Enfeksiyon Hastalıkları Riski Nasıl Azaltılır?

Enfeksiyon hastalıklarından korunmak için bazı temel yollar vardır. Burun akıntısı ve öksürük yaşayanlardan uzak durmak gerektiği bilgisi yediden yetmişe herkesin bildiği bir korunma yoludur. Fakat enfeksiyondan uzak kalmanın diğer pratik yolları pek bilinmiyor. Özellikle enfeksiyon hastalıklarındaki artışla beraber bu hastalıklar daha da endişe verici hale geldi. “Geleneksel enfeksiyonlara” ilişkin risk; aşılama ve antibiyotiklerle azaltılmış olsa da, ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklar bize gerçekte ne kadar savunmasız olduğumuzu hatırlatmaktadır.
Sadece yeni mikroplar ortaya çıkmıyor, aynı zamanda eski mikropların bir kısmı daha akıllı ve dayanıklı hale geliyor. Cilt; enfeksiyonlarına neden olan zararlı mikroplara karşı doğal bir koruma görevi görür, ancak bu akıllı mikroplar vücuda girerek enfeksiyona neden olabilecek alternatif yollar bulurlar. Hatta günümüzdeki antibiyotiklere karşı Arsenal etkisinin çoğunu, bazen hepsini etkisiz hale getirecek bileşiklerin nasıl üretileceğini de öğrenmişlerdir. Enfeksiyonlara karşı mücadelede bu süper mikropların yükselişi hakkında bilgi edinmek şarttır. Ortaya çıkan bu bulaşıcı hastalıklarla ilgili haberleri takip eden kişiler, diğerlerine göre biraz daha endişeli olabilir. Ya da doğuştan sağlıklı olup, ancak önemli hastalık ve sakatlığa neden olan bir enfeksiyon geliştiren birinin tanınması bu mikroplara karşı korku beslemesi gayet doğaldır. Hem büyümüş hem de yükselen enfeksiyonlar en sağlıklı kişiyi bile korkutabilirken geri mücadele için tedbirler almada genelde ihmalkâr olunur. Oysa birçok bulaşıcı hastalığın yayılmasını sadece birkaç basit davranış değişikliği yaparak, vücuda erişimlerini azaltabilir ve hastalık kolayca önlenebilir.

Elleri Sık Sık Yıkamak

Mikroplar; inert, yani atıl yüzeylerde birkaç dakika ile birkaç ay arasında yaşayabilirler. Yaşama zamanı çevreye bağlıdır. Bazıları sadece kısa bir süre yaşarken bazıları da uzun süre yaşayabilir. Bilgisayar klavyesinde, ışıklandırmadaki düğme veya yaya geçidindeki trafik lambalarındaki düğmede yaşayan mikroplar hastalıklara neden olur. Ya da bir enfeksiyon hastalığa yakalanan kişi ile aradaki temas aracını tanımlamak için kullanılan bir terim olan fomitler tarafından bulaşabilir. İnsanların büyük çoğunluğu ellerini etkin bir şekilde yıkamanın en iyi yolunu bilmiyor. Ellerin CDC, sabun ve suyla en az 20 saniye boyunca iyice ve kuvvetli bir şekilde yıkanmasını ve ardından bir kâğıt havluyla kurutulmasını önerilir. Hiçbir şey klasik sabun ve suyun yerini tutamasa da su olmadığında, alkol bazlı bir el jeli veya mendil de yeterli olacaktır. Doktorların önerdiği şekilde ellerin nasıl yıkanması gerektiği öğrenmek için sadece bir dakika yeterlidir.

Kişisel Öğeleri Paylaşmak

Diş fırçaları, havlular, traş makineleri, mendiller ve tırnak makası bulaşıcı maddelerin (bakteri, virüs ve mantar) kaynağı olabilir. Çocuklara anaokulundan itibaren oyuncaklarını paylaşmaları gerektiği öğretilir, ama ellerini etkin şekilde yıkamak tam manasıyla öğretilmez. Kişisel eşyaları da kendine saklaması gerektiği konusu atlanmamalı. Hepatit B, genelde bilinen virüsün bir kişinin kanından başka bir kişiye geçmesi kan ile gerçekleşir. Yine de, enfeksiyonu alan kişilerin büyük bir kısmı, virüsü nasıl aldıklarını açıklayacak “açık” herhangi bir risk faktörünü hatırlamamaktadır.

Öksürürken veya Hapşırırken Ağzın Kapanması

Enfeksiyon hastalıklardan korunmak için sadece kişisel temizliği dikkat edilmemelidir, aynı zamanda öksürürken veya hapşırırken ağzı kapatmak da gereklidir. Enfeksiyonların çoğu için hastalığa neden olan mikrop, herhangi bir semptom ortaya çıkmaya başlamadan çok önce büyümeye ve bölünmeye başlar. Öksürme veya hapşırma bu mikropları havadaki mikroskobik damlacıkların içinden geçirebilir. Şu anki öneri, ellerin kullanılması yerine ağzın; kolun veya dirseğin alt kısmıyla örtmektir.

Aşı Olunmalı

Bağışıklık sistemi, önceki enfeksiyonların “hafızasına” sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Vücudunuz daha önce bir enfeksiyona neden olan bir mikropla karşılaştığında ikinci kez enfeksiyonu önlemek için beyaz kan hücrelerinin ve antikorların üretimini arttırır. Ancak aşı yapıldığında vücudun belirli bir mikrop tarafından bulaştığı düşünülerek bağışıklık sistemi kandırılır, böylece sonraki enfeksiyonlara karşı kendi savunmasını geliştirir. İhtiyaç olan aşıları almak kişiyi ve etrafındakileri koruyacaktır. Örneğin Hepatit B’ye karşı aşı olmak, başkalarının kişisel eşyalarını kullanmaktan kaçınılsa bile kendinizi korumanın bir yolu değildir.

Güvenli Pişirme Uygulamalarını Kullanmak

Gıda kaynaklı hastalıklar, sık sık zayıf gıda hazırlama ve yemek yeme alışkanlıklarından kaynaklanmaktadır. Birçok insanın anlamadığı, yetişkinlerde “mide gribi” vakalarının çoğunun gerçekten gıda zehirlenmesi olduğudur. Mikroplar hemen hemen tüm yiyecek maddelerinde ve daha fazlası da oda sıcaklığında bırakılan yiyeceklerde gelişir.
Soğutma, mikropların çoğunun büyümesini yavaşlatır veya durdurur. Yiyecekler, hazırlanmasından sonraki iki saat içinde yiyecekleri derhal soğutulması gerekmektedir. Çiğ et ve sebzeler için ayrı kesme tahtaları kullanılmalı, mutfak tezgahının hijyenine dikkat edilmeli ve yemekten önce tüm meyve ve sebzeler iyice yıkanmalıdır. Bir sonraki aşamada nelere dikkat edilmesi gerektiğine gelince; barbekü ve pikniklerde gıda güvenliği için bazı püf noktalara dikkat edilmesi yeterlidir.

Seyahatlerde Dikkatli Olunmalı

Bulaşıcı hastalıklar seyahat ederken, özellikle de sınırlı kaynaklara sahip ülkelere seyahat ederken kolayca bulaşabilir. Hedeflenen seyahat yeri, suyun kısıtlı ya da olmadığı yerlerden biriyse içmek dişleri fırçalamak için şişelenmiş su gibi güvenli bir su kaynağı kullanıldığından emin olunmalıdır. Buz küplerinin bazen gizli bir kirli su kaynağı olabileceği unutulmasın.
Pişmiş yiyecekler tüketilmeli ve çiğ sebze ve meyvelerden kaçınılmalıdır. Meyve yenildiğinde, soyulabilecek olanlar seçilmeli ve kabuğun soyma sırasında meyvelerin geri kalanıyla temas etmediğinden emin olunmalıdır. Son olarak, seyahat hedefi için önerilen veya gerekli olan tüm aşıların güncelliğini koruduğundan emin olunmak diğer korunma yollarındandır.

Güvenli Seks

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar muhtemelen en kolay önlenebilir bulaşıcı hastalıklardır. Güvenli cinsel ilişki konusunda akıllı davranarak (prezervatif kullanarak), bulaşıcı bakteri veya virüslerin bir kişiden diğerine geçmesi önlenebilir. Bu; sadece bulaşıcı bir hastalık, hatta hamileliğin önlemesinde de etkili bir yoldur. Amerika Birleşik Devletleri’nde, kanserlerin yüzde 10’unun enfeksiyonlarla ilgili olduğu ve bunların çoğunun cinsel yolla bulaştığı, dünya genelinde ise sayının yüzde 25’i olduğu düşünülüyor.

Burun, Ağız ve Gözlere Dokunulmamalı

Burun ile oynamayı hoş karşılamamak, sadece sosyal bir tabu değildir; bu, aynı zamanda birçok enfeksiyonun yayılmasına yol açabildiği içindir. Çevreye bakıldığında bazı kişilerin ellerini yüzlerine dokundukları fark edilir, bu bir alışkanlık olabilir. Pek çok mikrop, burun içindeki sıcak ve nemli ortamı sever. Ayrıca burun gibi gözlerin ve ağzın yanında da mukoza kaplı yüzeyler mevcuttur. Bu alanlara dokunmaktan kaçınılarak enfeksiyonlar kolayca önlenebilir.

Hayvanlarla Temasa Dikkat

Hayvanlardan insanlara yayılabilen enfeksiyonlara “zoonotik hastalıklar” denir ve bu bilinenden daha yaygındır. Evcil hayvan besleyenlerin düzenli kontroller yaptırdıklarından ve aşılarının güncel olduğundan emin olunması gerekmektedir. Ayrıca pet hayvanlarla temastan sonra sık sık ellerin yıkanması gerekirken hamilelik durumunda ve küçük çocukların hayvan dışkısından uzak tutulması öneriler arasındadır.
Farklı türde vahşi hayvanlar kuduz veya kuş gribi gibi hastalıklar taşıyabilir, pire ve keneler veba ve lyme hastalığını yayabilir. Çöp tenekeleri yiyecek atıklarını yiyen kemirgenlere karşı dayanıklı ve sızdırmazlık delikleri kullanarak yapılmalıdır. Yerleşim alanlarının yakınlarında bu kemirgenlerin yuvalarını gizleyebilecekleri veya yapabilecekleri alanlar ortadan kaldırılarak bu kemirgenlerin diğer memelilere zarar vermesinin önüne geçilebilir. Ayrıca küçük çocuklara bu vahşi hayvanlarla karşılaşırlarsa nasıl dikkatli olmaları gerektiği öğretilmelidir.

Haberler Takip Edilmeli

Mevcut olayların iyi anlaşılması, seyahat veya diğer eğlence etkinlikleri hakkında akıllıca kararlar alınmasına yardımcı olabilir. Örneğin, Asya’daki bir kuş gribi salgını planlanan bir seyahat hakkında iki kez düşünülmesine neden olabilir. Raporlara göre son zamanlarda Batı Nil Virüsü sivrisinekler tarafından yayılmıştır. Sonuçta bu bölgeye yapılacak bir yolculuktaki kamp gezisine biraz böcek kovucu götürmek gerekebilir. Mesela domateslerde bir dönem çıkan Salmonella hastalığı virüsü haberlerden öğrenilip domates tüketilmesinin önüne geçilebilir. Haberleri takip etmek, CDC ve yeni bulaşıcı hastalıkların yanı sıra birçok bulaşıcı hastalığın endemik olduğu dünyanın bölgeleri hakkında bilgi sağlar.

Hamilelikte Daha Dikkatli Olunması Gerekir

Hamile olanlar için ekstra dikkat gerekir. Hamile olmayan ve sağlıklı insanlarda sıkıntı vermeyen bazı enfeksiyonlar hamilelikte sorunlara yol açabilir. Bazı enfeksiyonlarda düşük ve ölü doğumlara yol açabilir, bazıları da doğum kusurlarına neden olabilir. Bununla birlikte, sırf hamile olduğu için endişelenilmesi gerekmez çünkü sayılan önlemler enfeksiyonları önlemede ve riskini azaltmada çok etkilidir.

Hastanede Yatanlar İçin

Hastane kaynaklı enfeksiyonlar, “hastane enfeksiyonları” olarak bilinir,  tüm dünyada önemli bir ölüm nedenidir. Hastane yalnızca kötü bakteriler için gerçek bir üreme alanı değil, aynı zamanda bu bakterilerin birçoğu birçok antibiyotiğe direnç geliştirmiştir. Hastane kaynaklı enfeksiyonlardan kaçınmak için bu noktalara dikkat edilmesi gerekmektedir. Kemoterapi alanlar, HIV bulaşmış olanlar veya başka şekilde İmmün sistemi baskılanmış olanlar, mikroskobik tehditlere karşı korunmak için biraz daha titiz olmaları gerekir. Sağlıklı bağışıklık sistemi olan kişilerde enfeksiyonlara neden olmayan bakteriler bu kişiler için bir problem haline gelebilir. Bu fırsatçı enfeksiyonlarla bu insanlar enfeksiyonlara maruz kaldıklarında daha da hasta olabilirler.

Evcil hayvanlar tarafından bulaşan enfeksiyonlardan, gıda kaynaklı enfeksiyonlara kadar listelenen önleme ipuçlarının yanısıra kemoterapi sırasında veya bağışıklık sisteminin başka bir nedenden dolayı baskılandığı durumlarda enfeksiyon riski azaltma hakkında daha detaylı bilgi edinilmesi önerilir.

Kaynakça:
verywellhealth.com
verywellhealth.com/how-to-stay-safe-in-the-hospital

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This div height required for enabling the sticky sidebar
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :