ila 50.000 SHU) sahiptir. Tüm süs biberleri gibi aurora da yenilebilir, turşu ve sirke haline getirilebilir.
Aji Çok Renkli
Peyzaj veya bahçelere müthiş renk katan birçok güzel süs biberi vardır. Aji omnicolor (çok renkli) bunlardan biridir. Aji çok renkli biberleri, ortalama 5- 8 cm uzunluğunda ince, sarkıt benzeri bir şekle sahiptir. Biberler dalların üzerinde olgunlaşmak için çok canlı bir renk yolu izlerler. Soluk sarıdan, neredeyse beyaza, sarı ve turuncu tonlarına ve son olarak kırmızıya kadar olgunlaşırlar. Aji çok renkli’de morumsu bir renk tonu da görülebilir. Bu biberler çok fazla güneş aldığında, hafif morumsu bir ton alırlar. Bu aslında Antosiyanin artışının neden olduğu bir tür doğal UV korumasıdır ve daha sonra biberde hafif morumsu bir pigment oluşturur. Bir bitki çeşitli aşamalarda ve renklerde düzinelerce biber içerir, bu nedenle süs peyzajı için güzel bir şekilde canlıdır. Çeşitli renklerle dolu olan bu süs biberi çeşidi asılı kaplarda, yüksek kaidelerin üzerinde çok iyi durur. Koyu yeşil yapraklı dallar ve olgunluğun tüm aşamalarında olan meyveler güzelce sarkar. Yetiştirilebilecek en lezzetli süs biberlerinden biridir. Acı biber seviyesine (30.000 ila 50.000 SHU) sahip bu biberlerin tadı karmaşık, meyvemsi ve hoştur. Bu güçlü lezzet çoğu süs bitkisi arasında yaygın değildir, bu da onları yenilebilir peyzaj düzenlemeleri yapanlar için müthiş bir seçenek haline getirir. Hoş meyvemsiliği, Tayland mutfağı ve diğer Asya yemekleriyle acı ek olarak çok iyi eşleşir, taze olarak meyveli salsalarda ve acı soslarda kullanılabilir. Ayrıca Jalapeno turşusundan daha çok fazla acı olsa da turşusu (salamurası) da çok lezzetlidir.
Aji, özellikle Güney Amerika ve Karayipler’de acı biberin ortak adıdır. Aji, meyvemsi tadı olan bir Capsicum baccatum türüdür ve her renkte ince olan kısa veya uzun biberlere sahiptir. Aji sarı, Aji escabeche, Aji norteno, Aji limo (veya limon damlası) gibi başka harika çeşitleri de vardır. Aji’lerin acısı 5,000 ile 60,000 SHU arasında değişebilir ve bazı çok nadir olanları acı içermez. Ají kelimesi İspanyolca’dan İngilizceye çevrilirse “Chili Pepper” anlamına gelir. Bu nedenle, Capsicum baccatum çeşitlerinin çoğunda önce Aji kelimesi vardır. Bununla birlikte, aji yalnızca Capsicum baccatum biber çeşitlerine atıfta bulunmaz. Aji charapita ve ají dulce de dâhil, bu kelimeyi kullanan birçok Capsicum chinense biber çeşidi vardır.
Horoz Mahmuzu
Horoz mahmuzuna (bir horozun iç bacağındaki, yırtıcıları ve rakipleri savuşturmak için kullanılan ince, keskin çıkıntılı oluşum) çok benzerler. Horoz mahmuzu biberleri Tayland biberlerine de çok benzer, en fazla 5 cm uzunluğunda ve yaklaşık 0,6 cm genişliğindedir. Bu kısa, ince biberler 30.000 ila 50.000 SHU ile “acı biber” seviyesinde bir acılığa sahiptir. Biberler başlangıçta yeşil iken olgunlaştığında kırmızıya döner, olgunlaşma sürecinde birçok farklı tonlar içerir. Bitkinin kendisi ve büyüme şekli bu biberin bireysel görünümünü alır ve son derece süslü bir şey yaratır. Horoz mahmuzu bitkileri meyvelerini kalın kümeler halinde büyütür ve biberler yukarı doğru uzanır. Genel görünüm güzeldir ve bu bitkinin yenilebilir peyzaj projeleri için neden sıklıkla arandığını anlamak kolaydır. Parlak kırmızı olan biberleri Scoville ölçeğinde kolayca 100.000 SHU’ya ulaşır.
Horoz mahmuzu, Güney Amerika Birleşik Devletleri’nde popüler olan ata tohumu bir biberdir, ancak dünya çapında farklı isimler altında yetiştirilmektedir: örneğin Japonya’da Takanotsume (şahin pençesi veya kartal pençesi) denir. Buradaki isim diğerleri kadar süslü değildir. Küçük, pençe benzeri şekli bu biberin “şahin pençesi” adı adını almasını sağlar. Japonya’da yaygın olarak yenen sadece birkaç biber türü vardır. En iyi bilinen muhtemelen Shishito’dur, en acı olanı ise şahin pençesi biberidir. Saksılarda yaklaşık yarım metre boyunda büyüyen sağlam bitkilerdir. Açıkta yetiştirildiğinde veya büyük saksılara ekildiğinde bitki iki kat daha fazla uzayabilir. Japonya’daki iklim, dağlar ve birçok akarsu ile karakterizedir. Temel olarak bitki, diğer tüm Capsicum bitkileri gibi tam güneşi ve yüksek sıcaklığı sever. Daha düşük sıcaklıkta ve kısmi gölgedeyken bile yeterince büyüyebilir. Bu biberler genellikle kurutulmuş olarak kullanılır. Kabukları ince olan bu biberler çoğunlukla toz veya kaba öğütülmüş pul biberlere dönüştürülür. Ünlü Shichimi ( Japon yedi baharatı ) için ana bileşen olarak kullanılır. Shichimi ya da diğer adıyla “Yedi acı biber tozu tadı” Shichimi kenevir tohumu, haşhaş tohumu, susam tohumu, yosun yaprakları, mandalina ve portakal kabuğu ile dağ biberinden oluşur. Shichimi neredeyse 500 yıldır üretilmektedir.
Çin’de Hahong Kocho adıyla bilinen bu biber (Poinsettia biberi) Poinsettia bitkisi (Atatürk çiçeği) gibi kümelenmiş olarak biberler üreten renkli bir bitkidir. Tadı genel olarak nötrdür, ancak diğer süs biberlerinden daha fazla lezzete sahiptir, bu nedenle ister kaplarda ister bahçelerde yetiştirmek hem bahçelere hem de mutfaklara gerçekten fayda sağlayabilir. Salatalarda, Asya yemeklerinde ve kahvaltılıklarda kullanmak için taze olarak doğranarak kullanılabilir.
Süper Şili
Süper Şili biberleri, horoz mahmuzu biberlerine çok benzer, sadece biraz daha uzundur ve acılıkları daha fazladır. Bir Tayland biberi gibi ince ve kıvrımlıdır. Süper Biberler çok verimlidir, yukarı bakan koni şekilli biberler üretir. Biberler 5-8 cm uzunluğunda, ince Arnavut biberi benzeri bir profille büyür ve yeşilden yakut kırmızısına kadar olgunlaşır, arada turuncu tonları da alırlar. Tek bir bitki üzerindeki meyveler çok sayıda renge sahip olabilir ve bu bitki süs biberi olarak kullanıldığında oldukça çekici olabilir, kullanıldıkları peyzajı ilgi odağı haline getirir. 1988 AAS Yenilebilir Sebze ödülünü kazanmıştır. Süper Şili biberleri yüksek baharatlı, acılı Tayland ve Asya yemeklerinde iyi sonuç verir. Hardal ve meyvelerin öne çıktığı daha karmaşık acı soslar, salsalar ve marinatlar için mükemmel acı sağlar, acılık değerleri 40.000 ila 50.000 SHU’dur. Acıya dayanabilenler için mükemmel turşuluk biberlerdir. Kurutularak acı kırmızı pul biber haline getirilebilirler.
Chiltepin (Tepin, Kuşgözü, Kuş Biberi)
Dünyada düzinelerce kuş biberi çeşidi vardır. Kuzey Amerika’da en iyi bilinen iki çeşit Chiltepin ve Pequin’dir. Pequin biberi ve Chiltepin, birbirlerine benzemelerine rağmen aynı biber değildir. Chiltepin, özellikle Güney Teksas bölgelerinde zaman zaman “chilpequin” olarak adlandırılır. Bu yerel bir diyalektik tuhaflıktır ve Chiltepin ile Pequin’in aynı tür olduğu anlamına gelmez. Biberlerin ataları Güney Amerika’da ortaya çıkmış olsa da, Chiltepinler Amerika Birleşik Devletleri’ne özgü tek yerli şili ya da acı biberdir ve bazen “Tüm Biberlerin Anası” denir. Chiltepin binlerce yıl önce evcilleştirilen ilk şilidir. Yaygın isimleri arasında tepin, chiltepe ve şili tepin’in yanı sıra acılığından etkilenmeyen yabani kuşlarca tüketildiği ve yayıldığı için “kuş biberi” veya küçük yuvarlak şekilleri nedeniyle “kuş gözü biberi” bulunur. Chiltepin biberleri bir biberden çok kirazımsı bir meyveye benzeyen, uzunluğu yaklaşık 4-6 cm olan, en geniş bölgesi yaklaşık 0,5 veya 0,6 cm çapında küçük ve yuvarlak kırmızı renkli biberlerdir. Çok yıllık bir bitkide yetişmesi bakımından sıra dışıdırlar, yani tüm yıl boyunca büyürler. Yeşilden kırmızıya olgunlaşan küçük biberler Scoville ölçeğinde “ acı” biberler arasındadır; bu küçük biberler 50.000-100.000+ SHU’dur. Acı yoğun olsa da, çok kalıcı değildir. Meksika’da bunlara genellikle “şiddetli” veya “hızlı” anlamına gelen ve hızla azalan yoğun bir acıya işaret eden arrebatado denir. Chiltepin biberlerinin tadı topraksı, keskin ve hafif islidir.
Chiltepin biberleri ABD’de Coronado Ulusal Ormanı, Big Bend Ulusal Parkı ve Organ pipe Kaktüs Ulusal Anıtı’nda koruma altına alınmış durumdadır. Bu biberler genellikle baharat ve çeşni olarak genellikle güneşte kurutulur, ezilir ve çorbalarda, güveçlerde ve fasulye yemeklerinde kullanılır. Biberler yeşil iken aynı zamanda güzel bir acılık sağlamak için soslarda kullanılabilir veya turşusu yapılabilir.
Pequin
Chiltepin tohumları çoğunlukla göçmen kuşlar, rüzgar ve deniz akıntıları gibi unsurlar aracılığıyla Güney Amerika’dan Meksika’ya ve Karayip adalarına dağılmıştır. Zaman ve mikro iklimler, atalarının biberlerinin yeni ortamlarda gelişebilmeleri için çevrelerine uyum sağlamalarına neden olmuş ve binlerce farklı biber türü ortaya çıkmıştır. Bunların arasında Pequin de vardır. Pequin biberi Chiltepin’in yakın bir akrabasıdır ve aynı zamanda küçüktür ve kırmızının şaşırtıcı bir tonuna sahiptir. Meksika’nın Tabasco eyaletinde iklim ve tozlaşma etkileri sayesinde Chiltepin’den gelişen bir yerel biberidir. Pequin biberleri küçük ve oval şekilli olup bir noktaya doğru sivrilir. Chiltepin biberleri daha küçüktür, Pequin’in yaklaşık yarısı büyüklüğündedir ve yuvarlaktır. Pequin biberlerinin acılığı Chiltepin biberlerinden daha azdır, 30.000-60.000 SHU arasında ölçülür. Pequin biberlerinin tadı meyvemsi ve güçlüdür, yavaşça ortaya çıkan ve kalıcı bir acıya sahiptir. Pequin’in harika tadı ve uzun süreli acısı onları acı soslarda favori yapar. Güveçleri tatlandırmak ve geleneksel salsa’ya ekstra bir destek vermek için kullanılır.
Havai Fişek
Havai Fişek biberleri bahçede veya bir kapta yetiştirmek için harika bitkilerdir. Meyveler sarı, turuncu, kırmızı ve hatta morun parlak tonlarını gösteren renkli çarpık, yamuk küçük parmak kümeleri halinde biber bitkisinden tam anlamıyla patlar. Havai Fişek biberleri, 30.000-70.000 SHU arasında değişen bir acıya sahip olma eğilimindedir. Kurutmak ve acı biber tozu veya pul biber olarak kullanmak için mükemmel bir çeşittir.
Çayır Ateşi
Aslında, çayır ateşi biberlerinin başka bir takma adı da vardır: Noel biberleri. Gerçekten de Noel ışıklarına benzerler, küçük ve incedirler, yaklaşık 2,5 cm uzunluğundadırlar. Çayır ateşi biberleri olgunlaştıkça yeşil, mor, krem, sarı, turuncu ve kırmızı tonları da dahil olmak üzere geniş bir renk yelpazesine bürünür. Tek bir bitkide her renkten düzinelerce biber görülebilir ve bu da güzel bir manzara yaratır. Yayılma etkisi bu bitkiyi peyzaj zemin örtüsü için mükemmel bir seçenek haline getirir, ancak konteyner bahçeciliği ve hatta bir renk patlaması için iç mekanlarda da iyi iş görür. Şaşırtıcı derecede acıdır (70.000 ila 80.000 SHU) ve bu biberler tipik süs biberinden daha lezzetli olan meyvemsi bir alt tona sahiptir. Mutfakta kullanılmak üzere yetiştirilen biberler kadar karmaşık bir lezzete sahip değildir, ancak diğer süs çeşitlerinin çoğundan daha lezzetli olduğu kesindir. Açıkçası, esasen bir süs biberi olsalar da taze çayır ateşi biberleri çeşitli soslarda ve güveçlerde kullanılabilirler.
Ekstra Acı Süs Biberleri
Piri Piri (Afrika Kuş Gözü)
Piri Piri biberleri, biberlerin dünya çapındaki göçünü gösterdiği için ilginçtir. Güney Amerika’ya özgüdürler ancak Portekizli kaşifler tarafından Avrupa’ya, oradan Portekiz’in Güneybatı Afrika kolonisine, şimdiki Mozambik’e getirilmişlerdir. Piri-piri, peri-peri, pili pili veya peli-peli, Portekizce ve bazı Afrika dillerinde Afrika kuş gözü biberini (Afrika Kızıl Şeytanı adıyla da bilinir) tanımlamak için kullanılan isimdir. Portekizcede doğru yazım ‘piri-piri’ olmasına rağmen, yazımdaki farklılıklar kelimenin Afrika’nın çeşitli bölgelerindeki farklı telaffuzlarından kaynaklanmaktadır.
Bu biberin adını nasıl aldığına dair iki düşünce ekolü vardır. Bir görüşe göre, tohumlarının yayılmasının en önemli yollarından biri olan kuşlar nedeniyle böyle adlandırılmıştır. Kuşların bu biberlerin acılığına karşı hassas olacağı düşünülse de, aslında durum böyle değildir. Memelilerden farklı olarak kuşlar, biberde bulunan ve onları acı yapan kimyasal olan kapsaisinin etkilerine karşı dayanıklıdır ve küçük, olgun, parlak renkli meyveler (biberler) onlar için çok çekicidir ve gagalarına kolayca sığabilir. Kuşun midesine girdikten sonra meyve sindirilir ve tohumlar çimlenme sürecine yardımcı olan enzimlere maruz kalır. Kuşlar daha sonra tohumları çok uzaklara taşır ve sonunda dışkıları ile vücutlarından atarlar.
Kuş Gözü biberinin adını nasıl aldığına dair bir diğer teori ise bu biberlerin sapının Kuş Gözü’ne benzemesidir. Bazen insanlar bu biberi chiltepin ile karıştırır çünkü her iki biber de “Kuş Gözü” lakabını paylaşır. Ancak bu biber tamamen farklı bir biber türünün parçasıdır. Ortak isim sadece bir tesadüftür. Biberleri kısa ve incedirler, genellikle iki ila üç santimetre uzunluğunda ve sadece yarım santimetre genişliğindedirler. Sadece iki ya da üç gram ağırlığındadırlar. Bu biberlerin kabuğu parlak ve pürüzsüzdür ve biberler mermi şeklindedir. Canlı renkleriyle saksıdaki Kuş Gözü bitkileri muhteşem görünürler.
Biberler başlangıçta yeşildir ancak olgunlaştıkça kırmızı ve mora (hatta siyaha) döner. Kuş Gözü, Serrano biberi ile de benzerlik gösterir, ancak Serrano daha tombul ve daha yuvarlaktır. Afrika kuş gözü biberlerinin acılık değeri Scoville ölçeğine göre 50.000 ila 175.000 SHU arasındadır. Dikkatli olunmazsa sadece koklamak bile acı verici olabilir. Bu biberler özellikle Vietnam, Tayland, Malezya, Endonezya, Singapur, Lao ve Khmer dahil Güneydoğu Asya mutfağında öne çıkmaktadır. Bazı favori yemekler arasında çorbalar, köriler ve salatalar bulunur. Bu nefis acı biberin yer almadığı bir Asya yemek tarifleri kitabı bulma zordur. Kuş Gözü yemeye devam edildikçe (ya da acıyı içeren bir yiyecek yedikçe) acılık artar. Biberleri yemeyi bıraktıktan sonra bile, hala acı tadı hissedilebilir. Eğer hala yeşilken toplanırsa, ekstra ekşi ve narenciye tadında olacaktır. Bu biberler genellikle bir Asya marketinde bulunabilir. Kuş Gözü’nü tamamlayan en iyi tatlardan bazıları kişniş, sarımsak, zencefil ve soya sosudur. Fermantasyon biberlerin daha da uzun süre dayanmasına yardımcı olur. Kurutulmuş ve tütsülenmiş olarak da çok lezzetlidirler. Bazı insanlar bunları sirkeye tat vermek için kullanmayı bile sever.
Jigsaw (Yapboz) Biberleri
Jigsaw biberi, birçok benzersiz özelliğe sahip nadir bir süper acı biberdir. Bu çeşit Moruga Scorpion ve Naga Morich arasında bir çaprazlamadır. Jigsaw ya da yapboz biberi, balık biberinin ve siyah incinin cazibesini akıllara durgunluk veren bir etkiyle birleştirir. Yaprakları yeşil beyaz alacalıdır, ancak genellikle mor renkli benekleri de vardır, güneş ışığında mor bir renk alır. Jigsaw biber bitkisinin meyveleri çizgilidir ve ayrıca çeşitli renk aşamalarından geçerler. Çiçekler koyu mor renktedir, meyveler koyu mordan kırmızı ve kahverengiye, son olarak da koyu kırmızıya doğru olgunlaşır. Acı seviyesi 2.200.000 SHU’ya kadar çıkmaktadır ve bu da onu dünyanın en fazla acıya sahip biberlerinden biri yapmaktadır. Ayrıca dünyanın yeni en acı biberi olduğu da söylenmektedir ancak bu hiçbir zaman kanıtlanmamıştır. Acılı sotelerde ve acı soslarda kullanılabilir.
Özet
Süs biberleri, yenilebilir biberlere kıyasla daha bodur bir büyüme alışkanlığına sahiptirler. Tohumdan yetiştirilmeleri kolaydır ve kısa sürede çimlenirler, fide olarak da ekilebilirler. Tam güneşte yetiştirildiklerinde bol meyve verebilirler. Evcil hayvanlar için zehirli olabildikleri için süs biberlerinin nereye yerleştirildiğine dikkat edilmelidir. Lezzetleri için değil daha çok görünüşleri, güzel, çekici renkleri için yetiştirilirler fakat mutfakta yemeklere biraz acı ve renk katmak için de kullanırlar. Süs biberi çeşitlerinden bazıları son derecede acıdır ve acı seviyeleri 50.000 SHU’dan daha fazla olabilir, bu nedenle kullanılırken çok dikkat edilmelidir.
Kaynakça:
https://www.hgtv.com/outdoors/flowers-and-plants/13-pretty-ornamental-pepper-varieties-to-try-pictures
https://peppergeek.com/ornamental-pepper-varieties/
https://pepperscale.com/colorful-peppers/
https://shershegrows.com/ornamental-pepper-varieties/
https://yardandgarden.extension.iastate.edu/how-to/growing-peppers-home-garden
https://www.zengardentr.com/kategori/sus-biberleri?srsltid=AfmBOoph1cNTblmMGst8Gpr5gtiCsIF2X_4HN8qRQLGyLkkFofUggMNy
https://www.tohumcenneti.com.tr/kategori/biber?srsltid=AfmBOoqxzDlwSkk5vVY1NwQRg7qFPl5uiTYv6senxGn5VZI0wLsDUwOI
Yazar. Müşerref ÖZDAŞ