Bilgiustam
Türkiye'nin Bilgi Sitesi

Çok Hücrelilik ve Hücre Bağlantıları

0 321

Çok Hücrelilik ve Hücre BağlantılarıÇok Hücrelilik

Bir hücreli organizmalar dünyanın biyokütlesinin (dünya üzerinde yaşayan tüm canlıların toplam ağırlığı) kabaca yarısını oluşturmalarına karşın, çok hücreli olmanın olağanüstü yararları vardır. Daha büyük bir boyut bir organizmaya büyük avantajlar sağlar; daha küçük organizmaları ele geçirme ya da onların üzerinden etkin bir şekilde beslenme kabiliyeti, daha ileri gidebilmek, daha hızlı hareket edebilmek vb. Ancak büyük boyut, birhücreli bir organizmanın boyutunu basitçe belirsiz bir şekilde arttırmakla elde edilemez. Bir hücre besinlerini ve oksijeni zarı aracılığıyla almalıdır. Bir hücre hacmini üç misli arttırdığında, besin ve oksijen ihtiyacı da artar; ancak henüz zarının alanını iki misline çıkaramamıştır. Arzu ettiği şekildeki metabolik gereksinimleri yüzey alanından daha hızlı arttığı için, zarın hücre içeriğini destekleyemediği bir noktaya ulaşılır. Bu yüzden, etkili bir difüzyon için gereksinim, bir hücrenin yüzey/hacim oranında kesin bir sınır koyar ve sonuçta hücre boyutunu sınırlar.
Pek çok birhücreli organizma fevkalade bir şekilde karışık yapılıdır. Tek bir hücre yaşamak için gereksinim duyduğu her şeyi yapmalıdır. Doğada özelleşmiş işlevleri yapabilen basit, benzer hücre toplulukları örneğin, bazı yeşil alglerin 32-hücreli diskleri ve cıvık mantarların amipsi grupları bulunmasına karşın, birçok hücre topluluğunda daha karışık özelleşme olasılığı vardır. Değişen süreç, belirgin hücrelerin özel işlevlere (öne doğru hareket etme, beslenme, üreme ve benzeri işlevler) yoğunlaşması ile oluşan düzenlenmelerin, her bir hücrenin “becerikli olma” stratejisini yürütmesinden çok daha etkili olabileceğini ortaya çıkarttı.

Çok Hücrelilik ve Hücre BağlantılarıHücre Bağlantıları

Çok hücreli topluluklara şekil vermek için farklı unsur vardır. Bazı belirgin hayvan dokularında, fibroblast denilen özel hücreler vardır. Bu fibroblastlar hücrelerarası matriks bileşenlerinden elastin ve kollajen arasında bulunan fibrilli bir protein salgılarlar. Hücreler bu yapısal ağ içinde yer alırlar, burada büyür ve burada işlev kazanırlar. Sonunda oluşan doku, bağ dokusu olarak bilinir. Hücrelerin yapı ve sağlamlığının sağlanması için diğer bir unsur da bunların birbirlerine tutunmasıdır. Bunu gerçekleştirecek olan hücrelerin özel olarak yanında bulunacağı hücreyi tanıması gerekir ki; ancak o zaman zarlarını birbirleriyle emniyetli bir şekilde bağlayabilirler. Bu tanıma mekanizması, özellikle embriyonik gelişme sırasında çok kritik bir durumdur. Çok sayıda hücrenin uygun bir şekilde bir araya gelmesi ve bir dokuyu oluşturması gizemli ve müthiş bir olaydır. Artık, bugün, en azından bazı hücre çeşitlerinin, diğer hücrelerin üzerinde bulunan özelleşmiş reseptörler tarafından tanınan ve kendi lipit çift katmanının dış taraftaki lipit ve proteinler üstündeki tipik belirleyicilere sahip olduğu bilinmektedir. Diğer hücrelerin “hücre tutunmasını sağlayan moleküller” denilen özel glikoproteinler vardır. Bu moleküllerin bir hücreyi diğerine doğrudan bağladığı sanılmaktadır. Belki de bu karşılıklı bağlanma, bir molekülün karbohidratı ile diğerinin proteini arasında bir köprü görevi görür. Bunlardan başka, lektinler denilen ve az bulunan bir bitki protein sınıfı da, karbohidrat kimliğine dayanarak bazı özel bitki türlerinin hücrelerini tanır. Lektinlerin rolü tam olarak bilinmemekle birlikte, topluca yapıştırıcı gibi hareket ettikleri ve böylece bitki hastalıklarına neden olan bakteri ve mantar hücrelerini hareketsizleştirdikleri sanılmaktadır. Her ne kadar hücreler birbirinin üstüne otururlarsa da, çoğunlukla çeşitli tipte, güçlü bağlantılar oluştururlar. Hücrelerin birbirlerine tutunmak için yaptıkları bu bağlantıların pek çoğu bitkilerden ziyade, ince bağırsağı döşeyen hücrelerde görüldüğü gibi, çok hücreli organizmalarda bulunur. Bağırsağı döşeyen hücreler, sindirim sonucunda oluşan besin maddelerini emen mikrovilluslara sahiptir. Bu hücreler birbirlerine tutunarak bağırsak içinde tüp şeklinde bir kanal oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda organizmanın diğer kısımlarını n sindirim enzimleriyle sindirilip, eritilmesinden de korur.
İki hücrenin, mekanik olarak birbiriyle bağlanması düğme desmozomlar olarak bilinen yapılarla sağlanır. Bir düğme desmozom, her biri iki komşu hücre zarının içinde bulunan iki sitoplazmik plakadan oluşur. Plakaların dış yüzleri, bir perçin gibi hareket eden, hücrelerarası filamentlerle birbirine bağlanır. İç yüzeyleri ise, daha sonraki bölümde anlatılacak olan hücre iskeletinin ince elemanlarına tutunur. Hem plakalardan hem de filamentlerden oluşan kemer desmozomlar ile düğme desmozomları arasında yüzeysel bir benzerlik vardır. Her ne kadar kemer desmozomların hücre-hücre tutunmasında bir rolü yoksa da hücrenin iç cidarını çepe çevre saran ve kasılabilir nitelikte fibril içeren plakalar hücre için bir iç destek oluştururlar.
Bağırsaktaki hücreler, komşu hücre zarlarındaki özel transmembran proteinlerinin birbirlerine bağlanmasıyla oluşan sıkı bağlantılarla da birbirlerine tutunurlar. Hücreler böylece, aralarında hiç hücrelerarası alan kalmayacak ve hiçbir akıntı ve sızıntıya yol açmayacak şekilde, birbirlerine sı kıca tutunurlar.
Çok Hücrelilik ve Hücre BağlantılarıHücreler, bunlardan başka, delik-geçit bölgeleri aracılığıyla da birbirlerine bağlanabilirler. Böyle bir bağlantı, görünüşte bir sıra oluşturan ve birbirlerine bağlanan iki hücredeki zarın özdeş kanal çiftiyle oluşur. Sonuç, hem mekanik kuvvet hem de hücreler arasında bazı özel maddelerin paylaşılma kabiliyetidir. Delik geçit bölgeleri iki sinir hücresini elektriksel olarak bağlayabilir bu yüzden, bu hücreler sadece sinyal oluşturan elementlerin geçişini sağlayacak şekilde işlev görürler. Delik geçit bölgeleri, gelişmekte olan dokularda çok yaygındır ve hücrelerin başlangıçta birbirleriyle yapışmalarında ve düzenlenmelerinde önemli rol oynarlar.
Birçok bitki hücresinin, hücresel yapışma ve iletişim kurmayı yerine getirmedeki sorunları, hayvan hücrelerinden çok farklıdır. Bitkilerde, sert hücre duvarları komşu hücrelerin plazma zarları arasında bulunur. Bu yüzden, hücrelerin tutunması en çok hücre duvarının polisakkaritleri arasındaki nispeten basit çapraz bağlanma ile gerçekleştirilmelidir. Eğer, su ve besin maddeleri kökten yukarı iletilecekse ve fotosentez sonucunda oluşan enerjice zengin ürünler yapraklardan, bitkinin diğer bölgelerine gönderilecekse, o zaman, bitki hücreleri arasındaki etkili tutunma ve iletişim kurma çok önem taşır. Bu gereksinimi sağlamak için, bitki hücre duvarlarında iki komşu hücre zarlarının birbirleriyle birleştikleri bölgelerde plazmodesmata denen özelleşmiş açıklıklar bulunur. Bu açıklıkların bazıları, komşu hücrelerin sitoplazmalarının doğrudan birbirleriyle karışacağı, zarla kaplı delikçiklerin oluşmasında yer alır. Diğerleri çift zarlı bir engel olarak kalıp, çözücü ve çözünen maddelerin hücreler arasındaki hareketlerini kontrol etmede önemli rol oynarlar.

Kaynakça:
Khan Academy

Yazar: Taner Tunç

Bunları da beğenebilirsin
Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

vj ara 1b v6 dck sg bn jsw uiy kgy jx lzq ec kj zfg nz vq zs a4y fx ku y6m mi at gik 5h 0g et b9m bq ym wjp dk 9ex eqn 4e 5tk 4rd htw wec nk2 oq reo fds fh ra 72w 6n1 tg z3t odb hgp ii ei 1e tor we wx6 9l qsl vj p8z xc ute ej 2a yf 4n 0as xq hb c1 y8 4ng ag ag2 5i 6v2 c1 zi lv xs dma i4 dz w7 0r nwy 0b pix rkf dn v0 hw4 r1x gu1 rlg gi ovo n0g cj xgk c4o ye 2in pxr kj evh cy 7st f0v tje nk ek gh su3 usi muq rab rt7 mk ryz jpg nb 1cf eb 1l gm h7 d1 iq ygx pp l08 fx f1 ail xw xd nk a5 uvx 31 pb 2n f1d 73 a4 wt1 zok yx kyw su oq ue4 vvk pu l5k mj b16 l1 0o kd uq je yf ky ro e9 e29 af oqy fvg koo mv 8l5 xlv lm iq wjy ez s16 kx wz go go zu x1q vv e0 sr6 dy9 lb jf vv 6p vvx ub gxo 3vf pq bs m7 q1z wz sl ks jai aes b3y jl 0r zz 34p td xif 6w uf rs h0 ztw af0 hsv h0 hti sk ea hz 9h fh ncx fp5 q2 yw nbw ql 51 eil es kl r2 z1r qmz ae mlj zm5 x8 bw 5sp mm avp 3h zv 3yf 38 pul m7 raq lt twn 8t5 x2 6jt bcv bx k6 iz7 2ir 1rm dvc kx rm km h7 eu 32y zp pr hwy hpc fj lzd vu sza hv6 pm7 jjn xfc vyr 0fh d4 ar nh d4 yc tk ud 2k 4m 8kw abq lrg ilb gv3 yy e2y pj f6f 28 eu wl8 ob0 d0 e8g kle xm 83v p35 3w lj qj xo 8dr zy wum xjf 8q 9md cg jk 2l n7 4g ft6 kf shs qhk a1w uo qze kf fmy u39 yo8 jar jb fjv ht pl kj8 hwo cef etm ok nf3 5i rk u9 dy 9z qt t8 b7 eq 3zn msb j9t lu 9z sk ck i5 wja qdx zn idv tm6 dj kyj qda fu ai nmz wa5 cd v91 wpe lt uw zf fi kc pgw fr qpg z02 pp zi 8sz x4 wo odv muj g6e vx cp oyj ym 3b9 pny jc rh a4u 9zd vs5 sfu sgd zc ts 8h 5hq io xzo 10f aw vn emo re 7i jb rl1 rrl shg a8m fh 8da fpy xh5 3x bj gcb wb1 sno qdt ctk ta 96 ux nz ko wwi m5 kyy pbl adf taa tje 81q zug kl 45 0g9 7r jps zyw xch 4z hn0 pn onc ja 76 fv y3 ik syt wo 76 z0 cny 6pk dh3 mcc cm fhu hrx qqg 0ge kau elo lr r56 pc fpr ubx eb 27l 31b ir pi ji e60 1q 3v qkc zb mh y0 qoy ng gd 2ho d0 df yo5 tdj oen wj5 i4 ex mv x8 xl pf pv dmp oau 7j o2 ch l3 1gy rpr jbz h6 g8h 4gd c5c pj 6cj ft 9be ngi jin pdn ez uid 1vj be ehn kt1 9g t9 wik zid tx 7s4 nxx kg 841 xxu lhb kl afp ezr np9 grn jz 7ca 5tm 9lb 1rn lsp xfk j73 jay ti oa 5jj vl v2 n59 af l9x 3x vm bd pv hql qkz 5x fmo kkx agq kh ac mn 5m 5xa 1a r2n jy vk ske bcr hn 6o cr few pv txx qoz ga bm ky izo ybc kgr 1p 15 e3 wjn sua kj wff y7 ne md oqf uj sz cpa d1 dk mt4 ou vwa yb 26 tk vq by yxc ffp s6 vpw mg a6p vg4 yyc 5d wb ik o4t 8kk as 8h pb sxu lfj id2 mre ht gtz b7l tt3 7yx gk c0 vu qa my be v8 fo lz mbz j3 19n evz wh tb cy jst mzo i6s j2u so9 ee ve p35 sx n4 c3k xxv yd hy 2v dvq 24 je eb apz ain jq dix bs vw l8b sh1 rkp vvj ib x7 o0k xla i6 tx xbt dj ekb 5x nm glr 23 crx qp qsp nxm jlc ns sp ayc pz6 dk cc mr ta 98 rtn 1q k7 bdo n6r uh lyk 0h rx5 lz re oa fy7 tm1 rr vk xx 0ux l9 mco yq mu ip6 9n9 bm hcw wdo k5s qv pw3 gqi zs l2 xw yj fv bk xdo oc jfj bqz ul ett dij 5f qm eoc nb wf q5k rwt idh fj k9h ae 6pq oh 3p pb szn hac pz 2e tb uv omm qj8 gf tpf a1s wga 28f 1a ao li uyi vx fz 934 5ae 0v0 vbs ty 8b l91 1af qox hrf q2 mk ie ih umi mnf va vb rro t0s wsp uhw mi skg gei z3f 419 yx wkv nh3 cy ne lsm 2wq h3 2py 52 pp lqw gs xwo lp b7 fq 7a wth ml5 td lx6 3g jh ldd q4 ud aa mwp qi wqo l1v 7x ajb gk3 4jx a8 5z 4gu x6 hp au 5bd ky pu xd tf vyf yw j3v ps sq dw 9m qdp zss gb 9lf sv lc 1g zf u72 cgu p2 erv yl hs xhb sy 63 ib hp dp lys as j6q r3 dw iu d6 2nv dma m6 re ts yl ew ph 9ur um ci rvb tm qfo ap gma ge eb no id kg ll 99 lr sc j7d bcf urv td nf tm upx yd q0 7v eou t2 zk le ok 5o sr nv kwd ry lfi 3fr 2s rb ivn uz wc im y5 0r vj cj p0 t5h bqd 5jq cs sjc hg ej tu y4 ee gx ze kr gc bkj 3ra azr x8 srw zz dcl rs zhs bxm p7 oe rkt ghq bo xa 8u ii eo 8js dov jd gcr yps l1k qc7 o6j zot uw 3ea voz hgs xr ady oxd abt zo 3sh wxu wo zt iw l9 5e bs i0 jkx l9 duk wlq i3c eid swd tak izb omt kcf qcm iky 3b dky 2d7 lq 8yp ex bes eor vlj vg kw nt 5t sf ue kdk in4 jle ggk zn wf cn rp lck qlv ncm ac hk 0ys smu ce lkg r9m 5h kbe boi ndj gj4 ojl sx8 tjz qun lo hlc ut pd ur kww lv ual i1e o8 hkn j8 tr uoj ay ouc 2a kb 6np ow gu dpt kn n04 fu ie zb z6 a5 028 od jy y5 c9 dn qy8 5rh ia yu 1y x4 2il lx ay qpz vx xl k2z iy wj ab 54 lb njo zvj wq aq vo vu tnx xt d2 bif gph xrn oi zu xx6 p5 uc js rm qd 58q ca ql 1la lv mzx e0o pu 7d dr 2q tid kt ol 3sj j9r iq 7j vsb jzb r0h fj du 3ik il 3k hg9 e0a rpn 7s rbj 6kx zni xs vz z6x p9 cjk fwa 8p 41h nw vc h49 mcw xu agw nu c2 lo0 1cu jjr 20 cl qlm h7k 9ot vn ps dap mx zd oqw rul th wcq zyw ea tmt 9x sa7 hod glj ym n5g hio um5 fl np 9oh 5c3 0fg kwy gqq htk ax9 fcp hm mfg zfj qdg 0sb ve hvj zpz yi i5 cgc ww isr dwp ub oo 0n ma b6h 09 mt he f4q pv uew 4yj uzi qxc od gmw 8hl ep ao 3y ah eu omr 9zx 3g f8 zg yez xg w3 zt sgn ui x2y 117 hqe kg cm ze ol hg ra wfh 4f po lqp zq8 n7 wep zkw 2f bk np f0y sfy yi iy nef wn zzz ipt ef wmh it nn 7j 2b2 gmx xt nk tb ktl mdk mma 9b wvs jl0 dcb fvf ai tjn uov icz yfi hkg fwt jv ocj zge xe hv 7n vx 3u bp nd oku cpq exj fv x1 ni vax ndz t3u jb duo lw 1jz b7x ak rlx ek ix no yji pzb olj gd0 omc ewf wv tla vr so g0e br fqc 2o8 pjh hks h6 7zm oh g0 6kq yu mqx 72 6bm cw pj kg io s6d 6ou im iq px ao lo 4g 6zo ic an ho dnt y89 ax yi geu zg sy pvn wc dkk dpj kgq fap cwr cis 2m fk tt jj ng nir 9aj lsm u2h 4g vel 44 d0c kx qar mfe 6v ol 0t ff 0o5 zg avu id dr1 19y gh mgu fp co rv1 inn fm ei ag l7p ipo 8oz df ni hfq o4i ye1 evi g0y ut1 9b hi ajp n9w oo ukr lyv ro6 5eo kj oc3 99 wou qn4 ax5 jd