Duygusal yaşantımızda neşe, öfke, üzüntü, mutluluk gibi çok çeşitli duygular yaşarız. Gün içerisinde yaşadığımız olaylara bağlı olarak olumlu veya olumsuz duygular hissedebiliriz.Duygu durum bozukluğu yaşayan kişiler şartlara ve duruma uygunsuz ve aşırı duygular yaşarlar. Bireyin duygu durumundaki karmaşalar onun düşünme süreçlerini, sosyal ilişkilerini ve davranışlarını etkileyecek kadar aşırı olduğu hallerde duygu durum bozuklukları meydana geldiğini gösterir. Duygu durum bozukluğu bireyde, semptomların belirip kaybolması anlamında epizodik bir karaktere eğimli olmasına neden olurlar. Duygu durum bozuklukları bir çok alt türe ayrılabilir, ancak depresif bozukluk ve bipolar bozukluk en temel iki türüdür.
Depresif Bozukluk
Bireye ağır depresyon tanısı konulması için öncesinde en az bir kez ağır depresif vaka geçirmiş olması gerekmektedir. Ağır depresyon vakaları iki ya da daha fazla haftalık periyotlarda sürer ve birey aşağıda belirtilen belirtilerin tamamı ya da bir kısmını deneyimler;
● Çok yoğun ve baskılı bir üzüntü ve huzursuzluk hali
● Suçluluk ve değersizlik duyguları
● Geçmişte severek yaptığı işler de dahil olmak üzere her şeye ve sosyalleşmeye karşı ilgi kaybı
● Enerji kaybı
● Konsantrasyon ve karar alma konularında başarısızlık
● Yeme alışkanlıklarında değişiklik, yeterli beslenmeme ya da aşırı yemek yeme
● Uyku alışkanlıklarında değişiklik, uyuyamama ya da aşırı uyku
● Tekrar eden ölüm ve intihar düşünceleri
Ağır depresyon geçiren kişiler genellikle intihara teşebbüs etmezler, çünkü bir intihar planlayıp bunu uygulayacak kadar canlı ya da motivasyonlu hissetmezler. Buna rağmen, genellikle tedavi sürecinde, yani birey daha fazla enerjiye sahip olduğunda intihara teşebbüs daha yaygın bir durumdur. Ağır depresyon kadınlarda daha sık görülen bir durum iken intihara teşebbüs de kadınlarda daha fazla görülür. Ancak intihar teşebbüsünde amacına ulaşanlar daha çok erkeklerdir.
Ağır depresyon haricinde benzer belirtileri gösteren diğer depresyon çeşitleri ise aşağıda yer almaktadır:
Distimik Bozukluk: Depresif belirtilerin en az iki yıl boyunca devam ettiği bir depresyon türüdür. Depresif belirtiler zamanın tamamında görülmez. Bu süreçte, bireylerin tamamen normal hissettikleri de zamanlar bulunmaktadır.
Mevsime Bağlı Duygusal Bozukluk: SAD diye adlandırılan mevsimsel duygusal bozuklukta birey yılın belli zamanları nedeniyle depresif semptomlar yaşar. Bu durumu deneyimleyen çoğu birey için bu durum kışın görülmektedir.
Psikotik Majör Depresyon: Bu depresyon türünde ağır depresyon belirtilerine halüsinasyon ve sanrılar da eşlik etmektedir.
Postpartum Depresyon: Kadınların doğum sonrası yaşadığı depresyon türüdür. Hormonal dengedeki değişimler, uyku eksikliği, vücuttaki değişimler ve kadının sosyal hayatında ya da iş ilişkilerinde yaşadığı değişimlere bağlı olarak gerçekleşebilir.
Atipik Depresyon: Bu depresyon türünde ağır depresyonun pek çok özelliklerini taşıyan ama ağır depresyon olarak adlandırılabilecek derecede yeterli belirtilere sahip olmayan bir depresyon çeşididir. Bu depresyon çeşidinde görülen semptomlar, aşırı iştah ve artan vücut ağırlığı, yoğun uyku isteği, sürekli halsizlik ve aşırı duygusal hassasiyettir.
Katatonik Depresyon: Bu depresyon diğer depresyon türlerine göre nadir görülen bir türdür. Bu depresyonda bireyler belli bir durumda uzun süre kıpırdamadan kalır ya da sert ve tuhaf tarzda hareket eder. Katatonik depresyon hastaları zaman zaman konuşmama kararı alabilirler ya da bir başkasının konuşma ya da hareket tarzını taklit edebilirler.
Melankolik Depresyon: Bu depresyonun görüldüğü kişilerde çoğu etkinliğe karşı ilgi ve memnuniyet kaybı görülebilir. Hatta birey gerçekleşen iyi şeylere bile olumlu reaksiyon göstermekte zorlanır. Semptomlar özellikle sabah saatlerinde daha belirgin ve kötü haldedir. Birey herhangi bir etken olmaksızın alışık olduğu uyanma saatinden en az iki saat önce uyanır. Melankolik depresyonun görüldüğü kişilerde en çok görülen belirtilerden biri de dış görünüşlerine de yansıyan yoğun mutsuzluk halidir.
Bipolar Bozukluk
Önceden manik depresif bozukluk ya da manik depresyon adıyla bilinen bipolar bozukluk, maniden depresyona kadar olan ruh halindeki aşırı değişiklikler olarak tanımlanmaktadır.
Maninin belirtileri aşağıdaki gibidir:
● Aşırı hassasiyet
● Aşırı derecede enerjik hissetme
● Aşırı sevinç, aşırı çoşku
● Kendini büyük ve önemli hissetme, artan özgüven
● Aşırı duyarlılık, gerginlik, sabırsızlık
● Hızlı düşünme hızlı konuşmak
● Uykuya az ihtiyaç duyma
● Keyif veren aktivitelere artan ilgi
● Dürtüsellik
● Paranoya, sanrı ve halüsinasyon yaşama ihtimali
Bipolar bozukluğunda çeşitleri bulunmaktadır. Bunlar aşağıda yer almaktadır:
Bipolar I Bozukluk: Manik safha ya da manik ve depresif safhalar en az yedi gün sürmektedir. Kişi hastaneye kaldırılması gerekecek kadar şiddetli bir manik safha yaşayabilir ve bunu genellikle en az iki hafta ya da daha fazla sürebilen bir depresif safha takip eder.
Bipolar II Bozukluk: Bipolar bozukluğun daha hafif bir türüdür. Hipomani ve depresyon ataklarının şiddeti azdır.
Başka Türlü Adlandırılamayan Bipolar Bozukluk (BP-NOS): Bireyin normal davranışından açık bir şekilde ayrılan tarzda bipolar bozukluk semptomları göstermesi ancak bu belirtilerin Bipolar I ve Bipolar II tanısı konulacak kadar kriterleri tutmaması durumudur. BP-NOS’ta belirtiler ya çok kısa zamandalar süresince ya da çok hafif derecelerde yaşanır.
Siklotimik Bozukluk: Bipolar bozukluğun daha hafif şiddetli halidir. Bipolar I bozuklukla benzer semptomlar göstermekle birlikte, mani ve depresyon dönemleri hafif ve orta seviyede geçer.Belirtiler en az 2 yıl boyunca devam eder.
Duygu durum bozukluğu genetik, çevresel ve diğer faktörlerin etkisiyle ortaya çıkabilir. Ailede bu hastalığın yaşamış kişilerin olması, bireyde bu hastalığın ortaya çıkma riskini arttırmaktadır. Kişinin büyüdüğü çevrede maruz kaldığı travmatik olaylar, ailesinin çocuğa ilgisizliği duygusal bozukluğa neden olabilmektedir. Herhangi bir neden kaynaklı yaşanılan bağımlılıklar, yoğun stres, uykusuzluk gibi etkenler de duygu durum bozukluğuna neden olabilir.
Kişinin profesyonel kişilerden destek alması, psikoterapi ve ilaçlarla tedavi uygulanması ile tedavi edilebilir.
Yazar: Gizem ŞIDIM