Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Karbon Emisyonlarında İlk 15 Ülke

0 41

Karbondioksit emisyonları, iklim değişikliğini tetikleyen birincil nedendir, ancak tek zararlı gaz değildir. Diğer sera gazları arasında metan, su buharı, azot oksit ve hidroflorokarbonlar, perflorokarbonlar, kükürt heksaflorür ve azot triflorür dâhil florlu gazlar bulunur. Tüm sera gazı emisyonlarını ölçmek zor olsa da, karbondioksit emisyon verileri, bu gazın etkilerinin ciddiyetini anlamak için pratik bir bakış açısı sağlar. Aşağıda yer alan en yüksek karbondioksit emisyonuna sahip ilk 15 ülkenin listesi, Küresel Karbon Projesi’nin en son verilerine (2019) ve OurWorldinData.org analizine dayanmaktadır.

Karbon Emisyonlarını Anlamanın Doğru Nedir?

Bazı uzmanlar, kısmen dünyanın her yerindeki insanlar tarafından kullanılan malları ürettiği için emisyonları yüksek olan Çin gibi ülkelerin farklı şekilde ölçülmesi gerektiğine inanmaktadırlar. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’nde üretimde kullanılan CO2 ile tüketim arasındaki fark Çin’inkinden çok daha küçüktür, yani ABD’de CO2 emisyonlarının çoğu insanlardan gelirken, Çin’de tüketime yönelik ürünlerin imalatından kaynaklanmaktadır.
Bazı uzmanlar ise, kişi başına emisyon rakamlarının, kişi başına üretilen emisyon miktarı daha uygun bir standart olduğunu düşünmektedirler. Bu yöntem, daha küçük nüfusa sahip ülkelerin yanı sıra daha büyük olanlara sahip ülkeleri daha net anlamayı sağlar. Kişi başına düşen emisyonlar, petrol üreticisi ülkeler ve bazı ada ülkeleri için en yüksek seviyededir. Bu, petrol işinin küresel çevre üzerindeki devasa enerji maliyetlerini, daha bu fosil yakıtlar yakılmadan önce bile yansıtır. 2019 yılında kişi başına CO2 düşen ilk 10 ülke aşağıdaki gibidir:
• Katar – kişi başı 38.74 ton
• Trinidad ve Tobago – kişi başı 28,88 ton
• Kuveyt – kişi başı 25.83 ton
• Brunei – kişi başı 22.53 ton
• Bahreyn – kişi başı 21.94 ton
• Birleşik Arap Emirlikleri – Kişi başı 19,67 ton
• Yeni Kaledonya – Kişi başı 19.30 ton
• Sint Maarten – Kişi başı 18.32 ton
• Suudi Arabistan – kişi başı 17.50 ton
• Kazakistan – kişi başı 17.03 ton

En Yüksek Karbondioksit Emisyonuna Sahip Ülkeler

Karbon Emisyonlarında İlk 15 ÜlkeYukarıdaki analizi daha da karmaşık hale getiren, küresel karbon emisyonlarını ölçmeye çalışan birçok farklı veri tabanının olmasıdır. Örneğin, 2018 Uluslararası Enerji Ajansı endeksi yalnızca yakıt yanmasını içerirken, Küresel Karbon Projesi bu emisyonların yanı sıra çimento üretimini de içerir ve bu CO2’ye büyük katkı sağlar. En yüksek karbondioksit emisyonuna sahip ilk 15 ülke aşağıdaki gibidir:
Çin—10.17 Milyar Ton (Kişi Başı 6.86 ton)
Çin, küresel karbon emisyonlarının açık ara lideri olmasına rağmen, o kadar büyük bir nüfusa sahiptir ki, kişi başına düşen rakamlar aslında diğer birçok ülkeninkinden daha düşüktür, ayrıca sermaye başına karbon emisyonu daha yüksek olan yaklaşık 50 ülke daha vardır. Ancak Dünyanın geri kalanının kullandığı birçok ürünü Çin’in ürettiğini ve gönderdiğini de dikkate almaya değerdir.
Çin’in emisyonları öncelikle fabrikalarına güç sağlayan, endüstrilere ve insanların evlerine elektrik sağlayan birçok kömür yakan enerji santralinden gelir. Bununla birlikte, 2060 yılına kadar karbon nötrlüğüne ulaşma planıyla karbondioksit emisyonlarında bir azalma peşinde.
Amerika Birleşik Devletleri—5,28 Milyar Ton (Kişi başı 16,16 ton)
ABD, kişi başına CO2 kullanımında 12. sıradadır, ancak diğer ülkelerden çok daha büyük bir nüfusa sahip olduğu için, en çok emisyona sahip ülkedir. Büyük bir nüfus ve her bir kişinin çok fazla CO2 kullanmasının birleşimi, ABD’nin iklim değişikliği üzerinde diğer birçok ülkeye kıyasla çok büyük bir etkisi olduğu anlamına gelir. Emisyonlar, elektrik santrallerinde evler ve sanayi için elektrik üretmek için kullanılan kömür, petrol, gazdan ve ulaşımdan gelir. 2000 yılından bu yana, Amerika Birleşik Devletleri’nin CO2 emisyonları, kömür yakan elektrik santrallerinde önemli bir azalmanın etkisiyle düşüş eğilimindedir.
Hindistan—2.62 Milyar Ton (Kişi başı 1,84 ton)
Çin gibi, Hindistan da büyük bir nüfus nedeniyle bu listede daha üst sıralarda yer alır, ancak kişi başına kullanım diğer birçok ülkeye göre daha düşüktür. Amerika Birleşik Devletleri ile karşılaştırıldığında, Hindistan’ın CO2’ye katkısı gerçekten sadece son 30 yılda artmıştır, oysa Amerika Birleşik Devletlerinin karbon emisyona katkısı ise yaklaşık 120 yıl önce yükselmeye başlamıştır.
Yine de Hindistan’ın dünyanın CO2 bütçesine katkısı yıldan yıla artmakta ve bunu ortalamaya göre daha hızlı gerçekleştirmektedir. Hindistan’ın emisyonları, hem artan nüfusu için elektrik üretiminin hem de ülke endüstrisine güç sağlamanın birleşiminden gelir. Hindistan Başbakanı Narendra Modi 2020’nin sonlarında ülkenin diğer planların yanı sıra yenilenebilir enerji ve güneş projelerini doğrudan destekleyerek CO2 üretimini %30 azaltmayı planladığını duyurmuştur.
Rusya—1.68 Milyar Ton (Kişi başı 11.31 ton)
Rusya, öncelikle insanların evlerini ısıtmak ve endüstrisini çalıştırmak için, ayrıca elektrik üretmek içinde kömür, petrol ve gaz karışımı kullanan büyük bir ülkedir. CO2 emisyonlarının ikinci en büyük kaynağı kaçak emisyonlardır. Bunlar gaz ve petrol sondajından, fosil yakıtları taşıyan sızdıran boru hatlarından gelir. 1990’lı yıllardan itibaren ülke kömür ve petrole olan bağımlılığını azaltmış ve doğal gaz kullanımını artırmıştır. Rusya ayrıca, yeni, hidrojen yakıtlı yolcu demiryolları, bir karbon emisyonu ticaret planı, kömür bağımlılığını azaltma ve doğal gaz kullanımını artırmanın bir kombinasyonu yoluyla başarmayı hedeflediği CO2 emisyonlarını 2030 yılına kadar %30 oranında azaltmayı planlamaktadır.
Japonya—1.11 Milyar Ton (Kişi başı 9,31 ton)
2013 yılından bu yana, Japonya’nın karbon emisyonları önemli bir düşüş eğilimi göstermiştir ve 2013’teki 1,31 milyar ton CO2’den 2019’da 1,11 milyar tona düşmüştür. Emisyonlar çoğunlukla, bir ada ülkesi olarak Japonya da diğer ülkelerden oldukça fazla ithalat yapsa da genellikle şehirlerde yoğunlaşan yoğun nüfus için ülkenin doğrudan fosil yakıt tüketiminden gelir. Japonya, 2050 yılına kadar karbon nötrlüğüne ulaşma hedefini belirlemiştir ve iklim değişikliği hedeflerini hızlandırmayı planlamaktadır. Japon hükümeti ve özel sektör de bazı deneysel enerji kaynaklarının yanı sıra güneş ve rüzgâra da yatırım yapmışlardır.
İran—780 Milyon Ton (Kişi başı 8,98 ton)
Petrol zengini bir ülke için belki de şaşırtıcı olmayan bir şekilde, İran’ın karbon emisyonlarının büyük çoğunluğu, karışımda neredeyse hiç kömür içermeyen petrol ve gazdan gelir. Net emisyonlarının çoğu, çoğu ülkende olduğu gibi elektrik ve ısı üretimi, binalar ve ulaşım alanlarından gelir. İran’ın bu listedeki diğerlerinden farklı olduğu nokta, depolama tanklarından ve boru hatlarından sızan kaçak emisyonlar kategorisidir. İran Paris Anlaşması’nı onaylamamıştır ve bununla birlikte, ülkenin elektrik santrallerinin verimliliğini artırarak ve tek başına gaz yakmayı engelleyerek emisyonları önemli ölçüde azaltmasının yolları vardır. Bu yollar uluslararası iklim anlaşmaları ile uyumlu şekilde düzenlenebilir.
Almanya—702 Milyon Ton (Kişi başı 9,52 ton)
Almanya’nın CO2 emisyonları yaklaşık 1980 yılından beri düşüş eğilimindedir, özellikle kömürün tüketimin ve petrolün azalmasıyla birlikte doğal gaz hemen hemen aynı kalmıştır. Yakılan fosil yakıtların çoğu ısı ve elektrik içindir, bunu ulaşım ve binalar izlemektedir. Ülkenin İklim Eylem Planı 2050, o zamana kadar karbon nötrlüğüne mümkün olduğunca yaklaşmak için sera gazlarının 2030 yılına kadar 1990 seviyelerinin %55’i ve 2050’ye kadar %80 ila %95’i oranında azaltılmasına yönelik hedefler içermektedir. Ekonominin her sektörünün, yenilenebilir enerjinin daha da genişletilmesi ve enerji sektörünün emisyonlarını %62 oranında azaltacak fosil yakıtlardan elektrik üretiminin aşamalı olarak kaldırılmasıdır. Bunlarda dahil olmak üzere endüstri tarafından %50 azalma ve binalarda %66 ila %67 azalma gibi farklı ve belirli hedefleri vardır.
Endonezya—618 Milyon Ton (Kişi başı 2,01 ton)Karbon Emisyonlarında İlk 15 Ülke
Kömür ile petrol kullanımı ve emisyonları, Sumatra, Java, Sulawesi adaları, Borneo ve Yeni Gine’nin bazı bölümleri de dâhil olmak üzere Pasifik Okyanusu’ndaki 17.000’den fazla adadan oluşan bir ülke olan Endonezya’da büyümektedir. Endonezya’nın benzersiz bileşimi, hem ekonomik büyüme hem de CO2 emisyonlarının azaltılması için farklı zorluklarla karşı karşıya olduğu anlamına gelir. Aynı zamanda, bu adalar iklim değişikliği nedeniyle yükselen deniz seviyelerinden alışılmadık şekilde etkilenmektedir.
Endonezya’nın gezegendeki CO2’ya katkısı önemlidir ve gittikçe artıyor olsa da, çoğu farklı bir kaynaktan gelir. Bu arazi kullanımı değişikliği ve ormansızlaşmadır, ayrıca artan elektrik üretimi, arazi kullanım değişikliği, ulaşım ve atık sektörleri de vardır, ancak bunların katkıları geride kalmaktadır. Bu nedenle Endonezya hükümetinin 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını %29 oranında azaltma taahhüdünün en önemli kısmı, palmiye tarlaları veya ağaç kesimi için yeni orman temizliğine izin vermeyen orman moratoryumudur. İlk olarak 2011 yılında tanıtılan moratoryum, 2019’da kalıcı hale getirilmiştir, ancak Endonezya’dan Japonya büyüklüğünde bir orman alanı çoktan kaybedilmiştir.
Güney Kore—611 Milyon Ton (Kişi başı 12,15 ton)
Güney Kore karbon emisyonlarının çoğunu, elektrik ve ısı üretmek için fosil yakıtları yakarak üretir. Ülke 1960’lı yıllarda başlayan bir inşaat yörüngesine devam ederken, ulaşım, ardından imalat ve inşaat takip etmektedir. Güney Kore ayrıca 2050 yılına kadar karbon nötr hale gelmeyi planlamaktadır. 2020’nin sonlarında, ülkenin cumhurbaşkanı Moon Jae-in, kömür yakan santralleri yenilenebilir enerjiyle değiştirmeyi ve kamuoyunu güncellemeyi amaçlayan bir Yeşil Yeni Anlaşma için 7 milyar dolar eşdeğerinde söz vermiştir. Bu yatırım binalar, daha az fosil yakıt kullanmak üzere tasarlanmış sanayi kompleksleri yaratmak ve hatta ormanlar dikerek kentsel alanları yeşillendirmek içindir.
Suudi Arabistan—582 Milyon Ton (Kişi başı 17,5 ton)
Suudi Arabistan’ın karbon emisyonları, petrolden ve bir miktar doğal gazdan (kömürsüz) gelir, bu da petrolün ülke için birincil endüstri olması nedeniyle mantıklıdır. Bu yakıtlar, elektrik üretmek, ulaşım, imalat, inşaatta ve ayrıca petrol endüstrisine güç sağlamak için kullanılır.
İran’ın aksine, Suudi Arabistan 2015 yılında Paris Anlaşması’nı imzalamıştır. Karbon emisyonlarını azaltma çalışmaları yavaş olsa da, 2030 yılına kadar karbon emisyonlarını azaltmayı taahhüt etmişlerdir. Planlar arasında güneş, rüzgar ve nükleer teknoloji, yakıt fiyatlarında artış, ve Temiz Enerji Standardının yanı sıra Orta Doğu’da 10 milyarı Suudi Arabistan’da olmak üzere 50 milyar ağaç dikme taahhüdüdür.
Kanada—577 Milyon Ton (Kişi başı 15,59 ton)
Kanada’nın kişi başına emisyonları son beş yılda düşmüştür, ancak genel emisyonları o kadar fazla değişmemiştir. Benzer büyüklükteki diğer ülkelerle karşılaştırıldığında Kanada, coğrafi olarak büyük ülkede elektrik, ısı üretimi ve ulaşım için çok daha az kömür, daha fazla petrol ve doğal gaz kullanır. Belki de şaşırtıcı bir şekilde, üçüncü en büyük karbon katkısı, binalardan veya imalattan ve inşaattan daha fazla karbon emisyonu üreten arazi kullanımı değişikliği ve ormancılık kategorisinden gelir. Bu, yaşlı ormanların sürekli olarak kaldırılması da dâhil olmak üzere, ülkenin aktif ormancılık işletmelerine bağlıdır. Ekili alanlara dönüştürülmeye devam eden orman arazileri, orman yangınları, böceklerin zararı ve önceki orman yönetimi uygulamalarının diğer uzun vadeli etkileridir.
Kanada’nın karbon emisyonlarını 2030 yılına kadar 2005 emisyonlarının %30 altına düşürme ve 2050 yılına kadar net sıfır emisyon planı, daha geniş Pan-Kanada Temiz Büyüme ve İklim Değişikliği Çerçevesi’nin bir parçasıdır. Plan, metan emisyonlarının düzenlenmesi, karbon vergisi ve termik santrallerin yasaklanması gibi mevcut politikaların yanı sıra verimlilik oluşturma, ulaşım ve arazi kullanımı değişiklikleri gibi yeni politikaları da içermektedir.
Güney Afrika—479 Milyon Ton (Kişi başı 8,18 ton)
Güney Afrika’nın karbon emisyonları, büyük çoğunluğu ülkenin kömür ile çalışan elektrik santrallerinden ve bir kısmı da petrolden gelen son on yılda yaklaşık olarak aynı kalmıştır. Kömür, Güney Afrika’nın karbon emisyonlarına çok önemli bir katkıda bulunur örneğin ülkenin elektriğinin %80’ini sağlar. Buna göre kömür santrallerini aşamalı olarak kapatmak ve yenilenebilir enerjiyi artırmak, ülkenin Paris Anlaşması’ndaki %28’lik bir azalma hedeflerini karşılamasının en basit yoludur.
Brezilya—466 Milyon Ton (Kişi başı 2.33 ton)
2014 yılından beri Brezilya’nın karbondioksit emisyonları düşüş eğilimindedir. Ülke bir miktar kömür ve doğal gaz kullanır, ancak bölgedeki en büyük petrol ve gaz rezervlerine sahip olduğu için en çok petrole güvenir. Bu gerçeğe rağmen, Brezilya’nın emisyonlarının en büyük kısmı tarım sektöründen gelir ve arazi kullanımı değişiklikleri ikinci en yüksek kaynaktır. Brezilya yağmur ormanlarının büyük çapta yakılması, tarım ve ağaç kesimleri yüzünden son birkaç yılda hızlanmıştır.
Brezilya 2015 yılında Paris Anlaşması’nı imzalamış ve CO2 dahil ancak bununla sınırlı olmamak üzere toplam net sera gazı emisyonlarını 2025 yılına kadar %37 ve 2030 yılına kadar %43 oranında azaltmaya yönelik belirli hedeflerle 2020 hedeflerini yeniden taahhüt etmiştir. Ayrıca net sıfır emisyon hedefi 2060’tır.
Meksika—439 Milyon Ton (Kişi başı 3,7 ton)
Petrol ve gaz, Meksika’nın en önemli karbon emisyon kaynaklarıdır ve ülke çok az kömür kullanır. Petrol ve gaz öncelikle elektrik üretmek için kullanılırken, hemen hemen aynı enerjiyi insanları ve malları taşımak için kullanan ulaşım sektörü takip ediyor. Tarım üçüncü sıradadır, bu yiyeceklerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri’ne gider ve Meksika halkını besler.
Meksika, 2016 yılında Paris Anlaşmasını imzalamış ve 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını %22 ila %36 oranında azaltmayı taahhüt etmiştir. Ayrıca daha yüksek rakam, teknoloji transferi, düşük maliyetli kredilere erişim ve diğer yardımlara ilişkin bazı beklentileri yansıtır. Meksika, 2050 yılına kadar emisyonlarını 2000 seviyelerinin %50 altına düşürmeyi planlamaktadır. Ülkenin toplam karbon ayak izi 2016’dan bu yana küçük bir miktar azalırken, şimdiye kadar daha küçük karbon azaltma hedeflerine ulaşamamıştır.
Avustralya—411 Milyon Ton (Kişi başı 16,88 Ton)Karbon Emisyonlarında İlk 15 Ülke
Avustralya’nın arazi büyüklüğü Amerika Birleşik Devletleri’ninkine benzer, ancak ABD nüfusunun yaklaşık onda birine sahiptir. Avustralya, 2008 yılından beri kömür düşüşte ve gaz yükselişte olmasına rağmen kömür, petrol ve gaz yakmaktadırlar. Bu emisyonlar öncelikle elektrik üretiminden gelir, ardından da tarım ve ulaşım.
Paris Anlaşması taahhüdünün bir parçası olarak Avustralya, 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını 2005 seviyelerinin %26 ila %28 altına düşüreceğini belirtmiştir. Bunu başarmak için, ülkenin otomobillerinin yakıt verimliliğinin iyileştirilmesi, yenilenebilir enerjinin önemli ölçüde artırılması da dahil olmak üzere çeşitli stratejiler vardır. Özellikle güneş enerjisi ve mevcut cihazların enerji verimliliğinin artırılmasıdır. 2014 yılında yürürlükte olan bir karbon vergisi kaldırılmış ve o zamandan beri Avustralya’nın karbon emisyonları, on yıllık bir düşüşün ardından düzleşmiştir.

Kaynakça:
epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases
bmu.de/en/topics/climate-energy/climate/national-climate-policy/
greenpeace.org/usa/forests/Indonesia/
unfccc.int/sites/default/files/resource/LTS1_RKorea.pdf

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku