Psikolojide, holizm yani bütüncüllük her şeye bir bütün olarak bakmaya odaklanan insan aklını ve davranışını anlamak için bir yaklaşımdır. Genellikle indirgemecilikle çelişir, bunun yerine işleri en küçük parçalarına bölmeye çalışır. Holizm, insanların yalnızca parçalarının toplamından daha fazlası olduğunu ileri sürer. İnsanların nasıl düşündüğünü anlamak için, bütünlük her bir bileşenin izole edilmedeki işlevine odaklanmaktan daha fazlasının yapılması gerektiğini önermektedir. Bunun yerine, bu yaklaşımı benimseyen psikologlar tüm parçaların birlikte nasıl çalıştığına bakmanın daha önemli olduğuna inanmaktadır.
Sistemleri anlama yaklaşımı olarak bütüncülük; psikolojide olduğu gibi tıp, felsefe, ekoloji ve ekonomi gibi diğer alanlarda da kullanılır. Bütünsel yaklaşımın arkasındaki ana fikri özetleyen bir anahtar ifade, bütünün parçalarının toplamından daha fazlasıdır şeklindedir. İnsanların yaptıkları şeyi neden yaptıklarını ve düşündüklerini anlamak için, bütüncül yaklaşımda insanlara bakmanın gerekli olduğunu düşünülmektedir. Sorunun sadece bir yönüne odaklanmak yerine, çeşitli faktörlerin birbirlerini etkilediğini kabul etmek gerekir. Tüm varlığın göz önüne alınmasının bu kadar önemli olmasının bir nedeni, tümünün acil özelliklere sahip olabilmesidir. Bunlar bir bütün olarak mevcut olan nitelikler veya özelliklerdir ancak ayrı ayrı parçalara bakılarak gözlemlenemezler. Mesela insan beynini düşünüldüğünde beyin milyonlarca nöron içerir, ancak sadece her bir nörona bakmak beynin neler yapabileceğini söylemez. Sadece beyne bütünsel olarak bakarak, bütün parçaların birlikte nasıl çalıştığına bakarak, mesajların nasıl iletildiğini, hatıraların nasıl saklandığını ve kararların nasıl alındığını görülebilir. Bireysel yapılar gibi beynin diğer yönlerine bakmak bile tüm hikayeyi gerçekten anlatmaya yeterli olmaz. Sadece daha bütünsel bir yaklaşım alırken, tüm parçaların birlikte nasıl çalıştığını gerçekten takdir edilebilir. Aslında, nöroloji alanındaki en eski tartışmalardan biri beynin homojen olup olmamasına ve daha fazla parçalanamamasına (holizm) veya belirli fonksiyonların belirli kortikal bölgelerde (redüksiyonizm) lokalize edilip edilmediğine odaklanmıştır. Günümüzde araştırmacılar beynin belirli kısımlarının belirli şekillerde hareket ettiğini bilmekte, ancak bu ayrı bölümler farklı işlevler oluşturmak ve etkilemek için etkileşime girmekte ve birlikte çalışmaktadırlar.

Nasıl Kullanılır?

Psikolojideki sorulara bakarken, araştırmacılar farklı faktörlerin birlikte nasıl çalıştığını ve tüm kişiyi etkilemek için etkileşime girdiğini düşünerek bütüncül bir yaklaşım benimseyebilirler. En geniş düzeyde, bütüncül davranış ya da işleyişi etkileyebilecek her bir etkiye bakarlardır. Bir psikolog, örneğin bir kişinin arkadaşlar, aile ve iş dahil sosyal bağlantılarının, yaşadıkları ve çalıştıkları yerlerde dahil çevre, çocukluk deneyimleri ve eğitim düzeyine dahil arka plan ve fiziksel sağlığını düşünebilir. Ve buna mevcut sağlık ve stres düzeyleri dâhildir. Bu analiz düzeyinin amacı, yalnızca bu değişkenlerin her birinin genel refahı nasıl etkileyebileceğini düşünmek değil, aynı zamanda bu faktörlerin birbirlerini nasıl etkilediğini ve etkilediğini de görmektir. Diğer durumlarda, holizm biraz daha odaklanmış olabilir. Örneğin, sosyal psikologlar, grupların nasıl ve neden böyle davrandıklarını anlamaya çalışırlar. Bazen gruplar bireylerden farklı tepkiler gösterirler, bu yüzden grup davranışına daha bütünsel bakılması araştırmanın mevcut olabilecek özellikleri değerlendirmesini sağlarlar.

Yararları

Tıpkı psikolojiye indirgemeci yaklaşım gibi, holizm in hem avantajları hem de dezavantajları vardır. Örneğin, büyük resme bakarken psikoloğun başka türlü kaçırmış olabileceği şeyleri görmesine izin verdiğinde, bütünlük yararlı olabilir. Bununla birlikte, diğer durumlarda, bütünü ele almak onların daha ince detayların bazılarını gözden kaçırmasına neden olabilir. Bu bakış açısının temel faydalarından bazıları şunlardır:
• Birçok faktöre sahiptir:
Bütünsel yaklaşımın en büyük avantajlarından biri, araştırmacıların psikolojik bir soruna katkıda bulunabilecek birçok faktörü değerlendirmelerine izin vermesidir. Araştırmacılar, bir sorunun sadece küçük bir bölümüne odaklanmak yerine, rol oynayabilecek tüm unsurlara bakabilirler. Bu yaklaşım nihayetinde, bireyin sağlığını etkileyebilecek tüm iç ve dış faktörleri ele alan çözümler bulmalarına yardımcı olabilir. Bu bazen daha küçük bileşenleri tek tek ele almaktan daha etkilidir. Sağlık kurumları insanlara bütünsel olarak bakarak, zihinlerini, vücutlarını ve çevreleri de dâhil olmak üzere bir kişinin nasıl hissettiğini etkileyebilecek tüm faktörleri ele alabilir.
• Büyük resme bakar:
Bir konuyu araştırırken geri çekilmek ve büyük resme bakmak sık sık yardımcı olur. İndirgemecilik sadece ağaçlara odaklanma eğilimindedir, ancak bütünlük psikologların tüm ormanı görmesine izin verir. Bu, zihinsel sağlık sorunlarının hem araştırılması hem de tedavisi için doğru olabilir. Örneğin, bir psikiyatrik rahatsızlık belirtisi olan bir müşteriye yardım etmeye çalışırken, örneğin hastaya bütünsel olarak bakmak zihin sağlığı uzmanlarının hastanın günlük yaşamını etkileyen tüm faktörleri ve ayrıca hastanın çevreleriyle nasıl etkileşime girdiğini görmelerini sağlar. Bu tür bir yaklaşımı kullanarak, terapistler genellikle bireysel semptomlara daha iyi cevap verebilir.
İnsan davranışı karmaşıktır, bu yüzden bunu açıklamak çoğu zaman bu karmaşıklığı açıklayabilecek bir yaklaşım gerektirir. Holizm, araştırmacıların insanların nasıl düşündükleri, hissettikleri ve davranışlarıyla ilgili zor sorulara tamamen kapsayıcı bir cevap vermelerini sağlar.

Dezavantajları

Bütüncüllüğün bir takım kilit avantajları olmasına rağmen, dikkate alınması gereken bazı önemli dezavantajlar da vardır. Bunlardan bazıları:
• Genel olma eğilimindedir
Bir problemi çözmeye çalışırken, bir çözüm bulmak için konunun belirli bir yönüne odaklanmak çoğu zaman önemlidir. Holizm daha genel olma eğilimindedir ve bu bazen hassasiyeti daha da zorlaştırabilir. Özellikle bilim adamları, araştırmalarını açıkça tanımlanmış değişkenler ve hipotezler üzerine odaklayabilmelidir. Çok geniş bir şeye bakmak, büyük ölçüde çok çeşitli faktörler ve etkiler içerdiğinden dolayı, bilimsel yöntemi kullanarak testler yapmak zorlaştırabilir.
• Aşırı kompleks olabilir
Bütünlük her şey dâhil olduğu için bilimsel araştırmaları çok zor ve karmaşık hale getirebilir. Muhtemel etkileşimlerin bir bolluğunun yanı sıra hesaba katılması gereken birçok farklı değişken olabilir. Bu, bu yaklaşımı zaman zaman hantal hale getirebilir.

Psikolojide Örnekler

Psikoloji alanında, toplumun insan zihni ve davranışını görüntülemek için nasıl kullanılabileceğine dair birkaç örnek vardır. İlk düşünce okulu, yapısalcılık ve işlevsellik, indirgemeci ve bütünsel görüşlerin güzel örnekleridir. Yapısalcılık, davranış unsurlarını mümkün olan en küçük bileşenlerine (indirgemecilik) ayırmaya odaklanırken, işlevsellik olaylara bir bütün olarak bakmaya ve davranışların asıl amacını ve işlevini dikkate almaya odaklanmaktadır. Tarih boyunca, bütünsel bir yaklaşım izleyen başka bakış açıları ve psikolojinin dalları da olmuştur.

Gestalt Psikolojisi

Gestalt psikolojisi, bütüncül kökene dayanan bir düşünce okuludur. Gestalt psikologları yalnızca insan davranışının bir bütün olarak görülmesi gerektiğine inanmadılar; ayrıca insan zihninin kendisinin dünyayı anlamlandırmak için bütüncül bir yaklaşım kullandığını anlamak için de çalıştılar. Algısal organizasyonun Gestalt yasaları, hangi yollarla bireysel öğeler biz onları nasıl gördüğünü etkileyebilir birbirleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Benzer öğeler birlikte incelendiğinde, benzerlik yasası insanların onları bir bütünün bileşenleri olarak algılayacağını ileri sürmektedir.

İnsancıl Psikoloji

İnsancıl psikoloji, 1950’lerde kısmen davranışçılığa bir cevap olarak ortaya çıkan bir psikoloji dalıdır. Nerede Davranışçılığı insan davranışını açıklamak için bir indirgemeci bir yaklaşım almıştı, hümanist düşünür bütünsel davranışlara bakmak daha fazla ilgilenen. Psikolojiye yönelik bu yaklaşım, insanların farklı düşünce ve davranışlarına katkıda bulunan tüm faktörlere ve bu farklı bileşenlerin hepsinin nasıl etkileşime girdiğine bakar. Abraham Maslow’un ünlü ihtiyaçlar hiyerarşisi, insan motivasyonuna bütüncül bir bakışla yaklaşan hümanist bir teoriye bir örnektir. Bu teori, motivasyonun herhangi bir özelliğine odaklanmamaktadır. Bunun yerine, çevresel, sosyal ve duygusal etkiler dahil olmak üzere birçok yönü içerir.

Sosyal Psikoloji

Sosyal psikoloji, bireyleri sosyal bağlamlarında gördüğü için bütüncül bir yaklaşım benimseme eğilimindedir. Özellikle, psikolojinin bu dalı, grup davranışının bireysel davranıştan ne kadar farklı olduğuna bakar; bu ortaya çıkan özelliklerin iyi bir örneğidir ve toplamın, parçalarından daha fazla olduğu görülür.

Holizm ve Redüksiyonizm

Bütüncüllüğün ve indirgemeciliğin nasıl kullanıldığına bakmanın bir yolu, belirli bir psikolojik problem üzerinde çalışırken bu yaklaşımların nasıl uygulanabileceğini gözlemlemektir. Araştırmacıların depresyon hakkında daha fazla şey öğrenmekle ilgilendiklerini hayal edildiğinde aşağıdaki durumlar gözlemlenebilir:
• İndirgemeci yaklaşımı kullanan bir bilim insanı, beyindeki nörotransmiter seviyeleri gibi depresyonu etkileyen oldukça spesifik bir faktöre bakabilir.
• Bütünsel yaklaşımı kullanan bir araştırmacı bunun yerine, düşünce kalıplarının, sosyal ilişkilerin ve nörotransmitter seviyelerinin bir kişinin depresyon seviyelerini nasıl etkilediğini incelemek gibi farklı katkıda bulunan faktörlerin nasıl etkileşime girebileceğini anlamaya odaklanabilir.
Bütüncül ilginin çekiciliği, bizi biz yapan tüm unsurları bir araya getirme kabiliyetinde yatmaktadır. İnsanlar sonsuz derecede karmaşık, çeşitli, bütüncüldür ve geçmişimizi, bugünümüzü ve geleceğimizi etkileyen tüm dışsal ve içsel faktörleri ele alabilir. Psikolojinin farklı alanları genellikle ya bir yaklaşım ya da diğerine odaklanma eğilimindedir. İndirgemecilik ve bütüncül sıklıkta birbirlerine karşı çukurlaştırılırken, ikisi de araştırmacıların insan psikolojisini daha iyi anlamalarına yardımcı olmak için önemli bir rol oynamaktadır.

Kaynakça:
environment-ecology.com
askaphilosopher.org
holisticpracticehub.nl

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here