Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Yargısal Aktivizm Nedir?

0 28

Yargısal aktivizm, bir yargıcın yargı denetimini uygulamaya nasıl yaklaştığını açıklayan bir terimdir. Bu terim, bir yargıcın, bireysel haklarının korunması, daha geniş bir sosyal veya siyasi gündeme hizmet etmesi için yasal emsalleri veya geçmiş anayasal yorumları gözden kaçırdığı bir karar verdiğindeki senaryoları ifade etmektedir. Adli aktivizm terimi, 1947’de tarihçi Arthur Schlesinger Jr. tarafından çıkarılmıştır ve yargı aktivizmi, bireysel hakların korunması veya daha geniş bir siyasi gündeme hizmet etme adına hukuki içtihatları veya geçmiş anayasal yorumları görmezden gelen bir yargıç tarafından verilen bir karardır. Terim, bir yargıcın adli incelemeye gerçek veya algılanan yaklaşımını tanımlamak için kullanılabilir.

Tarihçi Arthur Schlesinger, Jr. tarafından 1947’de icat edilen adli aktivizm terimi birden çok tanım taşır. Bazıları, bir yargıcın önceki bir kararı basitçe bozduğunda adli bir aktivist olduğunu iddia etmektedirler. Bazıları ise, mahkemenin birincil işlevinin Anayasa unsurlarını yeniden yorumlamak ve yasaların anayasaya uygunluğunu değerlendirmek olduğunu ve bu nedenle bu tür eylemlerin, beklendiği için adli aktivizm olarak adlandırılmaması gerektiğini savunmaktadır. Bu değişen duruşların bir sonucu olarak, adli aktivizm teriminin kullanımı, Anayasa’yı nasıl yorumladığına ve Yüksek Mahkemenin kuvvetler ayrılığındaki amaçlanan rolüne ilişkin görüşlerine büyük ölçüde dayanmaktadır.

Yargısal AktivizmTeriminin Kökenleri

Schlesinger, 1947 tarihli bir Fortune dergisinde yayınlanan bir makalede, Yüksek Mahkeme yargıçlarını iki kategoriye ayırmıştır. Bu kategori; adli aktivizmin savunucuları ve adli kısıtlamanın savunucuları şeklindedir. Mahkemedeki adli aktivistler, siyasetin her yasal kararda rol oynadığına inanmaktadır ve Schlesinger, bir adli aktivistin sesiyle şunları belirtmiştir. Bilge bir yargıç, siyasi seçimin kaçınılmaz olduğunu bilir; yanlış tarafsızlık iddiasında bulunmaz ve yargı gücünü toplumsal sonuçlar gözüyle bilinçli olarak kullanır.
Schlesinger’e göre, bir adli aktivist hukuku şekillendirilebilir olarak görünmekte ve hukukun mümkün olan en büyük sosyal faydayı sağlaması gerektiğine inanmaktadır. Schlesinger, adli aktivizmin olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğu konusunda bir fikir almadığı ünlüdür. Schlesinger’in makalesini takip eden yıllarda, adli aktivist terimi genellikle olumsuz sonuçlara neden olmuştur. Siyasi koridorun her iki tarafı da, siyasi özlemleri lehine bulamadıkları kararlara öfkesini ifade etmek için kullanmıştır. Yargıçlar, kabul edilen yasal normdan küçük sapmalar için bile adli aktivizmle suçlanabilirler.

Yargı Aktivizm Biçimleri

Keenan D. Kmiec, California Law Review dergisinin 2004 sayısında terimin gelişimini anlatmıştır. Kmiec, adli aktivizm suçlamalarının çeşitli nedenlerle bir yargıç aleyhine alınabileceğini açıklamıştır. Bir yargıç, emsali görmezden gelebilir, Kongre tarafından getirilen bir yasayı iptal edebilir, başka bir yargıcın benzer bir davada bir bulgu için kullandığı modelden uzaklaşabilir veya belirli bir sosyal hedefe ulaşmak için gizli saiklerle bir karar yazabilirdi. Adli aktivizmin tek bir tanımının olmaması, bir yargıcın adli aktivist olarak karar verdiğini gösteren bazı davalara işaret etmeyi zorlaştırmaktadır. Ayrıca, yeniden yorumlamanın nasıl tanımlandığına bağlı olarak adli yeniden yorumlama fiillerinin görüldüğü dava sayısı artmakta veya azalmaktadır. Bununla birlikte, genel olarak adli aktivizm örnekleri olarak kabul edilen birkaç dava ve birkaç sıra vardır.

Warren Mahkemesi

Warren Mahkemesi kararlarına ilişkin bir yargı eylemci çağrılacak ilk Yargıtay alanı olmuştur. Baş Yargıç Earl Warren, 1953 ile 1969 yılları arasında mahkemeye başkanlık ederken, mahkeme, Brown v. Board of Education, Gideon v. Wainwright , Engel v. Vitale ve Miranda v dahil olmak üzere ABD tarihindeki en ünlü yasal kararlardan bazılarını çıkartmıştır. Arizona. Warren Mahkemesi, 1950’lerde, 1960’larda ve sonrasında ülke üzerinde büyük bir etkiye sahip olmuş liberal politikaları destekleyen kararlar kaleme alınmıştır.

Adli Aktivizm Örnekleri

Brown v. Board of Education (1954), Warren Mahkemesinden çıkan en popüler adli aktivizm örneklerinden biridir. Warren, ayrılmış okulların 14. Değişikliğin Eşit Koruma Maddesini ihlal ettiğini tespit eden çoğunluk görüşünü sunmuştur. Karar, öğrencileri ırka göre ayırmanın doğası gereği eşitsiz öğrenme ortamları yarattığını tespit ederek, ayrımı etkili bir şekilde bastırmıştır. Bu yargı aktivizm örneğidir, iktidar devrilmiş çünkü Plessy v. Ferguson, mahkeme eşit olduğu gibi tesisler sürece ayrılmış olabileceğini düşünmüştür. Ancak bir mahkemenin aktivist olarak görülmesi için bir davayı bozması gerekmemektedir.
Örneğin, bir mahkeme, kuvvetler ayrılığı yoluyla mahkeme sistemine verilen yetkileri kullanan bir yasayı düşürdüğünde, karar aktivist olarak görülebilir. In Lochner v. New York (1905), Joseph Lochner, bir bakeshop sahibi, Bakeshop Yasası, bir devlet yasasını ihlalini bulmak için New York eyaletini dava açmıştır. Yasa, fırıncıları haftada 60 saatten az çalışmakla sınırlamış ve eyalet Lochner’ı, işçilerinden birinin dükkânda 60 saatten fazla zaman geçirmesine izin verdiği için iki kez para cezasına çarptırmıştır. Yargıtay, Bakeshop Yasasının 14. Değişikliğin Yargı Süreci Maddesini ihlal ettiğine karar vermiş bu sözleşmenin bir bireyin özgürlüğüne ihlaldir. Çünkü. Mahkeme, bir New York yasasını geçersiz kılarak ve yasama meclisine müdahale ederek aktivist bir yaklaşımı desteklemiştir.

Yargı Aktivisti ile Liberal Arasındaki Ayrım

Aktivist ve liberal eş anlamlı değildir. 2000 yılı başkanlık seçimlerinde, Demokrat Parti adayı Al Gore veya Cumhuriyetçi aday George W. Bush ya puan vermemiş Florida’da 9000’den fazla oy pusulasına itiraz etmiştir. Florida Yüksek Mahkemesi bir yeniden sayım yayınlamış, ancak Bush’a yardımcı olan arkadaşı Dick Cheney, yeniden sayımı gözden geçirmesi için Yüksek Mahkeme’ye çağrıda bulunmuştur.
Bush v. göre devlet oyların yeniden sayılmasında tek tip işlem başlatmak için başarısız olmuştur ve her oylama farklı olarak ele alınmalıdır, çünkü Yargıtay Florida’nın Yeniden sayım 14 Değişiklik eşit Koruma Maddesi altında anayasaya aykırı olduğuna karar vermiştir. Mahkeme ayrıca, Anayasa’nın III. Mahkeme, milleti etkileyen bir devlet kararına müdahale ederek, muhafazakar bir aday olan Bush 2000 yılında cumhurbaşkanlığı seçimini kazanması anlamına gelmesine rağmen, adli aktivizmin ne muhafazakar ne de liberal olduğunu kanıtlayarak aktivist bir yaklaşım benimsemiştir.

Yargı Aktivizmine Karşı Yargı Kısıtlaması

Yargı kısıtlaması, adli aktivizmin zıttı olarak kabul edilir. Yargısal kısıtlama uygulayan yargıçlar, Anayasanın asıl amacına sıkı sıkıya bağlı olan kararlar verirler. Kararları aynı zamanda, daha önceki mahkemeler tarafından belirlenen emsallere göre karar verdikleri anlamına gelen Stare decisis’ten de alınmıştır. Yargı sınırlamasından yana olan bir yargıç, bir yasanın anayasaya uygun olup olmadığı sorusuna yaklaştığında, yasanın anayasaya aykırılığı son derece açık olmadıkça hükümetin yanında olma eğilimindedir. Yargıtay’ın adli sınırlamayı tercih ettiği davaların örnekleri arasında Plessy/Ferguson ve Korematsu/Birleşik Devletler sayılabilir. Bu davanın çinde Korematsu, mahkeme onlar açıkça Anayasa ihlal sürece yasama kararları müdahale reddederek, ırk temelli ayrımcılık onamıştır.
Prosedürel olarak, yargıçlar, kesinlikle gerekli olmadıkça anayasal inceleme gerektiren davaları üstlenmemeyi seçerek kısıtlama ilkesini uygularlar. Yargı kısıtlaması, yargıçları yalnızca tarafların bir anlaşmazlığı çözmenin tek yolunun yasal bir karar olduğunu kanıtlayabildiği davaları incelemeye davet ederler. Kısıtlama politik olarak muhafazakar yargıçlara özel değildir. New Deal döneminde kısıtlama liberaller tarafından tercih ediliyordu çünkü ilerici yasaların devrilmesini istemiyorlardı.

Prosedürel Aktivizm

Yargı aktivizmiyle ilgili olarak, usul aktivizmi, bir yargıcın kararının eldeki yasal konuların kapsamı dışındaki bir yasal soruyu ele aldığı bir senaryoyu ifade etmektedir. Prosedürel aktivizmin en ünlü örneklerinden biri Scott v.Sandford’dıur. Bu kişi davacı Dred Scott, esirine özgürlük için dava açan Missouri’de köleleştirilmiş bir adamdır. Scott’un özgürlük iddiası, 10 yılını kölelik karşıtı bir eyalette, Illinois’de geçirmiş olmasına dayanmaktadır. Yargıç Roger Taney, mahkemenin ABD Anayasası’nın III.Maddesi uyarınca Scott’ın davası üzerinde yargı yetkisine sahip olmadığı görüşünü mahkeme adına sunmuştur. Scott’ın köleleştirilmiş bir adam olarak statüsü, resmen Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olmadığı ve federal mahkemede dava açamayacağı anlamına gelmektedir.
Taney, mahkemenin yargı yetkisine sahip olmadığına karar vermesine rağmen, Dred Scott davasındaki diğer konularda karar vermeye devam etmiştir. Çoğunluk görüşü Missouri Uzlaşmasının kendisini anayasaya aykırı bulmuş ve Kongre’nin Kuzey eyaletlerindeki köleleştirilmiş insanları özgürleştiremeyeceğine karar vermiştir. Dred Scott, prosedürel aktivizmin önde gelen bir örneği olarak durmaktadır çünkü Taney ana soruyu cevaplamış ve daha sonra köleliği ABD’de bir kurum olarak tutma gündemini ilerletmek için ayrı, teğetsel konularda karar vermiştir.

Kaynakça:
https://byjus.com/free-ias-prep/judicial-activism/
https://www.hindustantimes.com/india/what-is-judicial-activism/story-S4tUDlJp7E04dGWWbHJAcI.html
https://www.thoughtco.com/judicial-activism-definition-examples-4172436

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.