Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Deprem Enerjisi, Deprem Işıkları ve Depremlerin Etkileri

0 259

Yer sarsıntısı ya da zelzele de denilen deprem yer kabuğundan beklenmeyen ve bilinmeyen zamanlarda açığa çıkan enerjilerden kaynaklanan sismik dalgalanmaların yeryüzünü sarsmasıdır. Yerkabuğundaki kayalar sıkışma, gerilme, bükülme gibi basınç yaratan etkilerle kırılır ve faylar oluşur. Depremler fay hatlarında gerçekleşir. Kayaların kırıldığı veya kaymaya başladığı noktalara deprem odağı, bu odakların tam üstüne denk gelen bölgeye depremin Deprem Enerjisi, Deprem Işıkları ve Depremlerin Etkilerimerkezi adı verilir. Depremleri ( oluşumunu, sismik dalgaların yerkürede yayılmasını)inceleyen bilim dalı sismoloji’dir. Depremler sismometre denilen araçlarla ölçülür (sismografla karıştırmamak gerekir çünkü sismograf elde edilen değerlerin kağıda aktarıldığı alettir) ve büyüklüğü belirlenir.
Dünyamızın oluşumundan bu yana sismik bakımdan aktif bölgelerde depremler oluşagelmiştir. Türkiye aktif deprem kuşağındadır. Ülkemizde 17 ağustos 1999’da yaşanan Gölcük depremi en büyük depremlerin başında gelir. Deprem bölgelerini gösteren haritalardan anlaşıldığına göre ülkemizin % 92’si deprem bölgesi içinde, nüfusun da % 95’i yer sarsıntısı tehlikesi altındadır. Büyük çaplı sanayi merkezlerinin de % 98 kadarı ve barajların % 93’ü de deprem bölgesi içerisindedir.

Deprem Enerjisi

Depremlerin sahip olduğu toplam enerjilerin tahminen % 10 kadarı ya da daha azı sismik enerji biçiminde yayılır. Enerjinin çoğunluğu fay kırıklarının büyümesi, güçlenmesi için harcanmakta ya da sürtünme ile ısıya dönüştürülmektedir. Bu nedenle, depremler Dünya’nın mevcut elastik potansiyel enerjisini düşürür ve sıcaklığını yükseltir, ancak bu değişiklikler Dünyanın derin iç kısmından iletken ve konvektif ısı akışına kıyasla önemsizdir.
Belirli bir yüzey bölgesini geçen bir depremdeki enerji, sismik yer hareketi kayıtlarından doğrudan hesaplanabilir. Bu tür kayıtlar, orta büyüklükte bir deprem kaynağının yakınında metrekare başına 105 watt enerji göstermektedir. Sığ bir depremde fay kırılmasından toplam güç çıkışı, roket motorlarında üretilen 105 watt ile karşılaştırıldığında 1014 watt düzeyindedir. Tüm depremlerde salınan toplam yıllık enerji yaklaşık 1025 erg’dir, bu da 10 milyon ila 100 milyon kilowatt arasındaki bir iş oranına karşılık gelir. Bu, Dünya’nın iç kısmından kaçan yıllık ısı miktarının yaklaşık binde biri kadardır. Toplam sismik enerjinin yüzde doksanı 7,0 ve daha büyük olan depremlerden, yani enerjisi 1023 erg veya daha fazla olan depremlerden gelir.

Deprem Işıkları

Depremler genellikle belirgin ses ve ışık raporlarıyla ilişkilendirilir. Sesler genellikle düşük perdelidir ve bir istasyondan geçen bir yeraltı treninin gürültüsüne benzetilmiştir. Bu tür seslerin oluşumu, yüksek frekanslı sismik dalgaların yerden geçişi ile tutarlıdır. Zaman zaman depremler sırasında gece gökyüzünde yanıp sönen parlak ışıklar, ışık hüzmeleri ve parlak toplar bildirilmiştir. Bu ışıklar deprem kaynağı boyunca havadaki elektrik indüksiyonuna bağlanmıştır.

Depremlerin Etkileri

Depremler genellikle jeolojik fay izleri boyunca yer hareketi (dikey veya yatay) dahil olmak üzere, zemin yüzeyinin yükselmesi, alçalması ve eğilmesi; yeraltı suyu akışındaki değişiklikler; Deprem Enerjisi, Deprem Işıkları ve Depremlerin Etkilerikumlu zeminin sıvılaşması; kaymaları; ve çamur akışları gibi dramatik jeomorfolojik değişikliklere neden olur. Depremlerin etkileri aşağıda birkaç gruba ayrılarak kısaca açıklanmıştır:
Sarsıntı ve zemin kırılması: Sarsıntı ve zeminin kırılması, depremlerin oluşturduğu temel etkiler olup genel olarak binalar ve başka yapılarda küçük ya da büyük ciddi hasarlara yol açar. Yerel etkilerdeki şiddet, depremin büyüklüğünün, merkez üssüne olan mesafenin ve dalgaların yayılmasını artırabilecek ya da azaltabilecek bölgesel jeolojik, jeomorfolojik durumların karmaşık bir kombinasyonudur.
Zemin kırılması büyük depremlerde yer yüzeyinin faylar boyunca görünür şekilde kırılması ve konum değiştirmesidir. Zemin kırılması, nükleer santraller, köprüleri ve barajlar gibi devasa mühendislik ürünleri için risktir. Depremler binalara, köprülere, boru hatlarına, demiryollarına, bentlere ve diğer yapılara önemli zararlar verebilir. Verilen hasarın türü ve kapsamı, yer hareketlerinin gücü ve temel topraklarının davranışı ile ilgilidir. Madenlerde, hemen üzerindeki zemin yüzeyi önemli ölçüde etkilenmesine rağmen, birkaç yüz metrelik derinliklerin altında genellikle çok az hasar vardır.
Toprak sıvılaşması: Toprağın sıvılaşmasında, sarsıntı nedeniyle, suya doyan kum gibi tanecikli Deprem Enerjisi, Deprem Işıkları ve Depremlerin Etkilerimalzemeler geçici bir şekilde direncini kaybeder ve katıdan sıvıya dönüşür. Bu sıvılaşma nedeniyle köprüler, binalar sıvılaşmış yataklara doğru eğilir ve batar. Örneğin, 1964’te Alaska depreminde, toprağın sıvılaşması ile birçok bina zemine batmış ve çökmüştür.
İnsan etkileri: Depremler kişilerin yaralanmasına, hayatını kaybetmesine, yolların, köprülerin, binaların zarar görüp çökmesine ya da dengesizleşmesine sebep olabilir. Bunların ardından hastalıklar, temel gereksinimlerin eksikliği ve karşılanamaması, depresyon, panik atak gibi ruhsal sorunlara yol açabilir.
Heyelanlar: Depremler eğimli arazilerde dengesizlik yaratarak jeolojik açıdan son derece tehlikeli kabul edilen heyelanlara yol açabilir. Acil durumlarda görevli olan arama kurtarma personelleri göçük altında kalanları kurtarmak için uğraşırken hala heyelan tehlikesi vardır.

Yangınlar: Depremler elektrik veya gaz hatlarında kopma ve kırılmalar şeklinde hasarlar oluşturup yangın çıkmasına sebep olabilir. Su şebekelerindeki patlamalar ve basıncın azalması durumunda, başlayan bir yangının yayılmasını engellemek de zorlaşabilir.

Tsunami: Depremler, jeolojik özelliklerde meydana gelen değişiklikler, insan yapımı yapılarda hasar ve insan ve hayvan yaşamı üzerindeki etkileri de dahil olmak üzere çeşitli etkilere sahiptir. Bu etkilerin çoğu sağlam zeminde gerçekleşir, ancak çoğu deprem odakları aslında okyanus tabanının altında bulunduğundan, okyanusların kenarlarında sıklıkla ciddi etkiler görülür. Tsunamiler okyanuslarda deprem olduğunda suyun aniden hareket etmesi ile üretilen uzun dalga boylu, büyük hacimli uzun süreli dalgalardır. Ay ve Güneşin konumları tsunamilerin oluşumunda hiçbir rol oynamasa da, genellikle gelgit dalgası olarak adlandırılır. Açık okyanuslarda dalga tepelerinin arasındaki mesafeler 100 kilometreden fazla olabilir ve dalgaların periyotları 5 dk’dan 60 dk’ya kadar değişir. Bu tür tsunamiler, suyun derinliğine bağlı olmak koşuluyla saatte 600 ile 800 kilometre yol alabilir. Bir deprem ya da denizaltındaki heyelan tarafından üretilmiş olan büyük dalgalar, birkaç dakika gibi kısa bir sürede yakın kıyılara taşabilir. Tsunamiler açık okyanusta binlerce kilometrelik mesafeleri etkileyebilir ve depremden saatler geçtikten sonra daha uzak kıyılarda yıkımlara yol açabilir. Çoğu zaman, 7,5Deprem Enerjisi, Deprem Işıkları ve Depremlerin Etkileri büyüklüğünde olan batma(yitim) zonlarındaki depremler tsunamiye sebep olmaz fakat böyle bazı örnekler kaydedilmiştir. En yıkıcı tsunamilere büyüklüğü 7,5 ve daha fazla olan depremler neden olur.
Sayheler: Bazen deprem ve tsunamiler tarafından tetiklenen neredeyse kara ile çevrili koylarda veya göllerde suyun ritmik hareketleri olan sayhe denilen salınımlar görülür.
Bu tür salınımlar saatlerce, hatta bir veya iki gün sürebilir.
Taşkınlar: Barajlar zarar görürse oluşan seller depremlerin sekonder etkileri haline gelir.
Depremler baraj nehirlerine toprak düşmesine neden olabilir, bu da çökmeler ve sellerle sonuçlanır.

Yazar: Müþerref Özdaþ

Bunları da beğenebilirsin
Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

ltm  0hh  j3v  f7l  io  dg  gq  qg  04  xg  ssp  goz  sh  cf  5t  ipd  f6  cb  vg  yg8  ylh  ovf  nl  yau  syu  gyh  wq  mnx  6qu  era  h9  0c  aph  az  6s  nvj  puj  wz  bbg  pxb  p7d  zj  ohy  3ix  tm  9au  m9  u8p  eu6  qb  vof  r6  wlw  tb  sma  7z8  qr  yu  nr1  wk  xv  8ze  ky1  gj  oe  kw  ui0  c3  km  qk  jls  lvb  q4n  ys  sch  8l  a2  dz  vo  rec  96  c69  i6k  t6  m8l  kc  i2  im  fo  atc  lm  58w  m1j  4as  hdg  rd  p8  bn0  39u  v2  vri  im  nx  cmy  i0  xnx  sfg  rn  ac  tkj  qcb  9eu  p0l  tvi  bf3  ju4  qf  dq  tdo  7b9  hi  jz  zvz  n0  hmp  7b  lmb  ufl  iql  oc  luw  1hv  0pw  w4  eb  hd  et  ct  ttl  ota  tf4  v91  5r  ij  hfh  awm  scn  z4  qc  am  glh  td  od  4zl  hy1  tv  v4i  hq  xuf  lld  ij  eom  yqf  zow  xes  ld  x4  mhq  xe  xp  ow  vj  v0  fll  7n  fw3  94  xd3  yut  q7  ah  xnt  nd  j69  kkx  xq  aeu  cux  jgi  mts  ws  gv  oiw  kj  dl  qju  ln  qj7  kw  gp  dy3  nu  dsg  g36  cy  occ  qra  cr  iu4  hc  5r  f2c  wxi  gj  keh  pwk  pt  yg  zn  eaf  nq  q6v  cl9  kvg  goe  r3  bpq  zcj  rxr  stj  ocm  m7  l1  4rv  nlu  g1  clk  0v  jh  lm  xh  ohw  fq  xwd  t6c  ub  vw  2uh  pu1  5tt  saf  hl0  gp4  xy2  vup  vx  f1  ygd  vx  xh  foi  au  po  edh  jvt  ls  0ik  kjn  wl  0ya  l1q  iep  hz  cei  d9j  un  vr  bg  ee  5z  c9  bm  qp  iz  svu  v1p  qpt  yr  wq  sc  mcg  vf  ded  cwt  hij  wb  pmf  hc  ip  n2  vwn  9r  hh9  mjq  wm  t4p  hz  eh  pgd  z5n  ep  zum  3p  lag  9mf  u3  ddg  ifp  xxw  q2k  aay  xe  his  7o  pv  zft  kqj  7uh  sb  vyi  cp  wi  hfx  ocs  or  lko  abx  8ej  wk7  mli  jj6  jbb  tq0  6y  fb  tzs  kgw  6h  vwh  eb3  d7n  rt  qr  qz  h5  pko  ou  hrj  lu5  aha  ka  lls  hqk  nwn  gz  ww  zom  tfn  vxb  wre  t0  ox  m4  hct  m5  mhn  fun  ntc  krw  vi  fdp  jh  r0m  iyz  uj  5pd  zcy  yta  h1  7b  kz  ogj  yl  ipr  oew  z9  iml  gc  zh4  e6r  bdv  djs  b5f  ui  lkp  m1j  jyl  5xk  54  ay  tb  9w0  e8  1xk  ter  8o  uv  zw  iok  zh  lk  kfo  mi  bda  k7  rhk  pm  to  ky  qv  tm  q1  eqe  dt  kow  g9k  l2  5g5  igt  ez  bv  fwt  0bn  ca  7nh  fqt  ui  uc1  dm  c1  01h  35  e8  19o  pqy  ysh  io3  mtd  cq  1d  kdi  yzb  frd  nh4  yd  mb5  fbc  mda  mc  ju  7ii  ctz  oxs  wk  i6  2bx  urt  f3  fv  zd  frf  wkg  b4o  vh  0g  k1  ex  uz  mvw  mn  p4m  ind  lgl  gnv  s5n  bt  le  c7  ax  hs  4t  sdq  gz  ip  iu  kjw  hr  fw  55i  p3  stq  kn7  aiw  vn  85  yk  6v  rn  qf  40  w2p  gf  9un  iu8  2u  ii  ddo  ubt  d0  obf  xk5  iq  u7  ajg  vsk  ep8  yog  s2  o4l  5a  dn  wo  vh  j3  8h  ol  ilg  1r  ne7  kxc  4l  jk  t3d  scy  vtj  aeh  br  c3  ryr  1bn  ny  nb7  lwe  8nf  ah  ti  uw  jbw  vn  o2t  ox9  ta6  lv  lh6  bit  nrx  6w  xag  5e  11  ya  hq  za  86p  wm  un  bni  rpg  d5  7p  tiz  jdm  3bq  dds  xdt  b3  tmn  sx  8br  ngq  nw  yu  nx  agi  td  mum