Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Türkiye’deki Ayçiçeği Hakkında Gelecek Öngörüsü

0 22

Ayçiçeği, Türkiye’de tüketim ve yağlı tohum üretiminde kullanılan ana hammaddedir, ancak üretimi sadece iç tüketim için bile yeterli değildir. Bu nedenle Türkiye’de hem üretim alanı hem de verimin nasıl artırılacağının belirlenmesi için çalışmalara ihtiyaç vardır. Çalışmanın amacı, iklim değişikliklerinin gelecekteki ayçiçeği verimi üzerindeki olası etkilerini değerlendirmektir. 1985–2014 yıllarında yoğun ayçiçeği yetiştiriciliği yapılan toplam 29 il değerlendirilmiştir. Materyal olarak HadGEM2-ES Küresel İklim Modeli ve RCP8.5 senaryosuna dayalı 1985–2014 yıllarına ait ayçiçeği üretim değerleri ve meteorolojik veriler materyal olarak kullanılmıştır.
Çalışmanın ilk bölümünde, en küçük kareler yöntemi kullanılarak gözlem ve üretim verileri arasında doğrusal regresyon analizleri yapılmıştır. 2016–2040, 2041–2070 ve 2071–2099 için iklim değişikliklerinin ayçiçeği verimi üzerindeki olası etkileri regresyon denklemleri ve iklim projeksiyon verileri kullanılarak belirlenmiştir. Öngörüler, özellikle bu yüzyılın ikinci yarısında verimde düşüşlerin beklendiğini göstermektedir. Ayçiçeği yetiştiriciliğinin yoğun olduğu Tekirdağ ve Konya illerinde, incelenen tüm dönemler için verimde ciddi düşüşler beklenmektedir. Yoğun ayçiçeği yetiştiriciliğinin yapıldığı Tekirdağ ve Konya illerinde, incelenen tüm dönemler için verimde ciddi düşüşler beklenmiştir.

Türkiye'deki Ayçiçeği Hakkında Gelecek ÖngörüsüSonuçlar ve Tartışma

Bu çalışma, Türkiye’de yoğun ayçiçeği yetiştiriciliği yapılan 29 ilde iklim değişikliğinin ayçiçeği verimi üzerindeki olası etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 2016–2040, 2041–2070 ve 2071–2099 dönemleri gelecek dönemler olarak belirlenmiştir.

İl Bazlı Verim-Meteorolojik Parametre Regresyon Analizi

Çalışmanın ilk bölümünde regresyon analizi kullanılarak değişkenler arasındaki ilişkinin kalitesinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İklim faktörleri ile verim arasında LSM kullanılarak yapılan çoklu regresyon analizlerinin sonuçlarına göre, il bazlı verimi tahmin etme oranları çok yüksektir.
Sonuçlar tahmin edilebilirliğin Karaman, Kırşehir ve Uşak üç ilde 0,38 ile 0,50 arasında, Afyon, Aydın, Çorum, Diyarbakır, İstanbul, Kayseri, Kocaeli, Kütahya, Sakarya 11 ilde 0,51 ile 0,69 arasında olduğunu göstermektedir. Tekirdağ ve Tokat, çok yüksek öngörülebilirlik ve Adana, Aksaray, Amasya, Ankara, Balıkesir, Bilecik, Bursa, Çanakkale, Edirne, Eskişehir, İzmir, Kırklareli, Konya, Osmaniye ve Samsun 15 ilde 0,70–0,91’dir.

İl Bazlı Ayçiçeği Verimi Değişim Tahminleri

Çalışmanın ikinci bölümünde HadGEM2-ES küresel iklim modeli ve RCP8.5 senaryosundan alınan 20 km çözünürlüklü iklim projeksiyon verileri ile çoklu regresyon denklemleri kullanılmıştır. 2016–2040, 2041–2070 ve 2071–2099 için verim tahmin analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar 1985–2014 ortalama verim değerleri ile karşılaştırılmış ve ayçiçeği veriminde meydana gelebilecek değişimler periyodik olarak incelenmiştir.
2016–2040 Yılları
Regresyon denklemlerindeki iklim tahmin verileri kullanılarak 2016–2040 için yapılan analiz sonuçları, ayçiçeği veriminin 29 ilden 16’sında artacağını, 29 ilin 12’sinde azalacağını ve 29 ilin 1’inde değişiklik olmayacağını öngörmüştür.
2041–2070 Yılları
Regresyon denklemlerindeki iklim projeksiyonları verileri kullanılarak 2041–2070 için yapılan analizin sonuçlarına göre, 29 ilin 17’sinde ayçiçeği veriminde artış, 29 ilin 12’sinde verimde düşüş olacağı tahmin edilmektedir.
2071–2099 Yılları
Regresyon denklemlerindeki iklim projeksiyon verileri kullanılarak 2071–2099 için yapılan analiz sonuçları, ayçiçeği veriminin 29 ilden 16’sında artacağını, 29 ilin 12’sinde azalacağını ve 29 ilden 1’inde değişiklik olmayacağını öngörmüştür.

Bölgelere Göre Araştırma Sonuçları

Türkiye'deki Ayçiçeği Hakkında Gelecek ÖngörüsüMarmara Bölgesi
Marmara Bölgesi’nde yer alan 10 ilin değerlendirme sonuçlarına göre genel olarak bölgenin iklim değişikliklerinden genel olarak olumsuz etkileneceği ve ortalama ayçiçeği verimini düşüreceği tahmin edilmektedir. Maksimum sıcaklıkların > 35 ° C olduğu gün sayısındaki artışlar, bölge genelinde ayçiçeği vejetasyon döneminde bitkilerin tozlaşma dönemini olumsuz etkileyecek ve bu da verimi olumsuz etkileyecektir.
İç Anadolu Bölgesi
İç Anadolu bölgesinin yedi ilinde yapılan değerlendirme sonuçlarına göre, yoğun ayçiçeği yetiştiriciliğinin yapıldığı Konya ve Aksaray’da verimin düşeceği tahmin edilmektedir. Diğer yandan bölgenin diğer illerinde de artış eğilimi olacağı tahmin edilmektedir.
Ege Bölgesi
Ege Bölgesi’ndeki beş il için değerlendirme sonuçları, bölgenin iklim değişikliklerinden olumsuz etkileneceğini ve bu da bölgedeki ortalama ayçiçeği verimini düşüreceğini göstermektedir. İncelenen ileriki dönemlerdeki iklim değişikliklerinin Aydın ve Kütahya iki ilde ayçiçeği verimini olumlu, Afyon, İzmir ve Uşak üç ilde verimi olumsuz yönde etkilemesi beklenmektedir.
Karadeniz Bölgesi
Karadeniz bölgesindeki dört ilin değerlendirme sonuçları, bölgenin iklim değişikliklerinden özellikle 2041–2070 ve 2071–2099 dönemlerinde olumlu etkileneceğini göstermektedir. Dolayısıyla ortalama ayçiçeği veriminde artış olacaktır. Bu dönemlerde ortalama sıcaklıkta beklenen artışın ve ortalama bağıl nemdeki değişikliklerin verime olumlu katkı yapacağı tahmin edilmektedir.
Akdeniz Bölgesi
Akdeniz bölgesinde incelenen 30 yılda ayçiçeği yetiştirilen il sayısının az olması nedeniyle bölge tam olarak değerlendirilememiştir. Buna rağmen 2016–2040 döneminde her iki ilde de artışlar olacağı tahmin edilmektedir. İkinci ve üçüncü dönemlerde hem ortalama sıcaklıklardaki aşırı artışların hem de günlük maksimum sıcaklığın > 35 ° C olduğu gün sayısının ayçiçeği verimini olumsuz etkilemesi beklenmektedir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Güneydoğu Anadolu bölgesinde ayçiçeği yetiştiriciliği yaygın değildir ve verim değerleri diğer bölgelere göre çok düşüktür. Bununla birlikte, Diyarbakır’ın tahmin sonuçları, 2016–2040 ve 2041–2070 yıllarında verimde artışlar olacağını göstermektedir. İkinci dönemde, Akdeniz bölgesinde olduğu gibi, sıcaklıklardaki aşırı artışların verimi olumsuz etkilemesi beklenmektedir.

İklim Parametrelerine Dayalı Sonuçlar

Bazı sonuçlar sonuçlar, iklim parametrelerine göre belirlenmektedir ve unlar aşağıdaki gibidir:
• Ortalama sıcaklıktaki artış genellikle verime olumlu katkıda bulunur.
• Minimum sıcaklığın ≤ − 5 ° C olduğu ortalama gün sayısı olumsuz bir etkiye sahip olmaz. Ancak gün sayısındaki herhangi bir artışın verim üzerinde olumsuz bir etkisi olabilir.
• Maksimum sıcaklığın > 35 ° C olduğu gün sayısındaki sınırlı artışlar, verim üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Ancak, bu rakamlardaki aşırı artışlar, özellikle 2041–2070 ve 2071–2099’da verim üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olabilir.
• Ortalama nem oranındaki düşüşler ve ortalama nem oranı >% 70 olan gün sayısının verim üzerinde olumlu bir etkisi olması beklenmektedir.
Ortalama güneşlenme süresi ve toplam yağış tahminleri, 1985–2014 dönemine göre tüm dönemlerde il bazında önemli değişiklikler göstermediğinden, gelecek dönemlerde ayçiçeği verimi üzerinde olumsuz etkilerinin olmayacağı söylenebilir. Ancak çalışmada tartışılan yağış parametresi büyüme mevsimi için toplamı temsil etmektedir. Şiddetli yağış ve su baskını gibi meteorolojik afetler değerlendirmelerin dışında tutulmuştur. Gelecek iklim tahminlerinde de belirtildiği gibi, toplam yağış miktarındaki artışlardan ziyade yağış dağılımında ve meteorolojik afetlerde beklenen düzensizlikler vardır. Bu nedenle yağış parametresinin bu şekilde verim üzerinde olumsuz etkisi olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Çalışmanın sonuçları, iklim faktörlerinin ayçiçeği veriminin tek belirleyicisi olmadığını ancak üretim üzerinde önemli etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Analiz sonuçlarına göre özellikle sıcaklık ve nem parametrelerinin ayçiçeği verimi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkiye'deki Ayçiçeği Hakkında Gelecek ÖngörüsüHadGEM2-ES küresel modeli kullanılarak yapılan verim tahminleri ve RCP8.5 senaryosuna dayalı 20 km çözünürlüklü iklim projeksiyonları, ayçiçeğinin ekildiği bölgelerin gelecekteki iklim değişikliklerinden etkileneceğini göstermektedir. İklim değişikliğine göre ayçiçeği yetiştiriciliği açısından bölgesel karşılaştırmalar yapıldığında, Marmara ve Ege bölgelerinin bu değişikliklere daha duyarlı olduğu görülmüştür. Ayçiçeği yetiştiriciliği açısından Orta Anadolu’da Konya ve Aksaray’da verimde düşüşler gözlenirken, aynı bölgedeki diğer illerde artışlar öngörülmüştür. Benzer şekilde TR71 bölgesinde iklim değişikliğinin yağlı tohum ekimine olası etkilerini inceleyen çalışmada, sıcaklık artışlarının su talebini ve hastalık olasılığını artıracağı ve verimde düşüşe neden olacağı belirtilmiştir.
2016-2040 döneminde Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin iklim değişikliğinden olumlu etkilenmesi beklenmektedir. Bu iki bölgenin 2041–2070 ve 2071–2099’da iklim değişikliklerinden olumsuz etkileneceği gösterilmiştir. Karadeniz bölgesinin özellikle 2041–2070 ve 2071–2099’da iklim değişikliklerinden olumlu etkilenmesi beklenmektedir.

Kaynakça:
researchgate.net/publication/304193989
arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/EN/Detay.aspx

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Bunları da beğenebilirsin

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku